İNSAN İÇTİMÂÎ BİR VARLIKTIR

B. Cahit ├ľZDEM─░R bcahit@hotmail.com

─░nsan f─▒trat olarak, toplu ya┼čama tem├óy├╝l├╝ndedir. Bir elin parmaklar─▒n─▒n her biri farkl─▒d─▒r; ancak bir araya geldiklerinde, i┼č kolayca yap─▒labilir. Hususiyetleri ve kabiliyetleri farkl─▒ olan insanlar─▒n; kendilerinden beklenen faaliyetlerin ├╝stesinden gelebilmeleri, ancak topluluk h├ólinde olmalar─▒yla m├╝mk├╝nd├╝r ki, bu beraberli─če cemiyet deniliyor. Benzer hususiyetleri ta┼č─▒mak, daha kolay anla┼čabilmenin bir unsuru oldu─čundan, bu ├žer├ževede meydana gelen b├╝y├╝k topluluklar da millet ad─▒ ile vasfediliyor. Bu y├Ân├╝yle i├žtim├ó├« bir varl─▒k olan insan─▒n, neslin devam─▒ i├žin te┼čkil etmek mecburiyetinde oldu─ču aile, cemiyetin n├╝vesi mes├óbesindeki en k├╝├ž├╝k topluluktur.

M├╝lk├« idarede, i┼člerin y├╝r├╝t├╝lebilmesi bak─▒m─▒ndan te┼čkil├ót; k├Ây-mahalle-il├že ve il olarak yap─▒land─▒r─▒l─▒r. Gerek fertlerin h├óiz olduklar─▒ kem├óliyet seviyesine ba─čl─▒ ┼čahsiyet k─▒v├óm─▒ gerekse fertler aras─▒ m├╝nasebetlerdeki ├óhenk ve tes├ón├╝d, memleketin um├╗m├« huzurunu belirler. Bu sebeple, ufku geni┼č idareciler; memleketin sadece bug├╝n├╝n├╝ de─čil, gelece─čini de kurtarmak ve ulv├« d├óv├ólar─▒ ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒rabilmek, i├žtim├ói yap─▒y─▒ ├ž├Âz├╝lmelerden korumak i├žin gerekli b├╝t├╝n tedbirleri al─▒rlar.

Yarat─▒l─▒┼č hikmetine bin├óen; insan, Allah Te├ól├ó ad─▒na, yery├╝z├╝nde ad├óleti tecell├« ettirmek ve huzuru sa─člamakla m├╝kelleftir. (el-Bakara, 30) Bu c├╝mleden olarak; i├žtim├ó├« b├╝nyeyi k├Ât├╝l├╝klerden ar─▒nd─▒r─▒p, g├╝zelliklerle te├žhiz etmek zar├╗reti vard─▒r. ─░├žtim├ó├« yap─▒s─▒ tefess├╝h etmi┼č cemiyetler; de─čil ulv├« gayeleri tahakkuk ettirmek, s├╝fl├« emeller pe┼činde, kendileri d├╝nyan─▒n ba┼č─▒na bel├ó kesilirler. Bu sebeple Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz; b├Âyle bir c├óhiliyye cemiyetini, ulv├« d├óv├óy─▒ g├╝decek seviyede r├╗h├óniyet kazand─▒rarak ┬źasr-─▒ sa├ódet┬╗ cemiyeti h├óline getirmi┼čtir. Bu ├Âyle muhte┼čem ve emsalsiz bir ink─▒l├óbd─▒r ki; ulem├ódan Kar├óf├«; ┬źsadece bu ba┼čar─▒n─▒n bile, O -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin peygamberli─čine m├╗cize olarak yetece─či┬╗ni belirtiyor.

─░nsan; kendisine tevd├« buyurulan vazifeyi tek ba┼č─▒na de─čil, ancak bu ┼čuuru kazanm─▒┼č di─čer insanlarla birlikte ├«f├ó edebilir. Bu hususta, Fahr-i K├óinat -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖin ┬źasr-─▒ sa├ódet┬╗ m├╗cizesi, ufkumuza lutfedilmi┼č en g├╝zel ├Ârnektir. B├Âyle bir cemiyeti te┼čkil edecek insan─▒n in┼č├ós─▒ mevzuu, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde ┼č├Âyle ifade buyurulur:

ÔÇť─░├žinizde; insanlar─▒ hayra ├ža─č─▒racak, iyili─či emredecek, k├Ât├╝l├╝kten al─▒koyacak bir topluluk bulunsun. ─░┼čte onlar, kurtulu┼ča erenlerdir.ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 104) Kez├ó bu husus, ┬źhay─▒rl─▒ ├╝mmet┬╗ olman─▒n da ├«c├ób─▒d─▒r. (├él-i ─░mr├ón, 110)

Âlemlere Rahmet Peygamber -sallâllâhu aleyhi ve sellem- Efendimiz de;

