MAHALLEN─░N NAMUSU, METROPOL├ťN NES─░ OLUR?

H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ge├žti─čimiz g├╝nlerde gen├ž bir han─▒mla tan─▒┼čt─▒k. Beyi AlmanyaÔÇÖda ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ i├žin orada ya┼č─▒yorlarm─▒┼č. Ailesini g├Ârmek i├žin ─░stanbulÔÇÖa gelmi┼č. K├╝├ž├╝k ├žocuklar─▒ vard─▒. Onlar─▒n hangi okula devam ettiklerini sordum. Alman okullar─▒na gidiyorlarm─▒┼č. ÔÇťDinlerini nas─▒l ├Â─čreniyorlar?ÔÇŁ diye sorunca dernekleri oldu─čunu, orada hafta sonu kursa gittiklerini s├Âyledi.

Medyadan Alman h├╝k├╗metinin m├╝sl├╝man ailelerden ┼čiddet bahanesiyle ├žocuklar─▒ ald─▒klar─▒n─▒ duymu┼čtum. Bu konuyu sorunca;

ÔÇťÔÇôEvet, e─čer ├žocuk veya konu kom┼čudan birileri ┼čik├óyet ederse al─▒yorlar.ÔÇŁ dedi.

O s─▒rada ezan okundu. Cami de olduk├ža yak─▒n oldu─ču i├žin ses biraz y├╝ksekti. ├çocuk birden irkildi, heyecanland─▒, annesine sokuldu. Anne;

ÔÇťÔÇôBir ┼čey yok, korkma! Hani sana demi┼čtim ya, ezan okunuyor.ÔÇŁ dedi. En k├╝├ž├╝k ├žocu─čunun T├╝rkiyeÔÇÖye ilk geli┼čiymi┼č. Ezana al─▒┼čk─▒n de─čilmi┼č.

Bug├╝n AvrupaÔÇÖda ├žok say─▒da m├╝sl├╝man, g├Â├žmen olarak ya┼č─▒yor. Asl─▒nda bu kendi inan├ž ve m├óneviy├ót─▒m─▒z─▒ gelecek nesillere aktarmam─▒z bak─▒m─▒ndan ├žok tehlikeli bir durum.

Ebubekir S─░F─░L Hocaefendinin, ┬źaz─▒nl─▒k f─▒kh─▒┬╗ konusundaki bir soruya verdi─či cevap m├ónidard─▒r:

ÔÇťAz─▒nl─▒k f─▒kh─▒ s├Âyleminin; m├╝sl├╝manlar─▒ zihn├« ve tecr├╝b├« aidiyetlerinden/birikimlerinden radikal bi├žimde kopar─▒p ┬źkurucu irade┬╗den soyutlayarak ┬źikinci s─▒n─▒f insan┬╗ psikolojisine/stat├╝s├╝ne savurdu─ču ink├ór edilemez bir hakikattir! Nerede hayata ├Âzne olarak kat─▒lan ve b├╝t├╝n insanl─▒─ča d├Ân├╝k ┬źemr-i biÔÇÖl-m├óruf ve nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nker┬╗ yapma vasf─▒na sahip, en hay─▒rl─▒/├╝st├╝n mevk├«yi ihr├óz etmi┼č olan ├╝mmet; nerede gayrim├╝slim bir d├╝nyada, neredeyse b├╝t├╝n hayat─▒n─▒ d─▒┼članmamak, horlanmamak, mahrum b─▒rak─▒lmamak ad─▒na, var─▒yla yo─čuyla m├╝cadele etmeye adam─▒┼č az─▒nl─▒k?!.ÔÇŁ

Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖ─▒n hal├«feli─či s─▒ras─▒nda ┼čehirler fethedilmeye ba┼člay─▒nca, m├╝sl├╝manlar bir yol ayr─▒m─▒na gelir. Ya bu ┼čehirlere yerle┼čip, yerli halk─▒n aras─▒na kar─▒┼čacaklard─▒r ya kendilerine yeni ┼čehirler in┼č├ó edeceklerdir. ─░kinci yolu tercih ederler. Hal├«fe ├ľmerÔÇÖin rehberli─činde Basra ┼čehri in┼č├ó edilir. Hatt├ó ┼čehrin pl├ónlamas─▒n─▒ bizzat Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh- yapar. Caddelerin, sokaklar─▒n ka├ž zir├ó olaca─č─▒, her mahalleye ne kadar ye┼čil alan b─▒rak─▒laca─č─▒ belirlenir.

Hazret-i ├ľmer, m├╝sl├╝manlar─▒n gayr-i m├╝slim bir ┼čehirde g├Â├žmen olarak yerle┼čmesini istememi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ farkl─▒ bir iklimden gelen g├Â├žmenler; kurulu d├╝zene sahip bir ┼čehirde gariptir, zavall─▒d─▒r. G├Â├žmen insan, yeni yerle┼čti─či yere uyma ├žabas─▒na girer. Yeni hayat tarz─▒na ayak uydurma ve hayata tutunma ├žabas─▒, insan─▒ tavize g├Ât├╝r├╝r. ├ťzerindeki ezikli─či, garipli─či atmak isterken; kimli─čini kaybeder. H├ólbuki m├╝sl├╝manlar─▒n kendi dinlerini ├Â─čretmeleri, tatbik edip ├Ârnek olmalar─▒ gerekmektedir.

Hazret-i ├ľmerÔÇÖin m├╝saadesi ve rehberli─či ile kurulan Basra ve K├╗fe ┼čehirleri ─░sl├óm├« ilimlerin ├Â─črenildi─či birer ilim ve irfan ┼čehirleri olmu┼čtur.

Bug├╝n ayn─▒ meseleyle bizler de kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. Maalesef s─▒k─▒nt─▒m─▒z; AvrupaÔÇÖda veya genel olarak gayr-i m├╝slim ├╝lkelerde az─▒nl─▒k olarak ya┼čayan m├╝sl├╝manlarla da s─▒n─▒rl─▒ de─čil. AlmanyaÔÇÖda do─čup, iki-├╝├ž ya┼č─▒na kadar ezan sesi duymam─▒┼č bu m├╝sl├╝man ├žocu─ču gibi, bizim ├╝lkemizde de ┼ču an ezan sesini ├žok n├ódir veya ├žok uzaktan duyan ├žocuklar yok de─čil. Yeni kurulan baz─▒ sitelerde cami yok; baz─▒ semtlerde de g├╝r├╝lt├╝ pat─▒rt─▒dan, o nazl─▒ ezan na─čmelerini i┼čitmeye imk├ón yok.

Maalesef gelecek nesillere aktarmam─▒z gereken de─čerlerimiz, kapitalizmin a─člar─▒n─▒ ├Ârd├╝─č├╝ b├╝y├╝k ┼čehirlerde can ├žeki┼čiyor. ─░stanbul ba┼čta olmak ├╝zere h─▒zla kalabal─▒kla┼čan b├╝y├╝k┼čehirlerimizde do─čup b├╝y├╝yen nesillere, kendi de─čerlerimizi aktarmam─▒z ├žok zor oluyor.

B├╝y├╝k┼čehir; kendi kat─▒, maddiyat├ž─▒ de─čerlerini dayat─▒yor. ─░nsan inand─▒─č─▒ gibi ya┼čamazsa, ya┼čad─▒─č─▒ gibi inanmaya ba┼čl─▒yor.

Basra ┼čehri kurulurken; halk mahallelere, kab├«le ba─člar─▒ korunacak ┼čekilde yerle┼čtirilmi┼č. B├Âylece aralar─▒ndaki f─▒tr├« rahmet ba─člar─▒ korunmu┼č. Fertlerin kalabal─▒klar i├žinde yaln─▒zla┼č─▒p gitmesine m├óni olunmu┼č.

