MAHKEMEL─░K B─░R TOPLUM

Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

Rabbimiz buyuruyor:

ÔÇťMallar─▒n─▒z─▒ aran─▒zda haks─▒z sebeplerle yemeyin! Kendiniz bilip dururken, insanlar─▒n mallar─▒ndan bir k─▒sm─▒n─▒ haram yollardan yemeniz i├žin o mallar─▒ h├ókimlere (idarecilere veya mahkeme h├ókimlerine) vermeyin.ÔÇŁ
(el-Bakara, 188)

Elmal─▒l─▒ Hamdi Efendi, bu ├óyetin tefs├«rinde, g├╝n├╝m├╝ze uzanan ┼ču ├«zahlarda bulunur:

ÔÇťElbette m├╝ÔÇÖminlere yara┼čan daima hel├ól yemektir. Mu├ómel├ót─▒n─▒zda (her t├╝rl├╝ al─▒┼čveri┼činizde) birbirinizin mal─▒na ve hukukuna iyi ri├óyet ederseniz, yapt─▒─č─▒n─▒z akit ve s├Âzle┼čmelerde haks─▒zl─▒ktan, niz├óa sebebiyet verecek ve i┼či mahkemelere d├╝┼č├╝recek f├ósit ┼čartlardan sak─▒n─▒rsan─▒z; h├ókimlere, h├╝k├╗metlere boyun e─čmekten kurtulursunuz ve her nas─▒lsa mahkemeye d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝z zaman gerek h├ókimi ve gerek birbirinizi tezvirat, ┼čarlatanl─▒k, r├╝┼čvet gibi esb├ób-─▒ b├ót─▒le ile ikn├ó ve ilz├óma u─čra┼čmazsan─▒z h├ókimlerinizi bozmam─▒┼č, zulme meydan vermemi┼č, haks─▒z yere yekdi─čerinizin mal─▒n─▒ yememi┼č, yedirmemi┼č olursunuz. Hatt├ó mahkemede lehinize h├╝k├╝m verilmi┼č olsa bile; sadece bundan dolay─▒ kendinizi hakl─▒ sanmaks─▒z─▒n, hakikati g├Âzetmelisiniz. Nihayet h├╝km ├╝ h├╝k├╗meti yeme kap─▒s─▒ addetmek s├╗retiyle, halk─▒n mal─▒n─▒ yemek i├žin h├╝k├╗mete tevess├╝l ve intisabdan sak─▒n─▒rsan─▒z, h├╝k├╗metiniz y├╝kselir, h├ókimiyetiniz artar, vazifeler hakk─▒yla g├Âr├╝l├╝r, ib├ódull├óh─▒n i┼či bi-hakk─▒n tevsiye edilir, haks─▒zl─▒─ča set ├žekilir, mesut bir hayat ya┼čars─▒n─▒z.ÔÇŁ

Müfessirimiz, bu âyet-i kerîmenin sebeb-i nüzülü olarak da iki hâdise zikrediyor:

Riv├óyet olunmu┼čtur ki;

Abd├ón-─▒ Hadrem├«, ─░mri├╝lkays-─▒ Kind├«ÔÇÖden bir arazi d├óv├ó etmi┼č idi ve delili yoktu. Bunun ├╝zerine Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ─░mri├╝lkaysÔÇÖa yemin ettirmeye karar verdi, o da yemin etmek istedi, derh├ól -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm- Efendimiz;

ÔÇťAll├óhÔÇÖa kar┼č─▒ verdikleri s├Âz├╝ ve yeminlerini az bir bedelle de─či┼čtirenlere gelince, i┼čte bunlar─▒n ├óhirette bir pay─▒ yoktur…ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 77) me├ólindeki ├óyet-i ker├«meyi okudu.

Bu ├«kaz ├╝zerine; ─░mri├╝lkays yeminden ├žekindi ve mezk├╗r araziyi AbdanÔÇÖa teslim etti. Bunun ├╝zerine i┼čbu ├óyet (el-Bakara, 188) n├ózil oldu.

Bir de huz├╗r-i ris├ólete iki has─▒m muh├ókeme olmaya gelmi┼člerdi, Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- buyurdu ki:

ÔÇťBen de sizin gibi bir be┼čerim, siz ise bana muhakeme i├žin geliyorsunuz, olabilir ki bir k─▒sm─▒n─▒z h├╝ccetini di─čerinden eksik ifade eder, ben de dinledi─čime g├Âre h├╝kmederim. Bin├óenaleyh her kimin lehine karde┼činin hakk─▒ndan bir ┼čey h├╝kmedersem ona bir ate┼č par├žas─▒n─▒ h├╝kmetmi┼č olurum.ÔÇŁ (Bkz. Ahmed, VI, 307, 320; Buh├ór├«, Ahk├óm 20)

Bunun ├╝zerine iki taraf da a─člad─▒lar ve her biri;

ÔÇťÔÇôBenim hakk─▒m arkada┼č─▒m─▒n olsun!ÔÇŁ dedi.

