─░├ç KONU┼×MALAR

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Hayat├╝ÔÇÖs-Sah├óbe adl─▒ eserde ┼č├Âyle anlat─▒l─▒r:

─░bn-i B├╝reyde el-Eslem├« -rad─▒yall├óhu anh- anlat─▒yor: Birisi, ─░bn-i Abbas -rad─▒yall├óhu anh├╝m├ó-ÔÇÖya s├Âzl├╝ sata┼čmada bulununca ─░bn-i Abbas ona ┼č├Âyle demi┼čti:

ÔÇťSen beni k├Ât├╝l├╝yorsun; ama biliyor musun, bende ├╝├ž ├Âzellik vard─▒r:

Birincisi; KurÔÇÖ├ón okurken bir ├óyete geldi─čimde ┼č├Âyle derim: ┬źKe┼čke b├╝t├╝n insanlar benim bildi─čim kadar KurÔÇÖ├ón ├óyetlerini bilseler!┬╗

─░kincisi; m├╝sl├╝manlar─▒n kad─▒lar─▒ndan birinin ad├óletle h├╝kmetti─čini duydu─čumda ├žok sevinirim. Kald─▒ ki; hayat─▒mda bir kere olsun, o h├ókim ile bir i┼čim olmaz.

├ť├ž├╝nc├╝s├╝ ise; m├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir ┼čehre bereketli ya─čmur ya─čd─▒─č─▒n─▒ i┼čitti─čimde, ├žay─▒rda yayacak hayvanlar─▒m olmad─▒─č─▒ h├ólde bundan ├Ât├╝r├╝ sevinir ve mutlu olurum.ÔÇŁ (─░bn-i Hacer, el-─░s├óbe, 2/334)

Bu haber ├╝zerinde biraz d├╝┼č├╝n├╝rsek g├Âr├╝yoruz ki bir m├╝sl├╝man─▒n g├╝zel ahl├ók─▒ ve faz├«leti, sevindi─či ┼čeylere de tesir ediyor. M├╝sl├╝manlar─▒n iyili─čine sevinmek, onlar i├žin hay─▒r istemek, m├╝ÔÇÖmin kalbinin sahip olmas─▒ gereken bir s─▒fat.

Sevinmenin hakik├«si elbette as─▒l ├óhiret g├╝n├╝nde olan─▒d─▒r. As─▒l yurdumuz olan ├óhirette g├╝zel ├ók─▒bete kavu┼čanlar─▒n y├╝zlerine mutlulu─čun parlakl─▒─č─▒, g├Ân├╝llerine ne┼če ve huzur verilecektir:

ÔÇťAllah onlar─▒ o g├╝n├╝n deh┼četinden korur; y├╝zlerine ayd─▒nl─▒k, g├Ân├╝llerine s├╝rur verir.ÔÇŁ (el-─░ns├ón, 11)

Mal├╗m; bayram g├╝nleri de, ├óhiretteki sevin├žten ├Ânce d├╝nyada ikram edilmi┼č sevin├ž g├╝nleridir. M├╝sl├╝manlar; ib├ódetlerine, iyiliklerine, kazand─▒klar─▒ sevaplara sevinirler. Yaln─▒z kendi kazand─▒klar─▒na de─čil, ├╝mmet i├žin sevinirler.

Oru├ž ve di─čer ib├ódetler sayesinde y─▒l boyunca ka├ž─▒namad─▒─č─▒m─▒z hatalar─▒m─▒z─▒n affedilmesine, All├óhÔÇÖ─▒n m├╝ÔÇÖmin kullar─▒na rahmet ile bakmas─▒na sevinirler.

Allah -celle cel├ól├╝h├╗- kullar─▒na kar┼č─▒ ┼čefkatlidir; a┼č─▒r─▒ derecede ├╝z├╝nt├╝ye g├Âm├╝l├╝p kalmalar─▒n─▒ istemez. Hazret-i Meryem V├ólidemiz, ge├žirdi─či zorlu imtihan sebebiyle a┼č─▒r─▒ endi┼čeye ve ├╝z├╝nt├╝ye kap─▒l─▒p;

ÔÇťKe┼čke bundan ├Ânce ├Âlseydim de unutulup gitseydim!ÔÇŁ deyince;

ÔÇťArt─▒k ├╝z├╝lme. Rabbin, karn─▒nda olan─▒ ┼čerefli k─▒lm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ (Meryem, 23-24) diye nid├ó edilmi┼čtir.