ÔÇťHay─▒r! All├óhÔÇÖa yemin ederim ki ya iyili─či emreder, k├Ât├╝l├╝kten nehyeder, z├ólimin elini tutup zulm├╝ne m├óni olur, onu hakka d├Ând├╝r├╝r ve hak ├╝zerinde tutars─▒n─▒z ya da Allah Te├ól├ó kalplerinizi birbirine benzetir, sonra da ─░sr├óilo─čullar─▒na l├ónet etti─či gibi size de l├ónet eder.ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Mel├óhim, 17) ifadesiyle bu hususta ├«kaz buyurur. Bu ulv├« gaye ├žer├ževesinde, insan ├Ânce kendisinden ba┼člayarak h├óle h├óle; ailesi, kom┼čusu, mahallesi, ┼čehri, ├╝lkesi ve nihayet b├╝t├╝n d├╝nyadan mesÔÇÖuld├╝r.

┬źNemel├óz─▒mc─▒l─▒k┬╗, bir cemiyeti y─▒k─▒lmaya g├Ât├╝ren fevkal├óde ├Ânemli bir i├žtim├ó├« hastal─▒kt─▒r. G├╝n├╝m├╝zde, ─░sl├óm ├óleminin ya┼čad─▒─č─▒ zilletin sebepleri aras─▒nda, bu hastal─▒kla m├ól├╗l olmas─▒ da g├Âsterilir. ┼×├Âyle tarih├« bir h├ót─▒ra, bu hususta bir ibret vesikas─▒ olarak zikredilir:

ÔÇťDevri, ┬źmuhte┼čem┬╗ olarak vasfedilen Kanun├« Sultan S├╝leyman Han;

┬źÔÇôAcaba, devletim bir g├╝n gelir de, zeval bulur mu?┬╗ diye akl─▒na gelen bir soruyu, s├╝tkarde┼či olan Yahya Efendi HazretleriÔÇÖne bir mektupla sorar. Yahya EfendiÔÇÖnin;

┬źÔÇôNemel├óz─▒m, Sultan─▒m…┬╗ s├Âzleriyle m├╝bhem g├Âr├╝nen cevab─▒ ├╝zerine, meraka d├╝┼č├╝p derg├óh─▒na gider. Tekrar sordu─ču soruya; Hazret, onu ├╝rperten ┼ču a├ž─▒klamada bulunur:

┬źÔÇôSultan─▒m! Bir devlette zul├╝m yay─▒lsa, haks─▒zl─▒k ┼č├óy├« olsa, i┼čitenler de; ÔÇśNemel├óz─▒m…ÔÇÖ deyip uzakla┼čsalar; sonra koyunlar─▒ kurtlar de─čil de ├žobanlar yese, bilenler bunu s├Âylemeyip sussa; fakirlerin, muhta├žlar─▒n, kimsesizlerin fery├ód─▒ g├Âklere ├ž─▒ksa da, bunu ta┼člardan ba┼čkas─▒ i┼čitmese; i┼čte o zaman devletin sonu g├Âr├╝n├╝r. B├Âyle durumlardan sonra halk─▒n ├«tim├ód─▒, h├╝rmeti sars─▒l─▒r. ├ç├Âk├╝┼č mukadder h├óle gelir…ÔÇŁ

S├ólih kullu─čun ancak i├žti┬şm├ó├«le┼čme ile tez├óh├╝r edebilece─činin en g├╝zel ├Ârne─či olan Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, bu hususta;

ÔÇť─░nsanlar─▒n aras─▒na kar─▒┼č─▒p onlar─▒n ez├ólar─▒na katlanan bir m├╝sl├╝man, onlara kar─▒┼čmay─▒p ez├ólar─▒na katlanmayandan daha hay─▒rl─▒d─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, K─▒y├ómet, 55/2507) buyurur.

ÔÇťHer nimet bir k├╝lfet kar┼č─▒l─▒─č─▒d─▒r.ÔÇŁ denilir. ┼×├╝phesiz y├╝ce d├óv├ólar pe┼činde, Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n r─▒z├ós─▒n─▒ kazanmak u─črunda yap─▒lan gayretlerin; yorgunluk, k─▒rg─▒nl─▒k… gibi nefse a─č─▒r gelen bedelleri de olabilecektir. Fahr-i K├óinat -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, bulunulan ┼čartlara uygun davran─▒┼člara dair ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťSizden herhangi biriniz bir k├Ât├╝l├╝k g├Ârd├╝─č├╝nde onu eliyle de─či┼čtirsin. E─čer buna g├╝├ž yetiremezse diliyle de─či┼čtirsin. Buna da g├╝├ž yetiremezse kalbiyle (bu─čz etsin). Bu ise ├«m├ón─▒n en
zay─▒f mertebesidir.ÔÇŁ (M├╝slim, ├Äm├ón, 78)

Eski cemiyetlerimizde, ferd├« m├╝nasebetlerde i├žtim├ó├« bir dirilik mevcuttu. Bu m├╝nasebetlerle al├ókal─▒ olarak Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz buyurur:

ÔÇťM├╝sl├╝man─▒n m├╝sl├╝man ├╝zerinde alt─▒ hakk─▒ vard─▒r.

