İNKÂR EDEMEDİLER!

├ľmer S├ómi HIDIR samihidir@gmail.com

Âyet-i kerîmede buyurulmakta:

ÔÇťAllah ile beraber ba┼čka bir tanr─▒ uydurmay─▒n (OÔÇÖna ortak ko┼čmay─▒n). Ger├žekten ben size OÔÇÖnun taraf─▒ndan g├Ânderilmi┼č apa├ž─▒k bir uyar─▒c─▒y─▒m.ÔÇŁ (ez-Z├óriy├ót, 51)

Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, bir ├Âm├╝r boyu y├╝ksek bir fed├ók├órl─▒k i├žerisinde hak yoldan sapm─▒┼č insanlar─▒ tevh├«de davet etti. Putlara ve ate┼če tapanlar─▒, kitap ehli oldu─ču h├ólde yoldan ├ž─▒km─▒┼č ve sap─▒tm─▒┼č olanlar─▒ ve ├ža─člar ├Âtesinden t├╝m insanlar─▒ ├«kaz etti.

ÔÇťBen apa├ž─▒k bir uyar─▒c─▒y─▒m!ÔÇŁ (el-Hicr, 89)

Bu ├«kaz, g├Âz ard─▒ edilemeyecek kadar bariz. Bu y├╝zden k─▒y├ómet g├╝n├╝ ├žok az bir kesim hari├ž hi├žbir kul; ┬źBana bir uyar─▒c─▒ gelmedi. Beni ├«kaz edecek bir peygamber ile kar┼č─▒la┼čmad─▒m vb. gibi┬╗ bir iddiada bulunamayacak.

Hukuk├« bir mevzuda ┼čahit oldu─čumuz bir us├╗l var. Bir tebligat teslim al─▒n─▒rken veya m├╝him bir akde imza at─▒l─▒rken imzay─▒ atacak ki┼či bizzat; ┬źElden teslim ald─▒m┬╗ veya; ┬źOkudum, kabul ettim┬╗ vb. bir ifadeyi kendi el yaz─▒s─▒ ile imza ataca─č─▒ yere yazar. Bu kay─▒t; kendisine tebli─č edilen belgeyi kabul etti─činin ┼čahidi olur, art─▒k o ki┼činin bu mevzuda bir itiraz hakk─▒ kalmaz. Sadece s├Âz├╝n├╝n arkas─▒nda durmas─▒ beklenir.

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda da ├Âzellikle h─▒ristiyan ├óleminin y├╝z y├╝ze oldu─ču ve itiraz etmelerinin m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ bir ger├žek var:

─░SL├éMÔÇÖIN SON HAK D─░N OLU┼×U!

Bunu kendilerinin de itiraf etti─čini defalarca g├Ârmekteyiz.

AmerikaÔÇÖn─▒n me┼čhur e─čitim birimlerinden biri olan Yale ├ťniversitesi bir├žok ├╝nl├╝n├╝n de mezun oldu─ču bir okuldur. 1931ÔÇÖde kurulan k├╝t├╝ph├ónesinde geni┼č bir kitap koleksiyonu bulunmaktad─▒r. K├╝t├╝ph├óne, ├╝niversitenin merkezinde yer al─▒r ve di─čer b├Âl├╝mler onun ├ževresinde ┼čekillenmi┼čtir. ─░┼čte bu k├╝t├╝ph├ónenin ana giri┼čine; ┬ź─░kraÔÇÖ!┬╗ ile ba┼člayan, Alak S├╗resiÔÇÖnin ilk 5 ├óyeti ve ├éyet├╝ÔÇÖl-K├╝rs├« yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Farkl─▒ dillerden de yaz─▒lar bulunan bu giri┼č, b├╝y├╝k bir ├Ânemi h├óizdir. Yedi farkl─▒ yaz─▒ yerle┼čtirilen bu giri┼č, bir├žok ziyaret├žilerin ilgisini ├žekmektedir. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n hak din oldu─čunu ink├ór edemeyen h─▒ristiyan d├╝nyas─▒, nefs├ón├« arzular─▒n pe┼činde haktan ve hakikatten uzak d├╝┼čmektedir. ─░┼čte bu tablo da onlar─▒n bu acziyetini g├Âzler ├Ân├╝ne sermesi itibar─▒ ile ibret vericidir.

