ECD├éDIN ┬źD├ťNYA┬╗SI

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh- zaman─▒nda, fetihlerle birlikte m├╝sl├╝manlar─▒n eline geni┼č imk├ónlar ge├žmi┼čti. Nil NehriÔÇÖnin ta┼čmas─▒yla sulanan geni┼č M─▒s─▒r arazilerinden, D─▒ma┼čk ├žar┼č─▒lar─▒ndan, tarih├« ipek ve baharat yollar─▒ndan bolca vergi geliyordu. M├╝ÔÇÖminlerin Em├«ri; ele ge├žen bu imk├ónlardan Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin ezv├óc-─▒ t├óhir├ót─▒na da pay ay─▒rd─▒. Hazret-i ├éi┼če AnnemizÔÇÖin pay─▒na da on bin alt─▒n d├╝┼čm├╝┼čt├╝. ├éi┼če Annemiz; daha o g├╝n i├žinde alt─▒nlar─▒ Medine ah├ól├«sine da─č─▒t─▒rken, kendisine iftarl─▒k yiyecek bir ┼čeyler almay─▒ bile d├╝┼č├╝nmedi. Di─čer sah├óbelerin de fark─▒ yoktu. Hazret-i Ali EfendimizÔÇÖi ziyarete giden bir ┼čah─▒s; onun yan─▒ndaki bir torbadan kavrulmu┼č un ├ž─▒kar─▒p, bir kap i├žinde suyla kar─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒; o ├Â─č├╝nde yeme─činin bundan ibaret oldu─čunu s├Âylemi┼čtir.

Sonraki nesiller aras─▒nda da bu sade hayat ve azla yetinme ahl├ók─▒n─▒ s├╝rd├╝renlere ┬źz├óhidler┬╗ denildi. Z├óhidlerin en me┼čhurlar─▒ndan Hasan-─▒ Basr├«ÔÇÖnin annesi Hayre; Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin zevcelerinden Hazret-i ├ťmm├╝ SelemeÔÇÖnin ├ózadl─▒ c├óriyesi oldu─ču i├žin, ├žocuklu─čunda Peygamber -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm-ÔÇÖ─▒n ailesi ve ash├ób─▒ndan ├žok ilim ├Â─črenmi┼č ve feyz alm─▒┼čt─▒. Onun ihy├ó etti─či z├╝hd, takv├ó ve m├óneviy├ót─▒n kayna─č─▒; tamamen ash├ób-─▒ kir├óm─▒n hayat─▒ndan ibaretti.

Bizim Anadolu halk─▒m─▒z─▒n m├╝tev├óz─▒l─▒─č─▒ ve kanaatk├órl─▒─č─▒nda onlar─▒n ├Ârnekli─či ├Ânemli bir yer tutmu┼čtur. Hatt├ó derg├óhlarda pi┼čirilen ├žorbalar dah├«, Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin suffe ash├ób─▒ i├žin han─▒mlar─▒na haz─▒rlatt─▒─č─▒ ├ž├Âmlek yeme─činden ilham─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r. Ash├ób─▒n bildirdi─čine g├Âre Efendimiz; iki ki┼činin zorlanarak ta┼č─▒d─▒─č─▒ b├╝y├╝k bir kazanda yemek pi┼čirilmesini emreder, kendisi de fakir sah├óbeleriyle birlikte diz ├ž├Âk├╝p oturarak o yemekten yerdi. Baz─▒ had├«s-i ┼čeriflerde bu yeme─čin, ├ževrede yeti┼čtirilen sebzeler ile ├žo─čalt─▒larak herkese yetmesinin sa─čland─▒─č─▒ bildirilmi┼čtir. Ekseriyetle de bu sebzeleri yeti┼čtirip ash├óba ikr├óm edenler, ensardan hizmet ehli han─▒mlard─▒r.

Anadolu m├╝sl├╝manlar─▒; sem├ólar─▒n ├Âtesine uzanan bir m├óneviy├ót─▒ hayata ge├žirirken, bir yandan da aya─č─▒ topra─ča sa─člamca basan bir medeniyet in┼č├ó etmi┼člerdi. Toprak ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒p nefsini me┼čgul eden, ├žal─▒┼č─▒p ├žabalayarak her ihtiyac─▒n─▒ kendisi temin eden, kimseye el a├žmayan, kimseye ├Âzenmeyen, AllahÔÇÖtan ba┼čkas─▒na boyun e─čmeyen ┼čahsiyetli bir ─░sl├óm medeniyeti…

├ťst├╝nl├╝─č├╝ israfta, t├╝ketimde, g├Âsteri┼čte de─čil; y├╝ksek ahl├ók ve faz├«lette arayan, asil bir medeniyet…

Bug├╝n i├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z ├ža─čda; ninni yerine rekl├óm ┼čark─▒lar─▒ dinleyerek, her bakt─▒─č─▒ k├Â┼čede rekl├óm afi┼čleri g├Ârerek yeti┼čen nesle bu medeniyeti nas─▒l anlataca─č─▒z?