Sonra kendisine hurma ikram edilerek;

ÔÇťHurma a─čac─▒n─▒ kendine do─čru silkele, ├╝st├╝ne taze hurma d├Âk├╝ls├╝n. Ye, i├ž, g├Âz├╝n ayd─▒n olsun…ÔÇŁ (Meryem, 25-26) denilmi┼čtir.

Belki Hazret-i Eyy├╗b -aleyhissel├óm- ba┼č─▒na gelen h├óllere sabretmi┼č, ┼čik├óyet etmemi┼čtir. Ama derdin ac─▒s─▒ndan ├žok, insanlar─▒n k├Ât├╝ konu┼čmalar─▒ ve All├óhÔÇÖ─▒n peygamberi hakk─▒nda s├╗izan etmeleri g├Ânl├╝ne tesir etmeye ba┼člay─▒nca ├╝z├╝l├╝p;

ÔÇť┼×eytan bana bir yorgunluk ve azap dokunduruyor.ÔÇŁ (S├ód, 41) diyerek derg├óh-─▒ ─░l├óh├«ÔÇÖye ellerini a├žm─▒┼čt─▒r. O zaman s─▒hhati kendisine iade edilip, ├╝z├╝nt├╝lerinden feraha ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č, hatt├ó etti─či yemini yerine getirmesi i├žin yol g├Âsterilmi┼čtir.

─░nsan─▒n ├╝z├╝lmesi de sevinmesi de, All├óhÔÇÖ─▒n kullar─▒ ├╝zerindeki tasarruflar─▒n─▒n sonucudur. ├éyet-i ker├«mede;

ÔÇťG├╝ld├╝ren de OÔÇÖdur, a─člatan da O.ÔÇŁ (en-Necm, 43) diye bildirilmi┼čtir.

─░nsan bazen ortada bir sebep yokken ├╝z├╝lebilir; hatt├ó kendisinde hi├žbir istek, gayret, kuvvet bulamayabilir. G├╝n├╝m├╝zde buna depresyon diyorlar. Ne yaz─▒k ki insanlar─▒n dayan─▒ks─▒zl─▒─č─▒n─▒n bir neticesi olarak ┼ču ├óhirzamanda pek yayg─▒nla┼čt─▒.

Eski zamanda insanlar; karn─▒n─▒ doyuracak bir lokma bulsa All├óhÔÇÖa hamd ediyor, seviniyordu. ┼×imdi buzdolaplar─▒m─▒z g─▒dalarla dolu, bir d├╝─čmeye bas─▒p ─▒s─▒n─▒yor veya serinliyoruz. Eski zamanlarda krallar─▒n sahip olmad─▒─č─▒ rahatl─▒k i├žindeyiz ama en k├╝├ž├╝k bir ┼čeye sabredemiyoruz.

Depresyondan muzdarip ki┼čiler aras─▒nda, kad─▒nlar daha fazla yer tutuyor. Hem yarat─▒l─▒┼č olarak hassas olmak, h├ódiselerden daha fazla etkilenmeyi beraberinde getiriyor; hem de modern hayat tarz─▒, bu s─▒k─▒nt─▒lar─▒ atlatmay─▒ zorla┼čt─▒r─▒yor.

Modern hayat; bilhassa kad─▒nlar─▒ topraktan, g├╝ne┼čten, ├╝retkenlikten, enerjisini harcay─▒p zihnini bo┼čaltaca─č─▒ i┼člerden kopard─▒, beton kutulara hapsetti. Mesel├ó depresyonun bazen D vitamini eksikli─čiyle al├ókas─▒ olabiliyor.

Hareket etmek, i┼č yapmak, bilhassa duygu y├Ân├╝nden insan─▒ i┼če yarar hissettiren faaliyetlerde bulunmak depresyonun en b├╝y├╝k ┼čif├ós─▒. ─░nsan─▒n yorulmaya da ihtiyac─▒ var. Hareketle birlikte v├╝cutta kan dola┼č─▒m─▒ canlan─▒yor, beyinde serotonin ├╝retimi art─▒yor. ─░ntihar edenlerin beyninde serotonin miktar─▒ d├╝┼č├╝k bulunmu┼č.

Hem i┼č s─▒ras─▒nda beyin o i┼či nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ pl├ónlay─▒p y├Ânetirken, tekrarlayan d├╝┼č├╝ncelere saplanmaktan kurtuluyor. Ortaya ├ž─▒kan g├╝zel sonu├ž; insana s├╝rur veriyor, s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ da─č─▒t─▒yor.

