UÇMAK İÇİN EMRE İTAAT!

├ľmer S├ómi HIDIR samihidir@gmail.com

Âyet-i kerîmede buyurulur:

ÔÇťG├Âky├╝z├╝nde All├óhÔÇÖ─▒n emrine boyun e─čerek u├žan ku┼člar─▒ g├Ârm├╝yorlar m─▒? Onlar─▒ g├Âkte ancak Allah tutar. ┼×├╝phesiz bunda inanan bir toplum i├žin ibretler vard─▒r.ÔÇŁ (en-Nahl, 79)

H─▒z─▒r -aleyhissel├óm- Hazret-i Musa ile bir gemiye biner; az sonra geminin g├╝vertesine konan bir ser├že, su i├žmek ├╝zere gagas─▒n─▒ denize dald─▒r─▒r. Bunu g├Âren H─▒z─▒r -aleyhissel├óm- Hazret-i MusaÔÇÖya;

ÔÇťÔÇôAll├óhÔÇÖ─▒n ilmi yan─▒nda; senin, benim ve b├╝t├╝n mahl├╗k─üt─▒n ilmi, ┼ču ku┼čun denizden gagas─▒yla ald─▒─č─▒ su kadard─▒r.ÔÇŁ der.

Allah Te├óla tabiattaki b├╝t├╝n mahl├╗k─üta ayr─▒ ayr─▒ hus├╗siyetler vermi┼čtir. Bizde olan ilim onlara verilmemi┼čtir. Fakat onlarda bulunan baz─▒ ├Âzellikler de bizde yoktur. ─░nsan y├╝ksek bir zek├óya ve ├Â─črenme yetene─čine sahip oldu─ču i├žin, fark etti─či ├Âzellikleri ├Ârnek al─▒p kendi faydas─▒ i├žin kullanmak ister. ├ľnceleri taklit ile ba┼člayan bu faaliyet, uzun gayretler neticesinde geli┼čir; hatt├ó nesilden nesile aktar─▒larak devam edebilir.

E─čer hikmet nazar─▒ ile bakabilirsek, ├ževremizde ders almam─▒z i├žin yarat─▒lan bir├žok canl─▒y─▒ fark ederiz. ─░┼čte bunlardan bir tanesi de insan─▒n u├žmay─▒ kendilerinden ├Â─črendi─či ku┼člar… Acaba ku┼člar olmasayd─▒, havayolu ula┼č─▒m─▒ diye bir mefhum var olur muydu?

─░nsano─člu tabiatta ku┼člar─▒ seyretti. Onlar─▒ g├Ârd├╝k├že o da u├žmay─▒ arzu etti. Bu y├╝ksek arzu ve merak onu hep heyecanland─▒rd─▒. Bir yol bulup o da u├žmal─▒yd─▒. Sahip oldu─ču k├╝tleyi havaland─▒rmak i├žin bir g├╝ce ihtiyac─▒ vard─▒, ilk olarak r├╝zg├órdan istifade etti. Fakat denge de ├žok ├Ânemliydi. Ayr─▒ca tekrar sa─člam bir ┼čekilde yere inmesi gerekiyordu. Havada manevra yapabilmeliydi. Daha sonra g├╝c├╝ artt─▒rmak i├žin pedallar yapt─▒. Sistem b├╝y├╝d├╝k├že a─č─▒rla┼č─▒yor, havalanmak daha da g├╝├ž bir h├ól al─▒yordu. Tek ├žare, ku┼člar─▒n nas─▒l u├žtu─čunu anlayabilmekti. ├ľyle yapt─▒, ku┼člar─▒ incelemeye ba┼člad─▒. Kanatlar─▒ inceledi, ├╝st tarafa do─čru bombeli olan kanad─▒n alt─▒ d├╝z gibiydi. Kemikler gayet hafifti. Ku┼člar havada ├ódeta ya─č gibi kay─▒yordu. S├╝rt├╝nme yok gibiydi.