Bug├╝n b├╝y├╝k ┼čehirlerde, caddelerde, otob├╝slerde, resm├« dairelerde, marketlerde, okul kap─▒lar─▒nda, parklarda, sitelerin asans├Ârlerinde… say─▒s─▒z insanlar birbiriyle kar┼č─▒la┼č─▒r. ├ço─ču zaman birbirine sel├óm vermeden; hatt├ó g├Âz g├Âze bile gelmeden, ge├žer gider. Kimse di─čerinin h├ólini bilmez. Belki b├╝y├╝k bir ac─▒lar─▒ vard─▒r, y├╝reklerini yakan. Belki de h├ól├ó ├žaresizce alt─▒nda ezildikleri a─č─▒r y├╝kleri vard─▒r. Belki de yoktur. Belki de hi├ž kimseleri, hi├žbir ┼čeyleri yoktur. Dertleri bile…

Art─▒k her ge├žen g├╝n daha fazla insan; kalabal─▒klar i├žinde yapayaln─▒z dola┼č─▒yor, sonra tek ba┼č─▒na ya┼čad─▒─č─▒ evine gelip, televizyonunun kar┼č─▒s─▒na ge├žiyor ve yaln─▒z ba┼č─▒na yata─č─▒na giriyor. Kimisi gen├ž, kimisi ya┼čl─▒… Kimisini evlendiren olmam─▒┼č, kimisinin evlili─či y├╝r├╝memi┼č. ├çoluk ├žocu─čunun hem annesi hem babas─▒ olmu┼č, ama her biri bir ┼čehre da─č─▒l─▒p gidince yine yapayaln─▒z kalm─▒┼č. Art─▒k ne kap─▒s─▒n─▒ ├žalan var ne de hat─▒r─▒n─▒ soran. Akrabalar─▒yla irtibat─▒ kopuk, konu kom┼čuyla da sadece apartman meselelerini konu┼čmak i├žin bir araya geliyor. Onun d─▒┼č─▒nda evden i┼če i┼čten eve…

Modern toplum d├╝zeni, ferdi f─▒tr├« ba─člar─▒ndan dah├« kopar─▒p yaln─▒zla┼čt─▒r─▒yor. B├╝y├╝k aile, a┼č├«ret, millet, cemaat ve cemiyet gibi bir ba─člant─▒s─▒ olmayan; en fazla ├žekirdek aile kurmu┼č, meslek odas─▒, sendika ve benzeri bir te┼čkil├óttan ba┼čka bir ┼čeye mensup olmayan fertlere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝yor.

─░nsan; insanl─▒─č─▒n─▒ yitiriyor, ekonomik bir birim h├óline geliyor. Her t├╝rl├╝ hiss├« ba─čl─▒l─▒k gerektiren m├╝nasebetlerden soyutlanm─▒┼č, sadece iktis├ód├« organizasyonun i├žindeki vazifesine kendini adayacak bir robot. Akrabalar─▒n─▒n cenazesi, d├╝─č├╝n├╝-derne─či i├žin, konu kom┼čusunun yard─▒m─▒na ko┼čmak i├žin s─▒k s─▒k i┼čten izin almayacak; sadece ┼čahs├« kariyerini d├╝┼č├╝necek zihniyette insanlar.