ÔÇóKar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒nda sel├óm verir,

ÔÇóDavetine ic├óbet eder,

ÔÇóAks─▒rd─▒─č─▒ zaman; ┬źElhamd├╝lill├óh!┬╗ derse; ┬źYerham├╝kallah!┬╗ der,

ÔÇóHastaland─▒─č─▒nda ziyaretini yapar,

ÔÇó├ľld├╝─č├╝nde cenazesinin ard─▒ndan y├╝r├╝r,

ÔÇóKendisi i├žin sevdi─čini o karde┼či i├žin de sever.ÔÇŁ (D├órim├«, ─░st├«zan, 5; ─░bn-i M├óce, Cen├óiz, 43)

Bu ├žer├ževede, mahalledeki ya┼čl─▒lar, e┼čraf denilen n├╝fuzlu ki┼čiler; mahallenin huzuru bak─▒m─▒ndan h├╝rmet edilen, s├Âzleri dinlenecek ├Ânderler olarak g├Âr├╝l├╝rlerdi. H├ónelerde yap─▒lacak i┼čleri, gerekiyorsa kom┼čular─▒n katk─▒lar─▒yla halletmek; b├╝y├╝kleri, k├╝├ž├╝klerin terbiyesinde s├Âz sahibi g├Ârmek; hay─▒rs─▒z─▒n, u─čursuzun mahalleye girmemesi i├žin m├╝┼čtereken dikkat etmek; ailelerden ihtiyac─▒ olanlara yard─▒mc─▒ olmak; yeri geldi─činde ┬źad─▒ml─▒k┬╗ ikramlarda bulunmak… nevÔÇśinden dayan─▒┼čma tez├óh├╝rleri, mahalleyi, b├╝y├╝k ve huzurlu bir aile h├óline getirirdi. Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖden ├«tibaren, selef-i s├ólih├«n hazer├ót─▒ ve onlar─▒ takip eden nesiller; i├žtim├ó├«le┼čmeye bir m├╝essese vasf─▒ kazand─▒rarak cemiyete yaymak maksad─▒yla, d├╝nya tarihinde ems├óli olmayan vak─▒f m├╝esseselerini kurmu┼člard─▒r. Bu m├╝esseseler cemiyeti ├Âyle muhte┼čem bir merhamet ve ┼čefkatle sarm─▒┼člard─▒r ki; buna atfen ┼čanl─▒ medeniyetimiz, ┬źVak─▒f Medeniyeti┬╗ olarak da vasfedilmi┼čtir.

G├╝n├╝m├╝zde, bat─▒dan esen d├╝nyev├« cereyanlar─▒n tesiriyle bir k─▒s─▒m de─čerleri bak─▒m─▒ndan yozla┼čan cemiyetler; kalabal─▒kla┼čmaya ra─čmen, yaln─▒zl─▒─ča ve kimsesizli─če mahk├╗m oldu. Mahallelerde, hatt├ó daireleri ├╝st ├╝ste y─▒─č─▒lm─▒┼č apartmanlarda, art─▒k kimse kimseyi tan─▒m─▒yor; pek ├žok zorlu─čun a┼č─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan dayan─▒┼čman─▒n verdi─či huzur ve emniyet bilinmiyor. Dede ve torunlar─▒n beraber ya┼čad─▒─č─▒ b├╝y├╝k aileler yerine ik─üme olunan ├žekirdek ailelerde bile, herkes odas─▒nda kendi k├╝├ž├╝k d├╝nyas─▒na ├žekilip, televizyon ve internette ┬źsanal┬╗ d├╝nyas─▒na dal─▒yor. Hasb├«li─či kaybedip, kendi nefsinde hes├ób├«li─če saplanan bu h├ólet-i r├╗hiyenin, cemiyeti saran ┼čiddet tem├óy├╝l├╝ndeki tesiri k├╝├ž├╝msenemez.

Yaln─▒zl─▒─č─▒n pen├žesinde ├ž─▒rp─▒nan g├╝n├╝m├╝z├╝n insan─▒, kurtar─▒lmay─▒ bekliyor. Ruhlar─▒ ├ž├Âlle┼čtiren d├╝nyev├« cereyanlar─▒n kesilerek; onun, tarihten s├╝z├╝l├╝p gelen kendi de─čerlerinin hat─▒rlat─▒lmas─▒na, kimlik buhran─▒ndan kurtar─▒lmas─▒na ihtiyac─▒ var. Medeniyetimizin yeniden ihy├ós─▒; insan─▒m─▒z─▒n KurÔÇÖ├ón-S├╝nnet mihverinde te├žhiz edilerek, ona i├žtim├ó├«le┼čme vasf─▒n─▒n tekrar kazand─▒r─▒lmas─▒yla m├╝mk├╝n olacakt─▒r.