SU, ASIRLARDIR B─░Z─░ (SIRTINDA) TA┼×IYOR!

├ľmer S├ómi HIDIR samihidir@gmail.com

Âyet-i kerîmede buyurulur:

ÔÇťG├Ârm├╝yor musun ki Allah, yery├╝z├╝ndekileri ve OÔÇÖnun emriyle denizde ak─▒p giden gemileri sizin hizmetinize verdi!ÔÇŁ (el-Hacc, 65)

Nuh -aleyhissel├óm- kendisine vahyedilen emr-i il├óh├« ile ilk gemiyi in┼č├ó eden peygamber. ─░n┼č├ós─▒na il├óh├« emir ile ba┼članan bu b├╝y├╝k gemi; her t├╝rl├╝ s─▒v─▒da mevcut olan kald─▒rma kanunu ├«c├ób─▒, su taraf─▒ndan ta┼č─▒nd─▒. Allah bu vesile ile suyun ve di─čer s─▒v─▒lar─▒n ├Âz├╝ndeki kald─▒rma cevherini kullar─▒na ├Â─čretti. O g├╝n Nuh -aleyhissel├óm- ├«mal etti─či gemi ile bize suyun bu hususiyetini t├ólim etti.

Bir d├╝┼č├╝nelim; o vakte kadar insano─člu su ├╝zerinden bir yere ula┼čam─▒yordu. Kara yollar─▒ denizlerin etraf─▒ndan dola┼čmak zorunda idi. ├ľylece devam etse idi; farkl─▒ kara par├žalar─▒ ├╝zerinde olan insanlar aras─▒ tic├ór├« ve k├╝lt├╝rel irtibat m├╝mk├╝n olmayacakt─▒. D├╝nya, birbiri ile irtibats─▒z par├žalardan olu┼čacak ve ├ódeta yery├╝z├╝nde farkl─▒ zamanlar ya┼čanacakt─▒.

Allah Te├ól├ó k├óin├óta birtak─▒m de─či┼čmez kanunlar koydu. ─░nsano─člu bu kanunlara muv├óf─▒k olacak ┼čekilde; hangi hesab─▒, hangi projeyi yapsa arzu etti─či neticeyi elde etmekte. Yapt─▒─č─▒ hesab─▒n i├žerisine d├óhil etti─či bu kaideler, ├ódeta bir binan─▒n temelleri gibi. De─či┼čmesi ve bozulmas─▒ imk├óns─▒z. Bu kaideler ve s├óbiteler bazen yer ├žekimi kuvveti olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒k─▒yor; bazen kaynama, donma, buharla┼čma s─▒cakl─▒─č─▒; bazen s├╝rt├╝nme; bazen de havada veya suda kald─▒rma kuvveti olarak.

Bu kanunlara dayanarak d├╝nyan─▒n her yerinde kullan─▒labilecek ┼čekilde ├óletler ve ├že┼čitli ula┼č─▒m vas─▒talar─▒ yap─▒lmakta. Bunlardan biri de gemiler.

─░nsan gemi in┼č├ós─▒ alan─▒nda ilerledik├že g├Ârd├╝ ki, suyun kald─▒rmas─▒nda a─č─▒rl─▒k m├╝him de─čil! Yeter ki; in┼č├ó hass├ósiyetle yap─▒lm─▒┼č, ├Âl├ž├╝ler ince hesaptan ge├žirilmi┼č olsun. Geminin iskele ve sancak taraf─▒ denge i├žerisinde olsun. Yani ├Ânemli olan gemideki nitelik. Aranan nitelik varsa; y├╝k├╝n niceli─či m├╝him de─čil, tonlar ile gramlar kald─▒rma kuvvetinin m├«z├ón─▒nda ayn─▒. Hakikaten k├╝├ž├╝k bir ├žak─▒l ta┼č─▒n─▒ kald─▒rmayan su; 600 bin ton a─č─▒rl─▒─č─▒yla d├╝nyan─▒n en a─č─▒r gemisi olan ┬źPrelude┬╗ isimli gemiyi hi├ž itiraz etmeden kald─▒rmakta.

├éyet-i ker├«mede denizlerden ve ├╝zerindeki gemilerden ne kadar istifade etti─čimize i┼čaret edilmekte. Ula┼č─▒m sahas─▒ndaki uzmanlar bu hizmeti ┼č├Âyle a├ž─▒kl─▒yor:

ÔÇťDeniz yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ├Âzellikle beynelmilel ula┼čt─▒rmada en fazla kullan─▒lan ta┼č─▒mac─▒l─▒k t├╝r├╝. G├╝n├╝m├╝zde d├╝nya ticaretinin de─čer olarak % 90ÔÇÖ─▒ deniz yoluyla ger├žekle┼čtirilmekte. Deniz yolu ile ta┼č─▒mac─▒l─▒k, ucuz olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ├žok miktarda ve hacimdeki y├╝k├╝n uzun mesafelere ta┼č─▒nmas─▒nda ├žok elveri┼čli bir ula┼č─▒m ┼čekli. Y├╝ksek g├╝venli─če sahip olan bu y├Ântem, ayr─▒ca enerji t├╝ketimi a├ž─▒s─▒ndan di─čer ta┼č─▒ma y├Ântemlerine g├Âre orta seviyede. K─▒talar aras─▒ ta┼č─▒mac─▒l─▒kta b├╝y├╝k miktarda y├╝k├╝n ekonomik olarak ta┼č─▒nabilmesi a├ž─▒s─▒ndan ├žok b├╝y├╝k bir fayday─▒ h├óiz.ÔÇŁ1 Deniz yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒; karayolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒na g├Âre yedi kat, demir yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒na g├Âre iki bu├žuk kat daha ekonomik olmakta.