┼×irketi nerede vazifelendirirse giden; ba─čl─▒l─▒k duydu─ču bir mahalle, ┼čehir, hatt├ó ├╝lke olmayan, evsiz yurtsuz insanlar… Yine kendisinden ne istenirse sorgulamadan veya; ┬źBu benim inanc─▒ma ve inanc─▒m─▒n gerektirdi─či kaidelere uygun de─čil!┬╗ diye itiraz etmeden yerine getiren; ilkesiz, duygusuz, hass├ósiyetsiz insanlar… Hatt├ó milliyetsiz, vatans─▒z, inan├žs─▒z, ideolojisiz, sadece mesle─činin gerektirdi─či bilgi ve becerilerle donanm─▒┼č, ba┼čka hi├žbir hass├ósiyeti ve mensubiyeti olmayan insanlar…

Milletler aras─▒ ┼čirketlerin istedi─či t├╝rde ideal fert tipini in┼č├ó ve elde etmek, pek de zor olmad─▒. ├ç├╝nk├╝ ekonomik d├╝zen; kendi topra─č─▒n─▒ eken ├žift├žiyi, kendi tezg├óh─▒nda, d├╝kk├ón─▒nda i┼č yapan esnaf ve sanatk├ór─▒ bitiren bir d├╝zendi. Bir yandan teknolojinin geli┼čimi, bir yandan f├óiz d├╝zeni, k├╝├ž├╝k sermayenin aleyhine i┼čleyince; herkes ├žoluk ├žocu─čunu b├╝y├╝k ┼čirketlerde i┼č bulabilecek ┼čekilde e─čitmek ister olmu┼čtu. Art─▒k ekme─čini kazanmak isteyen herkes, yeni ekonomik d├╝zende talep edilen becerilerle donanmal─▒yd─▒. ├ľyle de oldu. Herkes ├žocuklar─▒n─▒ kolayca i┼č bulabilece─či bir e─čitim modeline y├Ânlendirdi. M├ónev├« e─čitim ertelendi, ihmal edildi. Aileden d├«n├« e─čitim alanlar─▒nda inanc─▒n─▒ kalbine g├Âmmeyi; d├«ninin ├«caplar─▒n─▒ yerine getirmeyi hep erteleyip, fikir ve hass├ósiyetlerini vicdan─▒nda gizlemeyi ├Â─črenmesi gerekiyordu.

Herkes piyasan─▒n istedi─či gibi giyinmeli; sa├ž─▒n─▒, sakal─▒n─▒ modaya g├Âre ┼čekillendirmeliydi. ─░┼č yapmak isteyenler; d├╝kk├ónlar─▒n─▒n ismini ─░ngilizce koymal─▒, te┼črif├ót─▒nda h├ókim k├╝lt├╝r├╝n trendlerini izlemeliydi. Mesel├ó; vitrinlerini ├ž─▒plakl─▒k k├╝lt├╝r├╝ne g├Âre d├╝zenlemeli, bu arada y─▒lba┼č─▒ gibi zamanlarda Noel Baba, ├žam a─čac─▒ gibi s├╝sler bulundurmal─▒yd─▒. ├ťr├╝nlerinin rekl├óm─▒nda moda de─čerleri ├Âne ├ž─▒karmal─▒, telkin edilen d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝n├╝ seslendirmeliydi. ├ľyle de oldu…

Caddelerimiz boyunca uzanan ma─čaza vitrinleri; bizi sa─čdan soldan ku┼čatm─▒┼č, s├╝rekli h├ókim bat─▒ k├╝lt├╝r├╝n├╝ empoze ediyor. Bu d├╝kk├ónlar─▒n sahipleri kim? Gayr-i m├╝slimler mi? Yoksa ad─▒ Ahmet, Mehmet, Mustafa, ─░brahim olan m├╝sl├╝man vatanda┼člar─▒m─▒z m─▒?

Ya bulutlara ba┼č─▒n─▒ uzatm─▒┼č, g├Âkdelenlerdeki b├╝rolar ve oralarda ├žal─▒┼čan k─▒l─▒k k─▒yafetleri, sa├žlar─▒ hep birbirine benzer bir ┼čekilde bi├žimlendirilmi┼č gen├ž han─▒mlar, delikanl─▒lar… Onlar kimlerin o─člu, kimlerin k─▒z─▒?