Bu itiraflar─▒n bir di─čer n├╝m├╗nesi yine AmerikaÔÇÖda yer almakta. AmerikaÔÇÖn─▒n meclis binas─▒ olan CapitolÔÇÖ├╝n toplant─▒ salonunda, Amerikan hukuk sistemi olu┼čturulurken kanun maddelerine tesir etmi┼č s├«m├ólar─▒n isimleri sergilenmekte.

D├╝nyaya Muhte┼čem S├╝leyman n├óm─▒ ile m├╝h├╝r vurmu┼č Kanun├« Sultan S├╝leyman H├ónÔÇÖ─▒n da isminin yer ald─▒─č─▒ bu manzara, bir hakikati itiraf sadedinde ne kadar ibretli bir manzarad─▒r. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n d├╝nya nizam─▒na koydu─ču hak ve ad├óletin bir yans─▒mas─▒ olarak tarihe ge├žen bu v├ók─▒a bize, ecd├ód─▒m─▒z─▒n bir├žok millet taraf─▒ndan g─▒pta ile takip edildi─čini g├Âstermektedir. Ayr─▒ca bize ceddimizden ne kadar b├╝y├╝k bir mesÔÇÖ├╗liyetin miras kald─▒─č─▒n─▒ g├Âzler ├Ân├╝ne sermektedir.

N├ťM├ŤNE B─░R YA┼×AYI┼×

Sicilya, ─░talyaÔÇÖn─▒n g├╝neyinde yer alan bir adad─▒r. Romal─▒lar─▒n h├ókimiyetinde olan ada, 827-902 y─▒llar─▒ aras─▒nda fethedilerek m├╝sl├╝manlar─▒n idaresine ge├žmi┼čtir. 250 y─▒l ─░sl├óm devletlerinin idaresinde olan Sicilya, daha sonra elden ├ž─▒ksa da m├╝sl├╝man halk burada 400 y─▒l daha ik─ümet edebilmi┼čtir. Sonra ise ya s├╝r├╝lm├╝┼č yahut din de─či┼čtirmeye zorlanm─▒┼čt─▒r. Aday─▒ alan Normanlar; gelir gelmez m├╝sl├╝manlardaki k├╝lt├╝r birikimini fark ederek, onlara kar┼č─▒ m├╝samahak├ór davrand─▒lar. Onlar─▒ tan─▒d─▒k├ža bu faal z├╝mreden istifade etmek isteyen Norman krallar─▒ orduda ve b├╝rokraside a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak m├╝sl├╝manlar─▒ tercih etti. En gizli devlet s─▒rlar─▒n─▒ dah├« m├╝sl├╝man dan─▒┼čmanlarla g├Âr├╝┼čt├╝. Bu durum y├╝z y─▒l kadar devam etti. ─░dare de─či┼čtikten bir as─▒r sonra bile h├ól├ó en y├╝ksek makam ve vazifelerde m├╝sl├╝manlar bulunmaktayd─▒.

Bu d├Ânem ─░sl├óm medeniyetinin AvrupaÔÇÖy─▒ a┼č─▒lama d├Ânemi olarak de─čerlendirilebilir. Bu tesir noktalar─▒ndan bir di─čeri olan End├╝l├╝sÔÇÖte de III. Abdurrahman devrinin sonuna kadar (912-961) End├╝l├╝s; ─░sl├óm├« e─čitim, sanat ve ilimlerle AvrupaÔÇÖy─▒ besledi. O zaman─▒n AvrupaÔÇÖs─▒nda profes├Ârlerin KurtubaÔÇÖda imtihan edilmeleri mecbur├« idi.2

Norman krallar─▒ sadece Sicilya adas─▒nda de─čil ayn─▒ zamanda G├╝ney ─░talya ├╝zerinde de h├ókimiyet kurmu┼č olduklar─▒ndan; ─░sl├óm d├╝nyas─▒ndaki k├╝lt├╝r varl─▒─č─▒n─▒n, bir├žok de─čerini buradan ─░talya yar─▒madas─▒ ve Avrupa i├žlerine aktarm─▒┼člard─▒r.