Gen├žli─čimde Han─▒mlar E─čitim ve K├╝lt├╝r Vakf─▒na giderdim. Orada faaliyetlere kat─▒lan han─▒mlardan ┼č├Âyle dediklerini duyard─▒m:

ÔÇťBen buraya gelmeden ├Ânce bunal─▒mdayd─▒m. Burada ┼čif├ó buldum.ÔÇŁ

Zaman─▒m─▒zda ├žocuk say─▒s─▒n─▒n azl─▒─č─▒, i┼čleri kolayla┼čt─▒ran ara├žlar─▒n ├žoklu─ču ve rutin i┼člerin insan─▒ pek de tatmin etmemesi, kad─▒nlar─▒ bo┼člu─ča itiyor. Erkekler aras─▒nda da en ├žok bek├ór veya dul, yaln─▒z ya┼čayanlar─▒n depresyona girdi─či bildiriliyor.

Depresyona yatk─▒n ki┼čilik yap─▒s─▒n─▒n da en ├Ânemli ├Âzelli─či; ├žok co┼čkulu, enerjisi y├╝ksek ki┼čiler olmamalar─▒… ─░nsan─▒n ┼čevkle ba─čl─▒ oldu─ču bir gayesi olmay─▒nca, durgun ve isteksiz bir yap─▒da oluyor. Bu durumda en k├╝├ž├╝k bir ┼čeyden etkileniyor.

Depresyonu bazen birtak─▒m ac─▒lar, kay─▒plar, ├╝z├╝nt├╝ler tetikliyor. Ama o ac─▒y─▒ atlat─▒p ge├žememenin sebebi; ┬źtekrarlay─▒c─▒ olumsuz d├╝┼č├╝nceler ve i├ž konu┼čmalar.┬╗ Psikologlar─▒n bu kuru teknik tabirlerini kullanmam─▒n sebebi, asl─▒nda s├Âyledikleri ┼čeyin bizim ─▒st─▒lah─▒m─▒zdaki nefis vesvesesiyle ayn─▒ ┼čey oldu─čuna dikkat ├žekmek…

Rabbimiz buyuruyor ki:

ÔÇťAndolsun, insan─▒ Biz yaratt─▒k ve nefsinin ona verdi─či vesveseyi de Biz biliriz. ├ç├╝nk├╝ Biz, ona ┼čahdamar─▒ndan daha yak─▒n─▒z.ÔÇŁ (K─üf, 16)

Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalara g├Âre beyin uykuda dah├« hi├ž durmuyor; devaml─▒ d├╝┼č├╝nceler, i├ž konu┼čmalar ├╝retiyor. Bunlar─▒n ekseriyeti de menf├«, karamsar, ┼č├╝pheci, su├žlay─▒c─▒ d├╝┼č├╝nceler. Rabbimiz ├že┼čitli ├óyet-i ker├«melerde nefsimizi tezkiye etmemizi emrediyor.

─░├ž konu┼čmalar e─čer i├žeride kalmazsa, g─▒ybete de d├Ân├╝┼č├╝yor ki i┼čte esas insan─▒ depresyon girdab─▒na ├žeken en b├╝y├╝k hastal─▒─č─▒m─▒z da budur. G─▒ybet h├ódisesi asl─▒nda, dertle┼čmek ad─▒ alt─▒nda hus├╗meti tazelemek, yaran─▒n kabu─čunu kopar─▒p yeniden kanatmak, kinleri k├Âkle┼čtirmek ve ba┼čkalar─▒na da bula┼čt─▒rmaktan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Tekrar tekrar konu┼čulmasa ├žoktan unutulup gidecek nefretler; ilk g├╝nk├╝ gibi canland─▒r─▒l─▒r, ├žoktan hafifleyecek olan ac─▒lar daha da derinle┼čir.

─░├ž konu┼čmalar g─▒ybetin haz─▒rlay─▒c─▒s─▒d─▒r. ─░├žeride kalsa Allah -azze ve celle- g├╝nah yazm─▒yor ama e─čer temizlenmezse, ekseriyetle i├žeride kalmaz, bir ┼čekilde d─▒┼čar─▒ d├Âk├╝l├╝r. O y├╝zden daha i├žerideyken yok etmek gerekiyor. E─čer yok etmezsek en b├╝y├╝k zarar─▒ da sahibine oluyor.