Her cemiyet, hayat tarz─▒ ile birlikte bir insan tipi yeti┼čtiriyor. Eski zamanda bir gen├ž, d├╝nyaya geldi─či anda kula─č─▒na ezan sesi okunur; her g├╝n be┼č vakit ufuklarda yank─▒lanan tekbirlerle AllahÔÇÖtan ba┼čka b├╝y├╝k olmad─▒─č─▒na olan inanc─▒ tazelenirdi. Evinin bah├žesinde dola┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒ zaman, mahallenin camisinin minaresinden daha y├╝ksek bir bina g├Ârmezdi.

BedÔÇÖ-i besmele veya ┬ź├óm├«n alay─▒┬╗ ile s─▒byan mektebine ba┼člad─▒─č─▒ veya bir usta yan─▒na ├ž─▒rak olarak verildi─či zaman da yine bin bir du├ólar, nasihatler i┼čitirdi. Sokakta ko┼čup oynamaktan terlese, ├že┼čmeden su i├žse, ├╝zerindeki kit├óbede baz─▒ nasihatler ve o ├že┼čmeyi yapt─▒ran hay─▒rsevere du├ó etmesini hat─▒rlatan c├╝mleler g├Âr├╝rd├╝.

Hemen her soka─č─▒n k├Â┼česinde bir t├╝rbe, yan─▒nda mescidiyle, derg├óh─▒yla, oradan ge├žerken elini a├ž─▒p ruhlar─▒na F├ótiha okumas─▒yla, mezar ta┼člar─▒n─▒n ├╝zerinde ┬źH├╝veÔÇÖl-B├ók├«┬╗ hat─▒rlatmas─▒yla, devaml─▒ ├óhiretle, m├óneviyatla ha┼č─▒r ne┼čir olurdu o ├žocuk…

├çar┼č─▒da ustas─▒, mesle─čin inceliklerini ├Â─čretti─či kadar meslek ahl├ók─▒n─▒ da ├Â─čretirdi. Asker oca─č─▒, ayn─▒ zamanda peygamber oca─č─▒yd─▒. D├╝nya evi denilen evlilikte bile k─▒z istemeye gidilince;

┬źAll├óhÔÇÖ─▒n emri, PeygamberÔÇÖin kavliyle…┬╗ diye istenir; nik├óhlar du├ólarla k─▒y─▒l─▒rd─▒.

Eski ─░stanbul sokaklar─▒nda hayat; ├Âl├╝mle, ├óhiretle, ├óhiret haz─▒rl─▒─č─▒ i├žin ib├ódetle, hay─▒r-hasenatla i├ž i├žeydi. Her bir k├Â┼čede bir vak─▒f eser, ya susuzlar─▒n ba─čr─▒n─▒ serinletir veya namaz─▒n─▒ ed├ó edece─či serin bir g├Âlgelik sunar. Vak─▒flar─▒n ihtiya├žlar─▒na harcamak i├žin arasta ├žar┼č─▒lar─▒ da hemen yak─▒ndad─▒r. Esnaf; hem d├╝kk├ónlar i├žin ├Âdedi─či kira ile vakf─▒ ayakta tutar hem de zek├ót─▒, hay─▒r-hasen├ót─▒yla mahallelinin fukar├ós─▒n─▒ g├Âr├╝p g├Âzetir.

Ey├╝p Sultan Camii ve ├ževresi o devrin bir n├╝m├╗nesi olarak, ya┼čayan bir tarih gibidir. Mezar ta┼člar─▒ndaki ince i┼člemeler, ├Âl├╝me ve ├Âl├╝m ├Âtesine kar┼č─▒ hissedilen g├╝zel duygular─▒n ifadesi gibidir. Modern d├╝nyan─▒n ├Âl├╝mden g├Âz├╝n├╝ ka├ž─▒rmak istemesi, ├Âl├╝m├╝ hat─▒rlatmak istedi─činde ise hep kuru kafa ve iskelet gibi korkutucu s├╗retlerle temsil etmesinin aksine; ├Âl├╝m bizde ferah bir manzara ile temsil edilir. Cennet manzaras─▒n─▒ hat─▒rlatan yemye┼čil bir bah├že ve temiz ruhlar─▒ temsil edercesine bembeyaz mermer ├╝zerine hikmetli s├Âzler nak┼čedilmi┼č mezar ta┼člar─▒yla ├Âl├╝m ├Âylesine yak─▒n, ├Âylesine tabi├«dir ki…