Olduk├ža geli┼čmi┼č bir durumda olan ─░sl├óm ├óleminden bir├žok hususu ├Â─črenen Avrupal─▒lar, bunlar─▒ Sicilya ve End├╝l├╝s yoluyla alma imk├ón─▒ bulmu┼člard─▒r. K├ó─č─▒t, pusula ve barut gibi teknolojik ├╝r├╝nler hem asker├« alanda hem de ticaret alan─▒nda yeni ke┼čiflerin kap─▒s─▒n─▒ a├žm─▒┼čt─▒r. Bat─▒l─▒lar; Ha├žl─▒ Seferleri esnas─▒nda da ┼čahit olduklar─▒ bu ├╝st├╝n bilim ve teknoloji kar┼č─▒s─▒nda endi┼čeye d├╝┼čm├╝┼č, ─░sl├ómÔÇÖdan ve onun siy├ós├« kuvvetinden tel├ó┼član─▒p3 ├žok yo─čun bir gayretle bunlar─▒ elde etmenin yollar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Bu gayret, bat─▒n─▒n at─▒l─▒ma girmesine sebep olmu┼čtur.4

─░sl├óm siy├ós├« rejimi o d├Ânemki h─▒ristiyan idarecilere o kadar tesir etmi┼čti ki; her s├Âyledi─či s├Âz├╝n (h├ó┼č├ó) tanr─▒ buyru─ču oldu─čuna inan─▒lan Papal─▒k yerine, kesinle┼čmi┼č emirleri uygulamakla vazifeli, ─░sl├óm d├╝nyas─▒nda da tatbik edildi─či ┼čekilde bir idarenin daha tutarl─▒ olaca─č─▒ fikri zihinlere nak┼čolmu┼čtu. Bu minval ├╝zere bir yap─▒ kurmay─▒ hedefleyen II. Frederik, Papa IV. Innocent taraf─▒ndan aforoz edildi. H├ódiseler alevlenerek b├╝y├╝d├╝ ve kral ├žo─čunlu─ču m├╝sl├╝man bir ordu ile RomaÔÇÖy─▒ ku┼čatma alt─▒na ald─▒. Ancak bir kere bu fikir, zihinlerde yer etti─či i├žin Papal─▒k, bat─▒ d├╝nyas─▒nda ehemmiyetini yitirdi ve kilisenin d├╝nyev├« h├ókimiyeti azalmaya ba┼člad─▒.

─░darecileri ve halk─▒ tesiri alt─▒na alan ─░sl├óm, ├Âyle bir enerji ile ya┼čan─▒yordu ki; Sicilya krallar─▒ bile m├╝sl├╝man liderleri taklit ederdi. ├ľyle ki d─▒┼čar─▒dan bakan bir kimse bilmese, kral─▒ m├╝sl├╝man bir emir zannederdi.

M├╝sl├╝man kad─▒nlardan etkilenen Sicilyal─▒ kad─▒nlar, pe├že takarlard─▒.5 Bu sadece kad─▒nlara has de─čildi; toplumda farkl─▒ dinler olmas─▒na ra─čmen herkes m├╝sl├╝man k─▒yafeti giydi─či i├žin, insanlar dinlerine g├Âre ay─▒rt edilemezdi.

Resm├« dil hemen hemen Arap├ža idi. Diplomalar─▒n bir k─▒sm─▒ Arap├ža olarak yaz─▒l─▒rd─▒. M├ól├« dilde ise tamamen Arap├ža h├ókimdi.