Abbas ─░bn-i Firnas, 800ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda ya┼čam─▒┼č End├╝l├╝sl├╝ bir ─░sl├óm ├ólimidir. End├╝l├╝sÔÇÖ├╝n Kurtuba ┼čehrinde b├╝y├╝m├╝┼č ve burada tahsil g├Ârm├╝┼čt├╝r. Tarih├« kaynaklarda ─░bn-i FirnasÔÇÖ─▒n Kurtuba CamiiÔÇÖnden atlayarak, uzun s├╝re ku┼č gibi s├╝z├╝ld├╝─č├╝ ve yere indi─či bilgisi vard─▒r.

Yine 1632 y─▒l─▒nda Galata KulesiÔÇÖnden atlay─▒p 3358 metre mesafeyi u├žarak ├ťsk├╝darÔÇÖa inen Hezarfen Ahmed ├çelebiÔÇÖyi duymayan yoktur.

Bu vesikalar, insano─člunun ku┼č misali u├žmak i├žin ne kadar uzun bir s├╝redir gayret etti─čini g├Âzler ├Ân├╝ne sermekte.

Bizler ku┼člardan ├Â─črenmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z u├žu┼č prensiplerini tatbik ederek, elimizdeki malzemeler ile u├žaklar yapt─▒k. Bu m├ón├óda ku┼člar, bizim u├žu┼č hocam─▒z oldu.

Bu kadar gayrete ra─čmen pervanesi olan ilk u├ža─č─▒ ├«mal etmemiz 1900ÔÇÖl├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda oldu. Bu ilk u├žu┼č sadece 35 saniye s├╝rse de ├žal─▒┼čmalara devam edilerek, sistemler daha verimli h├óle getirildi. Son as─▒rda ald─▒─č─▒m─▒z mesafe, daha ├Ânceki bin y─▒lda al─▒nandan daha fazla. Ku┼člardan ├Â─črendi─čimiz en m├╝him husus ise;

EMRE ─░TAAT!

Ku┼člar All├óhÔÇÖ─▒n tabiata koymu┼č oldu─ču kaidelere daima itaat h├ólinde. All├óhÔÇÖ─▒n emrine boyun b├╝km├╝┼č bir ┼čekilde u├žmaktalar. ├ľnemli olan da bu noktay─▒ yakalamak.

Tabi├« onlarda bulunan esnek ve hafif malzeme bizde mevcut de─čil. Hatt├ó yap─▒lan ilk u├žaklardaki pencereler; binalardaki gibi keskin k├Â┼čeli oldu─ču i├žin, belli bir kullan─▒m sonras─▒ olu┼čan metal yorgunlu─ču ve bu k├Â┼čelerin olu┼čturdu─ču ├žentik tesiri ile u├žak g├Âvdelerinin havada iken y─▒rt─▒ld─▒─č─▒ ve u├ža─č─▒n d├╝┼čmesine sebep oldu─ču tespit edilmi┼č. ┼×u an b├╝t├╝n u├žaklar─▒n pencere k├Â┼čelerinin yuvarlat─▒lm─▒┼č olmas─▒n─▒n sebebi bu. Buna benzer daha y├╝zlerce tecr├╝be, bu s├╝rede ├Â─črenildi ve b├╝t├╝n d├╝nyadaki u├žaklara tatbik edildi. Bunun i├žin; ┬źHavac─▒l─▒kta kaideler kanla yaz─▒l─▒r.┬╗ s├Âz├╝ me┼čhurdur.

G├╝n├╝m├╝zde u├žaklar, y├╝zlerce ton a─č─▒rl─▒─ča ula┼čm─▒┼č durumda. En b├╝y├╝─č├╝* 640 ton a─č─▒rl─▒─č─▒nda. Yani bu u├žakla, 355 tonluk bir y├╝k├╝ bir g├╝nde d├╝nyan─▒n bir ucundan di─čer ucuna ta┼č─▒yabilirsiniz. Yolcu ta┼č─▒mak isterseniz, 525 ki┼čiyi tek seferde 15.400 kilometre uza─ča nakledebilirsiniz.