Rasûlullah -sallâllâhu aleyhi ve sellem- de;

ÔÇťÔÇôHaydi bak─▒n─▒z, ara┼čt─▒r─▒n─▒z, sonra kurÔÇÖ├ó at─▒n─▒z, sonra da birbirinizle hel├ólle┼činiz!ÔÇŁ buyurdu. (Hak D├«ni KurÔÇÖ├ón Dili, Bakara, 188)

┼×u sat─▒rlar da KurÔÇÖ├ón Yolu tefsirinden:

ÔÇť├éyetten; ┬źGer├žekte size ait olmayan bir mal─▒ elde etmek i├žin haks─▒z oldu─čunuzu bile bile onun kendi mal─▒n─▒z oldu─čunu iddia etmeyiniz, bu ┼čekilde haks─▒z kazanma yollar─▒na tevess├╝l etmeyiniz, bunu d├óv├ó konusu yapmay─▒n─▒z!┬╗ anlam─▒ da ├ž─▒kmaktad─▒r. Buna g├Âre bir mal ba┼čka birinin hakk─▒ oldu─ču h├ólde bir kimsenin bunu bile bile kalk─▒p onun kendi mal─▒ oldu─čunu iddia etmesi, meseleyi mahkemeye ta┼č─▒mas─▒, haks─▒z oldu─čunu bildi─či h├ólde hakl─▒ ├ž─▒kmak i├žin h├ókim ├Ân├╝nde dil d├Âkmesi, avukat tutmas─▒, hele r├╝┼čvet vermesi kesinlikle haramd─▒r.ÔÇŁ

PeygamberimizÔÇÖin ├«kaz buyurdu─ču gibi, mahkemelik olmak, en son m├╝racaat edilecek bir ├žaredir. ├ç├╝nk├╝ o, bir d├╝─č├╝m├╝ ├ž├Âzmekten ziyade kesmektir ve koparmakt─▒r. Olabildi─čince ┬źortadan┬╗ kesip atmak.

Hukukla i┼čtigal edenler bilir, kaz├óen (muhakeme bak─▒m─▒ndan) yerine gelmi┼č gibi duran nice durum vard─▒r ki ┬źdiy├óneten, vicd├ónen┬╗ yerine oturmaz. Tersi de olur.

├ľyleyse, ins├ón├« m├╝nasebetlerde, evvel├ó i├žtim├ó├«, ahl├ók├« ve vicd├ón├« ├ž├Âz├╝m yollar─▒na gidilmelidir. Ara bulmak, affetmek, fer├ógat, ba─č─▒┼člay─▒vermek…

Fakat g├╝n├╝m├╝zde bat─▒ toplumu, ancak adliye ve ekonomi ile ayakta durabiliyor. Asl─▒nda ├ž├Âkm├╝┼č olan bedeni, adliye ve iktisat payandalar─▒yla ayaktaym─▒┼č gibi g├Âsteriyorlar. Trafik mi problem? Cezalarla ─▒slah ediyorlar. ├çevre mi kirleniyor? Cezalar, yarg─▒lamalar, tazminatlar… Birilerini toplay─▒p, bir yerlere t─▒karak veya parayla azm─▒┼č ki┼čilere para cezalar─▒ keserek, ortal─▒─č─▒ d├╝zg├╝n g├Âstermeye ├žal─▒┼č─▒yorlar. Ak├želi sahada elbette bir yere kadar i┼č g├Âr├╝yor bu durum. Firmalar, cezadan korkup ├ževreyi kirletmekten vazge├žebilir. Fakat aile, anne-baba-evl├ót, kar─▒-koca, ├Â─čretmen-├Â─črenci, usta-├ž─▒rak, ├žal─▒┼čan-i┼č sahibi m├╝nasebetleri?

S├╝rekli di─čerini hukuken a├ž─▒─ča d├╝┼č├╝rmeyi hedefleyen bir toplum, nas─▒l bir ortama d├Ân├╝┼č├╝r?

Hayli zamand─▒r, f├ótih├óne de─čil, mukallid├óne bir h├ólde; ┬źy├Ân├╝n├╝ bat─▒ya d├Ânm├╝┼č┬╗ ├╝lkemizde de toplum b├Âyle bir yarg─▒ cehennemine d├Ân├╝┼čmeye ba┼člad─▒.