H├╝k├╝mdarl─▒k al├ómeti say─▒lan paralar─▒n ├╝zerinde Arap fig├╝rleri, bazen ┬źKelime-i Tevhid┬╗ bazen de ┬źBesmele┬╗ yaz─▒l─▒rd─▒. Misal olarak I. RogerÔÇÖin bast─▒rd─▒─č─▒ paralar─▒n ├╝zerinde Saf S├╗resiÔÇÖnin 9. ├óyeti mevcuttu. D├Âneme ait belgeler ve bulunan alt─▒n sikkelerde bunu g├Ârmek m├╝mk├╝nd├╝r.6

Resm├« i┼člerde de hicr├« takvim kullan─▒l─▒rd─▒.

II. Roger Arap├ža bilirdi. ─░mza olarak ┼ču ifadeyi kullan─▒rd─▒:

┬źElhamd├╝lill├óhi ┼č├╝kran li niamih├«┬╗ kulland─▒─č─▒ lakab ise ┬źMuÔÇśtez Bill├óh┬╗ idi.

I. WilliamÔÇÖ─▒n imzas─▒; ┬źH├ód├« bi-Emrill├óh┬╗,

II. WilliamÔÇÖ─▒n imzas─▒ ise; ┬źElhamd├╝lill├óhi Hakka Hamdih├«┬╗ idi.

II. Frederik, saray─▒n─▒ do─ču saraylar─▒ gibi haremlik-sel├óml─▒k olarak yapt─▒rm─▒┼čt─▒.

Asker├« olarak galip geldikleri h├ólde, m├╝sl├╝manlardan g├Ârd├╝kleri g├╝zel muamel├óttan etkilenerek ─░sl├óm├« bir hayat ya┼čamaya ba┼člayan Sicilyal─▒lar; benzerine az rastlan─▒r bir toplum olmu┼člard─▒r. Bu hi├ž ┼č├╝phesiz ki m├╝sl├╝manlarda g├Ârd├╝kleri ├«m├ón enerjisinin bir yans─▒mas─▒ idi.

Bu m├ón├óda bat─▒, karanl─▒k ├ža─čdan kurtulduysa; bunu biraz da SicilyaÔÇÖya bor├žludur. Dikkat edilirse AvrupaÔÇÖdaki b├╝y├╝k de─či┼čimin merkezi, SicilyaÔÇÖn─▒n hemen kuzeyinde bulunan ─░talyaÔÇÖd─▒r.

Tarihini bilmeyen bir millet, h├óf─▒zas─▒n─▒ kaybetmi┼č bir insana benzer. ─░sl├óm ahl├ók─▒ ile yo─črularak en g├╝zel muameleyi sergilemi┼č olan bir milletin evl├ód─▒ olarak, ├╝zerimizdeki mesÔÇÖ├╗liyeti idr├ók edebilmek du├ós─▒ ile.

___________________________________________

1Abdurrahman Bedev├«, Bat─▒ D├╝┼č├╝ncesinin Olu┼čumunda ─░sl├ómÔÇÖ─▒n Rol├╝, ├çev. Muharrem TAN, 7.

2 W. Montgomery Watt, ─░sl├óm AvrupaÔÇÖda, ├çev. Hulusi YAVUZ, 14.

3 Edip AKYOL, ─░sl├óm Medeniyetinin Bat─▒ya Etkileri ─░le ─░lgili Baz─▒ De─čerlendirmeler, sa. VI, 119.

4 Montgomery Watt, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n AvrupaÔÇÖya tesiri, 23.

5 ─░bn-i C├╝beyr, End├╝l├╝sÔÇÖten Kutsal Topraklara, ├çev. ─░smail G├ťLER, 250.

6 Bekir KARLI─×A, ─░sl├óm D├╝┼č├╝ncesinin Bat─▒ D├╝┼č├╝ncesine Etkileri, 163.