YER KABU─×UNDAN ├çIKAN H─░KMET ─░NC─░LER─░

├ľmer Sami HIDIR samihidir@gmail.com

Âyet-i kerîmede buyurulur:

ÔÇťAllah, yery├╝z├╝ sizi sarsmas─▒n diye oraya sabit da─člar yerle┼čtirdi. Yolunuzu bulman─▒z i├žin de nehirler ve yollar yaratt─▒.ÔÇŁ (en-Nahl, 15)

├çok kat─▒ bir zemin ├╝zerinde y├╝r├╝d├╝─č├╝m├╝z├╝ d├╝┼č├╝n├╝r├╝z.

Ger├žekten de yery├╝z├╝ onlarca kilometre kal─▒nl─▒─č─▒ ile d├╝nyan─▒n en kuvvetli yap─▒s─▒. Aziz Mahmud H├╝d├óy├« Hazretleri bunu d├Ânemin Sultan─▒ÔÇÖna yazd─▒─č─▒ bir mektupta ┼č├Âyle ifade eder:

ÔÇťAllah Te├ól├ó; insan v├╝cudunda s─▒rt─▒, k├óinatta ise topra─č─▒ en kuvvetli olarak yaratt─▒.ÔÇŁ

Fakat d├╝nyam─▒z bu h├óle gelmeden binlerce sene ├Ânce, bir l├óv top idi. Sonra so─čumaya ba┼člad─▒ ve kabuk ba─člad─▒. Bu yap─▒y─▒ bir deve ku┼ču yumurtas─▒na benzetebiliriz. Kabuk yumurtan─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne g├Âre nas─▒l ince ise d├╝nyan─▒n sert tabakas─▒ da bu kadar incedir asl─▒nda. Buradaki fark yer kabu─čunun yekp├óre olmay─▒┼č─▒. Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda yer kabu─čunun irili ufakl─▒ 12 par├ža h├ólinde oldu─čunu g├Âr├╝yoruz. Bunlara levha denilmekte. Kal─▒nl─▒klar─▒ ortalama 33 kilometre. Fakat bu kal─▒nl─▒k; okyanus tabanlar─▒nda incelip baz─▒ yerlerde 5 kilometreye d├╝┼čmekte, y├╝ksek pl├ótolarda ise 70 kilometreye ├ž─▒kmakta.

Bu zeminin alt─▒nda s─▒cakl─▒─č─▒ 1200Ôü░C olan bir l├óv denizi h├ól├ó mevcut. Kaynayan bir kazandan nas─▒l fokurtular y├╝kselirse, d├╝nyan─▒n merkezinden de ─▒s─▒ ak─▒mlar─▒ y├╝kselmekte. Kimi zaman zay─▒f noktalardan yol bulup yery├╝z├╝ne ├ž─▒kan bu ak─▒mlar, bir yandan da pl├ókalar─▒n s├╝r├╝klenmesine sebep olmakta. Bu hareketler neticesinde pl├ókalar bazen ├žarp─▒┼čmakta, bazen ayr─▒lmakta, bazen de birbirini s─▒y─▒rmakta. Y─▒lda 100-150 milimetreyi bulabilen bu hareketler neticesinde yeni okyanuslar, yeni k─▒talar, s─▒rada─člar ve yanarda─člar olu┼čtu─ču g├Âr├╝lmekte. ├ťzerinde y├╝r├╝d├╝─č├╝m├╝z Anadolu levhas─▒, her y─▒l Ege levhas─▒na do─čru 25-30 milimetre yakla┼čmakta.

Âyet-i kerîmede buyurulur:

ÔÇťSen da─člar─▒ g├Âr├╝rs├╝n de, yerinde durur san─▒rs─▒n. Oysa onlar bulutun y├╝r├╝mesi gibi y├╝r├╝mektedirler.ÔÇŁ (en-Neml, 88)

├éyet-i ker├«mede ┬źy├╝r├╝me, s├╝r├╝klenme┬╗ olarak ge├žen ve uzak bir bulutun yer de─či┼čtirmesine benzetilen bu hareket, bilim d├╝nyas─▒nda; ┬źcontinental drift┬╗ yani ┬źk─▒ta s├╝r├╝klenmesi┬╗ olarak isimlendirilir.

Yer kabu─ču ├žok sert. Bunun hemen alt─▒ndaki ├╝st manto yer kabu─čunun hemen alt─▒nda, bu b├Âlge koyu k─▒vaml─▒ bir h├ólde. Alt manto ise daha ak─▒┼čkan. Bakt─▒─č─▒m─▒zda yer kabu─ču asl─▒nda bir ak─▒┼čkan ├╝zerinde y├╝zmekte. Di─čer taraftan d├╝nya da y├╝ksek bir h─▒zla kendi ekseni etraf─▒nda d├Ânmekte. Fakat d├Ânen bir s─▒v─▒, ├╝zerindeki kat─▒ sath─▒ [y├╝zeyi] nas─▒l tutabilir? Birbirinden ba─č─▒ms─▒z hareket etmelerine m├óni olunabilir mi? Bir ┼čeyi sabitlemek i├žin ├živi veya kaz─▒k kullan─▒r─▒z, fakat d├╝nyay─▒ yerinde tutmak i├žin il├óh├« bir kudrete muhtac─▒z:

Da─člar!