─░stanbulÔÇÖu fetheden ordu i├žin Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťNe g├╝zel ordu!ÔÇŁ buyurmu┼čtu. Y├╝rekleri ulv├« hislerle dolu, kendilerini y├╝ksek bir gayeye adam─▒┼č o gazilerin torunlar─▒ nerede? Bug├╝n mescidsiz al─▒┼čveri┼č merkezlerinde ├žal─▒┼čan, her t├╝rl├╝ g├╝nah─▒n i┼člendi─či mek├ónlarda e─členen, camisiz rezidanslarda nik├óhs─▒z ili┼čkiler ya┼čayanlar kimin torunu?

Modern hayat; insan─▒m─▒z─▒ kendi tarihinden, topra─č─▒ndan, yurdundan, kimli─činden kopard─▒, ba┼čkala┼čt─▒rd─▒. ─░bn-i HaldunÔÇÖun y├╝zlerce y─▒l ├Ânce yapt─▒─č─▒ tespiti hakl─▒ ├ž─▒kar─▒rcas─▒na; ┬źMa─čl├╗plar galipleri taklit etti.┬╗

Asl─▒nda atalar─▒m─▒z harp meydanlar─▒nda ma─čl├╗p edilmemi┼čti. Yedi d├╝veli denize d├Âkm├╝┼č, vatan─▒na sahip ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Ama torunlar─▒ k├Âkleriyle ba─člant─▒lar─▒n─▒ kopar─▒nca; benli─čini yitirdi, yenilmi┼člik psikolojisine d├╝┼čt├╝.

D├╝nya sevgisi ve ferd├« h─▒rslar, gen├žlerin ├žo─čunu kendi ├Âz├╝ne yabanc─▒la┼čt─▒rd─▒. ├ľyle ki; pek ├žok dindar ailenin ├žocuklar─▒ e─čitimleri i├žin gittikleri Avrupa ├╝lkelerine yerle┼čti, oralardan evlendi, onlara benzedi. Burada kalanlar da bat─▒l─▒ hayat tarz─▒n─▒ kendi evlerine ve i┼č yerlerine getirdi. Cemaatlerle ba─člant─▒ kuran ve bu ba─č─▒ ├Âzenle s├╝rd├╝renler h├óri├ž ├žo─ču m├╝sl├╝man, modern hayat tarz─▒na kar┼č─▒ kendini ve evl├ód─▒n─▒ koruyamad─▒…

Bahsetti─čim gen├ž han─▒m mis├ólinde oldu─ču gibi; bug├╝n ezans─▒z ┼čehirlerde ya┼čayan ailelerin ├žo─ču, kendi inan├ž ve de─čerlerini ancak cemaatler olu┼čturup m├ónev├« ba─člar kurarak koruyup geli┼čtirebiliyorlar. Anadolu insan─▒n─▒ b├╝y├╝k ┼čehirlerde yitip gitmekten koruyan en ├Ânemli ba─č; cemaatle┼čme ile birlikte geli┼čen konu kom┼čuluk, akrabal─▒k ve hem┼čehrilik ba─člar─▒.

Ayn─▒ ┼čekilde ─░stanbulÔÇÖun ├že┼čitli semtlerinde, mahalle aralar─▒nda; han─▒mlar ve beyler kom┼čular─▒yla sohbetlerde bir araya geliyorlarsa, bu genellikle cemaatle┼čme k├╝lt├╝r├╝ sayesinde oluyor. Bu sohbetler bir m├ónev├« c├ózibe merkezi te┼čkil ederek yeni yeni karde┼člerin halkaya eklenmesine vesile oluyor, b├Âylece insan─▒m─▒z─▒ kaybolup gitmekten kurtar─▒yor.

Aile, cemaat, ├╝mmet ba─člar─▒, elimizde kalan son kalelerimiz. Bunlar─▒ korumakta ne kadar hass├ósiyet g├Âstersek azd─▒r.