Misaller:

├ť├ž arkada┼č beraber uzun yola ├ž─▒km─▒┼člard─▒. Arabay─▒ n├Âbetle┼če kullan─▒rlarken bir kaza oldu. Hamd olsun hepsi sa─č s├ólim kurtulmu┼čtu.

Bir zaman sonra bu arkada┼člardan kazada direksiyon ba┼č─▒nda olmayan ikisine, bir hukuk b├╝rosundan birer telefon geldi. ├ľz├╝ ┼ču idi telefonlar─▒n:

ÔÇť┼×of├Ârden d├óv├óc─▒ olun, kazanaca─č─▒m─▒z tazminat─▒ k─▒r─▒┼čal─▒m. Mahkeme ├╝creti de ├Âdemeyeceksiniz!ÔÇŁ

Bir├žok ├žal─▒┼čan─▒n kula─č─▒na da benzeri telkinler, ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i┼č yerinin aleyhine f─▒s─▒ldan─▒yor. ÔÇťNas─▒l olsa i┼č mahkemeleri her zaman ├žal─▒┼čan─▒n lehine! Hi├ž endi┼če etme kazanacaks─▒n!ÔÇŁ

Kazanacaks─▒n da neyi?

G├╝ya ├žal─▒┼čanlar i├žin pozitif ayr─▒mc─▒l─▒k yap─▒l─▒yor. Fakat git gide, i┼č yerleri de, ├žal─▒┼čanlar─▒n her hatas─▒n─▒n tutana─č─▒n─▒n, kamera kayd─▒n─▒n, listesinin tutuldu─ču ringlere d├Ân├╝┼č├╝yor. Zaten git gide makinele┼čen, robotla┼čan ve i┼čsizlik problemi b├╝y├╝yen d├╝nyada bunun nih├ó├« zarar─▒ kime dokunacak?

Bir okul m├╝d├╝r├╝n├╝n sosyal medya hesab─▒nda okudum:

ÔÇťOdama kamera takt─▒r─▒yorum ki, bir iftiraya u─čramayay─▒m! Art─▒k bir kad─▒n ├Â─čretmen veya velinin taciz iftiras─▒na u─čramak i┼čten bile de─čil! Nemel├óz─▒m tedbirimi alay─▒m!ÔÇŁ

S─▒radan konu┼čmalar:

ÔÇťTan─▒d─▒─č─▒m biri, kaskodan arabas─▒n─▒ yenilemek i├žin, gitti sa─člam arabay─▒ u├žurumdan att─▒!ÔÇŁ

Cinnet h├óli…

Son zamanlarda s─▒k├ža duydu─čumuz bo┼čanma sonras─▒ nafaka d├óv├ólar─▒ da b├Âyle. Hukuk├« bo┼člu─ču yakala ve yap─▒┼čt─▒r!.. S├╝r├╝nd├╝r! Eski kocas─▒ndan nafaka almay─▒ s├╝rd├╝rmek i├žin, yeni ┬źbirlikteli─či┬╗ni nik├óhs─▒z s├╝rd├╝renlerden bahsediliyor.

RabbimizÔÇÖin, PeygamberimizÔÇÖin ├«kazlar─▒n─▒ ve Elmal─▒l─▒ÔÇÖn─▒n ├«zahlar─▒n─▒ hat─▒rlayal─▒m: Mahkeme h├╝kmetse de sen hak etmiyorsan, o ald─▒─č─▒n ate┼čtir!

Dikkat buyurun; Peygamber Efendimiz, kendi verece─či h├╝k├╝m hakk─▒nda bu ├«kazda bulunuyor. Ya merÔÇÖ├« kanunlar muv├ócehesinde verilecek kararlar? Hele bir m├╝sl├╝man i├žin, l├óik ve AvrupaÔÇÖdan terc├╝me edilmi┼č hukukun verece─či kararlar─▒, temiz bir kazan├ž g├Ârmek m├╝mk├╝n m├╝? (Bkz. en-Nis├ó, 60)

Bo┼čanm─▒┼č ailelerdeki nafaka d├óv├ólar─▒na da bu a├ž─▒dan bakmak gerekiyor. Yani; ┬ź─░sl├ómÔÇÖda var m─▒ yok mu?┬╗dan ├Ânce, b├Âyle zorla s├Âk├╝p al─▒nan bir mebl├ó─č hel├ól mi?