─░nsan ya┼čad─▒─č─▒ ┼čeyleri kolayca unutamaz elbette, hele de ├žok can─▒ yanm─▒┼čsa… Mesel├ó bir evl├ót ac─▒s─▒ kolay unutulabilecek bir ac─▒ de─čil. ─░nsan─▒n onca emek verdi─či evl├ód─▒n─▒, tam yeti┼čip anne-babas─▒na hizmet edece─či bir ├ža─čda, hele de anne-babas─▒n─▒n da ihtiyarlad─▒─č─▒ bir zamanda kaybetmesi.

Hazret-i Eb├╗bekir es-S─▒dd├«kÔÇÖ─▒n o─člu Abdullah -rad─▒yall├óhu anh├╝m├ó-, Huneyn Sava┼č─▒ÔÇÖna ve T├óif Muhasaras─▒ÔÇÖna kat─▒ld─▒─č─▒ zaman kendisine isabet eden bir okla yaralanm─▒┼čt─▒. Yaras─▒ tam iyile┼čmedi, daha sonra tekrar a├ž─▒larak vefat etti. O─člunun cenaze namaz─▒n─▒ bizzat Hazret-i Eb├╗bekir Efendimiz k─▒ld─▒rd─▒.

Eb├╗bekir -rad─▒yall├óhu anh-, o─člunun yaras─▒ndan ├ž─▒kan oku saklam─▒┼čt─▒. Sonradan m├╝sl├╝man olarak MedineÔÇÖye gelen Sak├«f heyetine oku g├Âsterdi ve;

ÔÇťÔÇôBunu tan─▒yan─▒n─▒z var m─▒?ÔÇŁ diye sordu. Said bin ├ťbeyd -rad─▒yall├óhu anh- kendisinin att─▒─č─▒n─▒ bildirince;

ÔÇťÔÇôBu ok Eb├╗bekirÔÇÖin o─člunu ┼čehid eden oktur. Ona senin elinle ┼čehidlik veren, seni onun eliyle k├╝f├╝r ├╝zere ├Âld├╝rmeyen All├óhÔÇÖa hamd olsun! OÔÇÖnun rahmeti ve ikram─▒ ikinizi de ku┼čatt─▒.ÔÇŁ

B├Âyle bir ├«m├ón olursa insan depresyona girer mi?

Olsa olsa Hazret-i Yâkub -aleyhisselâm- gibi;

ÔÇťBen h├╝zn├╝m├╝, kederimi ancak All├óhÔÇÖa ┼čik├óyet ederim.ÔÇŁ (Y├╗suf, 86) diyebilir…

RabbimizÔÇÖin ┼ču ├óyetleri; depresyon, anksiyete, panikatak ve benzeri b├╝t├╝n dertlere il├ó├ž olarak k├óf├«dir:

ÔÇťGerek yery├╝z├╝nde, gerek nefislerinizde (hastal─▒k, gam gibi) hi├ž bir mus├«bet ba┼ča gelmez ki, Biz onu yaratmazdan ├Ânce (o) bir kitapta (Levh-i Mahf├╗zÔÇÖda = All├óhÔÇÖ─▒n ilminde) yaz─▒lm─▒┼č olmas─▒n. ┼×├╝phesiz bu, All├óhÔÇÖa g├Âre kolayd─▒r.

Allah bunu; elinizden ├ž─▒kan servete ve imk├ónlara ├╝z├╝lmeyesiniz, All├óhÔÇÖ─▒n ihsan etti─či nimetler ve imk├ónlarla ┼č─▒marmayas─▒n─▒z diye size a├ž─▒klamaktad─▒r. Allah kendini be─čenenleri, b├Âb├╝rlenenleri sevmez.ÔÇŁ (el-Had├«d, 22-23)

Ezelde takdir edilen ba┼ča geliyor, gelecek… ├ťz├╝lmek ├žare de─čil; ├Âyleyse vazifemize bakal─▒m.

Zaten bu hayat─▒n sonunda hepsinden ister istemez ayr─▒laca─č─▒z. Bu y├╝zden en k├╝├ž├╝k bir s─▒k─▒nt─▒da, kay─▒pta hemen;

ÔÇťBiz All├óhÔÇÖa aitiz, OÔÇÖna d├Ânece─čiz!ÔÇŁ dememizi emrediyor Rabbimiz.