2017 y─▒l─▒nda d├╝nya deniz ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ kapasitesi 11,339 milyon ton olarak hesapland─▒.2 Bunun haricinde seyahat ve di─čer maksatlar i├žin kullan─▒lan gemiler de var. Bir zamanlar d├╝nya ├╝zerinde sadece bir tek gemi oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rsek, geldi─čimiz nokta itibar─▒ ile ne kadar b├╝y├╝k bir ikrama n├óil oldu─čumuzu g├Âr├╝r├╝z.

Deniz yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒n─▒n en ├╝st├╝n taraf─▒, ├žok b├╝y├╝k hacimli ├╝r├╝n ta┼č─▒nmas─▒n─▒ m├╝mk├╝n k─▒lmas─▒d─▒r. ├ľzellikle sanayi ham maddesini olu┼čturan b├╝y├╝k miktarlardaki k├Âm├╝r vb. y├╝kler, deniz yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ile bir defada bir noktadan di─čer bir noktaya kolayl─▒kla ta┼č─▒nabilmekte. Bu ├Âzellik; di─čer ta┼č─▒ma y├Ântemlerine g├Âre d├╝┼č├╝k maliyetli olmas─▒ndan dolay─▒, deniz yolu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒n─▒ ├╝st├╝n k─▒lmakta.3

Bug├╝n d├╝nyan─▒n ├╝retim merkezi durumundaki ├çin, ├╝retti─či ├╝r├╝nleri d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒na ekseriya denizyolu ile ula┼čt─▒rmakta. Y├╝ksek miktarda ├╝retilen bu─čday, enerji a├ž─▒s─▒ndan vazge├žilmez konumdaki ham petrol ve buna benzer bir├žok ├╝r├╝n k─▒talar aras─▒nda yine denizyolu ile ta┼č─▒nmakta.

Suyun kald─▒rma kuvvetinden istifade ile elektrik ├╝reten sistemler de giderek yayg─▒nla┼čmakta. Bu sistemler; y├╝zen iki veya daha fazla b├╝y├╝k silindir ┼čeklindeki cismin aras─▒na kurulan piston d├╝zene─či sayesinde, dalga ilerlerken par├žalar─▒n alt ve ├╝st k─▒sm─▒ aras─▒nda olu┼čan itme-├žekme bas─▒nc─▒n─▒ elektrik enerjisine ├ževirmekte. B├Âylelikle dalga oldu─ču m├╝ddet├že elektrik ├╝retilmekte.

1800ÔÇÖl├╝ y─▒llarda ya┼čam─▒┼č bir bilim adam─▒ olan Reinaud ┼č├Âyle der:

ÔÇťTesad├╝f, tekniklerin ve sanatlar─▒n ilerlemesinde ├žok b├╝y├╝k bir rol oynamaz. ─░nsanl─▒k; b├╝t├╝n ke┼čiflerinde istikrarl─▒ bir ┼čekilde ileriye do─čru, birdenbire bir s─▒├žray─▒┼čla de─čil, ad─▒m ad─▒m hareket eder. Her zaman ayn─▒ h─▒zla ilerlemez, fakat hareket d├óim├«dir. ─░nsan ├«cat etmez, neticeler ├ž─▒kar─▒r.ÔÇŁ

Bug├╝n bir k─▒s─▒m insanlar, suyun kald─▒rma kuvvetini ke┼čfetti─či i├žin Ar┼čimetÔÇÖi veya buna benzer ke┼čifleri yapt─▒─č─▒ i├žin di─čer bilim adamlar─▒n─▒ haddinden fazla ├Âvmekte. Hakikatte ilim yolundaki gayretler, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n emridir. Fakat ne ─░sl├óm ├ólimleri ke┼čiflerini kendilerine m├ól etmi┼člerdir ne de ─░sl├óm toplumu onlar─▒ gere─činden fazla ├Âvm├╝┼čt├╝r. As─▒l olan l├╝tfun ve ikram─▒n ger├žek sahibini tan─▒makt─▒r.

Bu nimetleri yaratan ve bizi ak─▒ll─▒ k─▒lan Allah Te├ól├óÔÇÖya sonsuz hamd ├╝ sen├ólar olsun!

___________________________

1 T├╝lin ┼×ENDUR, Y├╝ksek Lisans Tezi giri┼č b├Âl├╝m├╝.
2 Clarksons Research, Ocak, 2017.
3 Richard O. Goss, ┬źAn Early History of Maritime Economics┬╗, International Journal of Maritime Economics, Vol. IV, No: 4, 2002, pp. 7.
4 J.-T. Reinnaud ve I. Fav├ę, Du feu gr├ęgeois, a.e. s. 2.