Âyet-i kerîmede buyurulur:

ÔÇťDe─čil mi ki Biz arz─▒ bir d├Â┼ček yapt─▒k ve da─člar─▒ birer kaz─▒k…ÔÇŁ (en-NebeÔÇÖ, 6-7)

E─čer yery├╝z├╝; i├ž k─▒sm─▒ndan ayr─▒ bir hareket h─▒z─▒na sahip olsayd─▒, freni tutmayan bir araba mis├óli ├žok dengesiz bir yap─▒ kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar ve hatt├ó d├╝nya ├╝zerinde hayat m├╝mk├╝n olmayabilirdi!

Da─člar, pl├ókalar─▒n birbiri ile ├žarp─▒┼čmas─▒ neticesinde meydana gelmekte. Pl├ókalardan kuvvetli ve a─č─▒r olan a┼ča─č─▒ya do─čru y├Ânelirken, zay─▒f olan yukar─▒ ├ž─▒kmakta ve bu pl├óka da─č─▒n g├Âr├╝nen k─▒sm─▒n─▒ meydana getirmekte. Bir da─č─▒n k├Âk├╝, g├Âr├╝nen k─▒sm─▒n─▒n 10-15 kat─▒ olabilmekte. ─░lk olarak 1855ÔÇÖte ortaya at─▒lan bu g├Âr├╝┼č kabul g├Ârm├╝┼č ve desteklenmi┼čtir. Mesel├ó Everest Da─č─▒ÔÇÖn─▒n zirvesi yerden 9 kilometre y├╝kselirken, k├Âkleri 125 kilometre derine inmektedir.

Yer kabu─ču; ├╝zerinde topra─č─▒n birikmesinden, ya─čan ya─čmurlar─▒ b├╝nyesinde tutmaya ba┼člamas─▒ndan ve bitkilerin geli┼čmesinden sonra co─čraf├« olarak d├╝md├╝z bir yap─▒dayd─▒. 300 milyon y─▒l ├Ânce var olan bu kara par├žas─▒na ┬źt├╝m k─▒ta: Pangea┬╗ denilmekte. Bu d├Ânemde yer hareketleri ├žok fazla oldu─ču i├žin yery├╝z├╝nde ik─ümet etmek ├žok g├╝├žt├╝. Da─člar─▒n olu┼čmas─▒ndan sonra d├╝nya, bug├╝n ┬źizostazi┬╗ olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z bir denge h├óline kavu┼čtu.1

G├╝n├╝m├╝zde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar neticesinde; da─člar─▒n birbirine ├žarpan pl├ókalar aras─▒nda bir tampon vazifesi g├Ârerek, olu┼čan enerjiyi emdi─či ve k─▒ta hareketini iki kat yava┼člatt─▒─č─▒ anla┼č─▒lmakta.2 Yap─▒lan istatistik├« ├žal─▒┼čmalar; depremlerin ├žo─čunlukla da─čl─▒k b├Âlgelerde meydana geldi─čini g├Âsterse de bu sonu├žlardan, da─člar─▒n depreme sebep oldu─ču anla┼č─▒lmamal─▒d─▒r. Da─člar bir neticedir. Sebep de─čildir! Aksine da─člar, bulunduklar─▒ b├Âlgelerde meydana gelen depremlerin tesirini hafifletir. Akl-─▒ sel├«m ile d├╝┼č├╝nebilen herkes, da─člar─▒n deprem meydana getirecek bir enerji ├╝retemeyece─čini anlayabilir.

Zaman─▒m─▒zda ke┼čfedilen her bulu┼č KurÔÇÖ├ón├« bilgileri teÔÇÖyid etmekte. Buradaki bilgiler de jeoloji alan─▒ndaki uzmanlar taraf─▒ndan tart─▒┼čmas─▒z kabul edilirken g├╝ya bir jeoloji profes├Âr├╝ olan ve ateistli─čiyle b├Âb├╝rlenen Celal ┼×ENG├ľR; bu ilm├« ger├žekleri, garezk├órl─▒─č─▒ sebebiyle g├Ârmezden gelmi┼č ve KurÔÇÖ├ónÔÇÖdaki bilginin do─čru olmad─▒─č─▒n─▒ iddia ederek, kendisine itimat eden gen├žli─čin ├«m├ón─▒na zehirli bir ├žengel takmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu maksatl─▒ ├žabalar─▒n yine bo┼ča ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir.

Mevl├óÔÇÖm hikmet nazar─▒ ile bak─▒p, ibret alan kullar─▒ndan eylesin!

_____________________________

1 Muhammed Esed Tefsiri, c. 2, s. 531.

2 Peter DeCelles, Mountains and Earthquakes.