U├ža─č─▒n nas─▒l u├žtu─čunu anlamak i├žin, ├╝zerine tesir eden kuvvetleri bilmemiz gerekir. U├žan bir cismin ├╝zerinde, d├Ârt temel kuvvet mevcuttur. Bunlar;

ÔÇóKald─▒rma kuvveti,

ÔÇó─░tme kuvveti,

ÔÇóS├╝rt├╝nme kuvveti ve

ÔÇóU├ža─č─▒n a─č─▒rl─▒─č─▒ ile orant─▒l─▒ yer ├žekimi kuvvetidir.

─░tme kuvvetini motorlar olu┼čturur. Temel olarak jet motoru ve pervaneli motor olarak ikiye ayr─▒lan motorlarda temel ├Âzellik, perv├óne taraf─▒ndan ├žekilen havan─▒n ├žok y├╝ksek bir bas─▒n├žla geriye do─čru itilmesi ve b├Âylece motorun ba─čl─▒ oldu─ču g├Âvdenin tepki kuvveti ile ileri do─čru gitmesi ┼čeklinde bir prensiple ├žal─▒┼č─▒r.

S├╝rt├╝nme kuvveti ve havan─▒n olu┼čturdu─ču diren├ž, u├ža─č─▒ yava┼člatacak ┼čekilde tesir eder. Y├Ân├╝ gidi┼č istikametinin tersine do─čru olur.

Kald─▒rma kuvvetini ise kanatlar olu┼čturur. Kanad─▒n alt ve ├╝st k─▒sm─▒ndan ge├žen hava; kanad─▒n yar─▒m damlac─▒─ča benzer ├Âzel ┼čeklinden dolay─▒, farkl─▒ h─▒zlarda hareket eder. Farkl─▒ h─▒zlarda hareket eden hava; kanad─▒n ├╝st k─▒sm─▒nda al├žak bas─▒n├ž, alt k─▒sm─▒nda y├╝ksek bas─▒n├ž meydana getirir. ├ľzellikle b├╝y├╝k kanatl─▒ ku┼člarda bariz olarak fark edilen bu yap─▒, kanad─▒ ve dolay─▒s─▒yla u├ža─č─▒ yukar─▒ kald─▒r─▒r. U├žaklar hareketli kanatlara sahip olmad─▒─č─▒ i├žin; iti┼č ayr─▒ bir sistem, kanatlar ayr─▒ bir sistem olmak zorundad─▒r. Ku┼člarda ise kanat bu iki vazifeyi de ├╝stlenir.

U├žak kanad─▒ kal─▒n gibi g├Âr├╝nse de asl─▒nda i├ži bo┼č. Fakat hacimden tasarruf etmek maksad─▒yla, i├ži yak─▒t deposu olarak kullan─▒lmakta.

Yine ku┼člar─▒n kuyruklar─▒ ile u├žaklar─▒n kuyruklar─▒ birbirinden biraz farkl─▒. Ku┼člar havada ├žok ├ón├« manevralar yapabilirken, biz daha sabit hareketler yapmaktay─▒z. Y─▒rt─▒c─▒ ku┼člar havada di─čer ku┼člar─▒ avlamakta. Fakat u├žaklar yerine g├Âre otomatik pilotla sabit h─▒zda gitmeyi tercih etmekte. En ufak bir deformasyon da u├ža─č─▒n d├╝┼čmesine sebep olmakta.

Yani ku┼člar─▒ taklit etsek de, bir├žok sahada onlara yeti┼čebilmi┼č de de─čiliz.

Bizim hizmetimize verilen bunca nimeti g├Ârd├╝k├že binlerce kez ┼č├╝kretmek yine az kal─▒yor. Mevl├óÔÇÖm kendisine itaat edildi─činde ne kadar b├╝y├╝k l├╝tuflara mazhar olaca─č─▒m─▒z─▒ idrak etmeyi nasip eylesin.

_____________________

* Antonov 225 kargo u├ža─č─▒. Yolcu ta┼č─▒mas─▒ h├ólinde 1.500 koltuk kapasiteli. Faal olan en b├╝y├╝k yolcu u├ža─č─▒ ise, 853 yolcu kapasiteli Airbus A 380