Yoksa, bo┼čad─▒─č─▒ han─▒ma c├Âmert davranmak KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n tavsiyesidir. (Bkz. el-Bakara, 236, 237) E─čer bo┼čanm─▒┼č kad─▒n ├žocu─ča bakacak ise, onun masraflar─▒ da makul ve ├Ârf├« ├Âl├ž├╝ler i├žerisinde babaya aittir. (el-Bakara, 233; et-Tal├ók, 6-7) Yine kocalar─▒n mehirden eksiltme yapmamalar─▒n─▒ KurÔÇÖ├ón emrediyor. (en-Nis├ó, 4, 19-21) Yine e─čer bir ma─čduriyete yol a├ž─▒lm─▒┼čsa; b─▒rak─▒n bo┼čanmay─▒, bozulan ni┼čanda bile tazminat─▒ g├╝ndeme alan m├╝├žtehidler var.

Fakat problem, mahkeme arac─▒l─▒─č─▒ ile;

┬źKad─▒n ne derse do─črudur!┬╗ diyen bir ifr├ót─▒ istismar ederek evlili─či madd├« ├ž─▒kar elde etme yolu g├Ârmek…

As─▒l problem, mahkemelik bir toplum olmak…

İslâm, mahkemeyi sona erteliyor.

Hele evlilik, mahrem bir s─▒r. Erkek kad─▒na bir ├Ârt├╝, kad─▒n erke─če bir ├Ârt├╝… Bu sebeple, o mahremiyet perdesinin arkas─▒nda ├ž├Âz├╝lmeli evvel├ó problemler. E─čer o raddeyi ge├žmi┼čse, ailelerden so─čukkanl─▒, olgun hakemler girmeli devreye. (Bkz. en-Nis├ó, 35) Y├╝z g├Âz olmadan, polisiyeye d├╝┼čmeden… Aradaki hakk─▒, ins├óf─▒ ve faz├«leti unutmadan…

Mahkemelik bir toplum olmak, cinnet h├ólidir. Bunca polisiye, bunca adliye i┼čin i├žine girdik├že, meseleler daha da giriftle┼čiyor ve ┼čiddetin kuca─č─▒na itiliyor; erkekler, kad─▒nlar ve ├žocuklar…

Emekli bir hâkimden dinledim:

ÔÇťK├╝├ž├╝k bir yerde hemen duyuluyor b├Âyle h├ódiseler: ┬źFalanca evinden uzakla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č…┬╗ Art─▒k insan i├žine ├ž─▒kam─▒yor o adam. ─░ntikam hissiyle doluyor.ÔÇŁ

Peki ya kad─▒n? Onu b├Âyle bir ┼čik├óyette bulunacak kadar korkutan bir ┼čey var: Her g├╝n haberlerde duyulan ┼čiddet bil├ón├žolar─▒…

Mahkemelik, karakolluk olmadan ├Ânceki kademeler nerededir? Nerede aileler? Nerede ak sakall─▒ dedeler, s├Âz├╝ dinlenir b├╝y├╝kler, amcalar, teyzeler? Nerede meslek b├╝y├╝kleri, tecr├╝besine itimat edilir ┼čahsiyetler?

Hamdolsun yine onlar varlar ki; toplumumuzda mahdut say─▒daki h├ódise, umum├« bir salg─▒na d├Ân├╝┼čm├╝yor. Fakat onlar─▒n say─▒ca artmas─▒ l├óz─▒m.

Ferdiyet├žilik; insan─▒m─▒z─▒, ba┼čkalar─▒n─▒n dertlerine kar┼č─▒ b├«g├óne k─▒lmamal─▒.

┼×u istatistikleri dolduran aile i├ži ┼čiddet vakÔÇśalar─▒nda, acaba kom┼čular ├╝zerlerine d├╝┼čeni yapt─▒lar m─▒? Acaba aile b├╝y├╝kleri;

ÔÇťBiz bir gitseydik veya ├ža─č─▒r─▒p konu┼čsayd─▒k, bu korkun├ž neticeyi ├Ânleyebilir miydik?ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nd├╝ler mi?

┼×u k─▒nad─▒─č─▒m─▒z nafaka d├óv├ólar─▒nda, o ┬źkad─▒n─▒n┬╗ madd├« ihtiyac─▒ olup olmad─▒─č─▒n─▒ birisi sordu mu? Mesel├ó, d├«nen ona bakmak zorunda olan babas─▒, a─čabeyi, belki amcas─▒?

Mahkeme, h├╝k├╝m yeri. As─▒l mahkeme ise, Mahkeme-i K├╝br├ó… Hepimiz orada mahkemelik olaca─č─▒z. Ama buradan oraya ne kadar az kusur, ne kadar az zul├╝m, ne kadar az vebal g├Ât├╝r├╝rsek, o kadar k├órday─▒z!..