├ľl├╝m ne kadar tabi├« ise, hayat da o kadar saf ve temizdir. D├╝kk├ónlarda ekseriyetle en temel ihtiya├ž maddeleri sat─▒l─▒r. L├╝ks, israf say─▒labilecek fuz├╗l├« maddelere pek ihtiya├ž duyulmaz. ─░htiya├žlar s─▒n─▒rl─▒ olunca, hem herkes daha kolay temin eder hem de mahrumlar─▒n h├ócetlerini g├Ârmek i├žin de imk├ón bulunur. ├ťretim maddeleri i├žin ne fosil yak─▒tlar t├╝ketilir, ne ├ževre kirlili─či meydana gelir, ne de canl─▒lar─▒n nesli t├╝kenir.

─░nsanlar ├ž─▒lg─▒nca e─člencelere ihtiya├ž duymaz, ├ž├╝nk├╝ kimsenin can─▒ s─▒k─▒lmaz. Herkesin yapacak i┼či, hizmeti, ib├ódeti vard─▒r. Kalan zamanda da akrabayla, kom┼čuyla, ahbaplarla ├órif├óne ve nez├óketli sohbetler edilir, g├Ân├╝ller ┼čenlenir.

Hayat ├ódildir; g├Ân├╝ller huzurludur. Kimsenin kimseye ├╝st├╝nl├╝k taslamad─▒─č─▒, haset etmedi─či, ufak tefek ins├ón├« duygular olsa bile bunlar─▒n yanl─▒┼č oldu─čunun bilinip tevbe edildi─či bir cemiyet ahl├ók─▒ vard─▒r. ─░nsanlar aras─▒nda seviye fark─▒ olsa da bunlar h├╝rmete, hizmete, sahiplenmeye ve ─▒slaha vesiledir.

Her insan; hayat─▒n─▒n ilk zaman─▒nda gen├žtir, acem├«lik zaman─▒nda b├╝y├╝klerinden rehberlik ve yard─▒m g├Âr├╝r. O da bu rehberli─če kar┼č─▒ minnetle, h├╝rmetle, hizmetle kar┼č─▒l─▒k verir. Onlar─▒n ya┼č─▒na geldi─či zaman da kendisinden sonraki nesilden h├╝rmet g├Ârme s─▒ras─▒ ona gelir.

Bug├╝n insanlar g├╝ya ├žok ilerlemi┼čtir ama ahl├ók├« y├Ânden ise ├ódeta vah┼č├«li─če do─čru geri gitmektedir. ─░nsanlar─▒n markal─▒ k─▒yafetlerle, otomobillerle, etiket ve unvanlarla birbirini ezdi─či, birbirinin ihtiya├ž ve s─▒k─▒nt─▒lar─▒na ilgisiz kald─▒─č─▒ bir cemiyet yap─▒s─▒ nas─▒l meden├« say─▒labilir?

Kar─▒ncalar ve ar─▒lar bile kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ arkada┼č─▒ yiyecek bulamam─▒┼čsa kendi r─▒zk─▒ndan bir par├ža verip onun a├žl─▒─č─▒n─▒ gidermeyi vazife bilirken nas─▒l olur da insano─člu onlardan daha vah┼č├« davranabilir?

─░htiya├ž sebebiyle de─čil, s─▒rf g├Ân├╝l huzursuzlu─ču, can s─▒k─▒nt─▒s─▒ ve a┼ča─č─▒l─▒k duygusunu bast─▒rmak i├žin daima t├╝keten modern insanla; kaynaklar─▒n israf─▒, ├ževre kirlili─či ve benzeri bunca problem nas─▒l ├ž├Âz├╝lebilir?

Bug├╝n Peygamber -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm-ÔÇÖ─▒n s├╝nnetleri aras─▒nda en ├žok ihmal etti─čimiz z├╝hd s├╝nneti, asl─▒nda en ├žok ihtiya├ž duydu─čumuz bir ahl├ók kaidesi. Bu kaideyi ihy├ó etmeden ─░sl├ómÔÇÖ─▒ hayata ge├žirmemiz m├╝mk├╝n olabilir mi?