S├Âk├╝n Sahte Su Borular─▒n─▒, Ev Ev MERHAMET ┼×EBEKES─░N─░ KURUN!

M. A┼č─▒r KARABACAK ma.karabacak@gmail.com

ÔÇťEtmeyin Reis Bey, siz a─člayamazs─▒n─▒z! A─člayabilseydiniz, anlayabilirdiniz!ÔÇŁ

Bu m├╝thi┼č replik; b├╝y├╝k m├╝tefekkir, ┼čair ve sanat adam─▒ Necip Faz─▒l KISAK├ťREKÔÇÖin Reis Bey isimli eserinden minik bir par├ža.

Reis Bey yani mahkeme reisi olan h├ókim bey, kat─▒ bir kanun uygulay─▒c─▒s─▒d─▒r. ├ľyle ki kanundaki maddeleri daima kar┼č─▒s─▒ndaki san─▒─č─▒n aleyhine i┼čleyecek ┼čekilde kullan─▒r. Bunu yaparken de kendince b├╝y├╝k bir d├óv├óya hizmet etti─či inanc─▒yla hareket eder. O d├óv├ó ki Reis BeyÔÇÖin tiyatro eserinde kendi dilinden ┼č├Âyle ifade bulur:

ÔÇťFerde verdi─čim ceza isabetsiz olabilir; cemiyete arad─▒─č─▒m dev├ó, isabetlidir. Vars─▒n, bir k├Ât├╝n├╝n b├╝r├╝nmesi ihtimali olan masumluk maskesini kullan─▒lmaz h├óle getirmek i├žin bin masum fed├ó edilsin…ÔÇŁ

Cemiyete dev├ó aramak veya cemiyeti esir al─▒p yava┼č yava┼č b├╝t├╝n uzuvlar─▒n─▒ kangrene ├ževirecek muhtemel risklerden muhafaza edecek kararlar─▒ vermek, elbette bir h├ókimin ├Âncelikli vazifesidir. Ve fakat bu kuts├« d├óv├óy─▒ icr├ó esnas─▒nda veya hedefin y├╝celi─činin tesiriyle masum veya de─čil derinlemesine tetkik etmeksizin ferdin tecziye edilmesi, tek ba┼č─▒na h├ókimin verebilece─či basit bir karar de─čildir.

Bununla birlikte, ald─▒─č─▒ e─čitim ve s├╝rd├╝─č├╝ hayat tarz─▒ ile Reis Bey; bu t├╝r kararlar─▒ verebilecek bir kudret vehmetmektedir kendisinde ve bu esnadaki isabetsiz kararlar─▒ birtak─▒m k├╝├ž├╝k kay─▒plar olarak g├Ârmektedir. ├ç├╝nk├╝ cemiyete hizmet etti─či inanc─▒, s─▒─č─▒nd─▒─č─▒ en sa─člam ve en yal─▒n kaledir.

├ľyle ki; ÔÇťG├Âzya┼č─▒ su├žun rengini soldurmaz!ÔÇŁ diyecek kadar his yoksunu ve ┬źmerhamet┬╗ i├žin; ÔÇťA─č─▒zlar─▒n i─čren├ž sak─▒z─▒, idaml─▒k su├ž!ÔÇŁ diyecek kadar da kalbini ulv├« hislere kapatm─▒┼č makine gibi bir kanun adam─▒d─▒r.

Ailesi olmayan, han─▒m─▒na beylik, ├žocuklar─▒na babal─▒k di─čer aile fertlerine amcal─▒k, day─▒l─▒k, eni┼čtelik, bacanakl─▒k vs. yapmam─▒┼č ve b├╝t├╝n bu cemiyet gerekliliklerini, al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ ├╝stlendi─či kuts├« vazifeye kurban etmi┼č bir nev├« kanunun y├╝ce koruyucusu olmu┼čtur Reis Bey. Bundan sebep de hem ya┼č─▒n─▒n hem de hayat─▒n─▒n ya┼čanm─▒┼čl─▒─č─▒n─▒n kazan─▒mlar─▒yla kat─▒l─▒─č─▒ g├╝n ge├žtik├že artmakta, kanunlara ba─čl─▒l─▒─č─▒ ise bir o kadar kuvvetlenmektedir.

Derken;

Kar┼č─▒s─▒na gelen bir d├óv├ó ve y─▒llar─▒n tecr├╝besiyle; g├Âz├╝ kapal─▒, kat─▒, sert ve hissiz bir ┼čekilde uygulad─▒─č─▒ kanun ├Âl├ž├╝leri ile bir genci annesini ├Âld├╝rmek su├žuyla idama mahk├╗m ederek ast─▒r─▒r.

H├ólbuki, elinde zay─▒f da olsa gencin su├žsuzlu─čunu g├Ârebilece─či ve ona g├Âre karar verebilece─či veya idam karar─▒n─▒ ├Âteleyebilece─či birtak─▒m deliller vard─▒r. Fakat Reis Bey; ÔÇťSu├ž, her zaman bir edebiyata ihtiya├ž duyar.ÔÇŁ der ve; ÔÇť─░┼členen korkun├ž su├žun c├╝zaml─▒ surat─▒na bakmaktan ka├ž─▒ran bu edebiyat esnafl─▒─č─▒n─▒ bir yana b─▒rak─▒n ve g├Âr├╝n├╝rdeki su├žun, g├Âr├╝lmesi m├╝mk├╝n bir ├«zah─▒ varsa onu ortaya d├Âk├╝n!ÔÇŁ diyerek sunulan delilleri zay─▒f ve kurtulmak isteyen bir su├žlunun ba┼čvurdu─ču veya ba┼čvurabilece─či ak─▒l aldatmalar─▒ olarak g├Âr├╝r, anlar, bilir.

Bir m├╝ddet sonra, k─▒sa veya uzun bir m├╝ddet onu bilemiyoruz. ├ç├╝nk├╝ ├ťstad Necip Faz─▒l; eserinde zaman ├╝zerinde ├žok durmaz, onun ger├žekte g├Âr├╝lmesini istedi─či ┼čey, h├ódis├ót─▒n bizzat kendi yal─▒n ├ž─▒plakl─▒─č─▒d─▒r, ger├žek k─ütil yakalan─▒r ve bizim kat─▒ kuralc─▒ Reis Bey, gencin as─▒lmadan ├Ânce s├Âyledi─či tesirli c├╝mlelerin k─▒v─▒lc─▒m─▒yla, ┬źpi┼čmanl─▒k┬╗ ate┼činde g├Âzya┼č─▒ ile pi┼čerek ┬źmerhamet┬╗ dilencisi bir ┬ź├édem Baba┬╗ya d├Âner.

├ľyle ki;

Reis Bey, genci ast─▒rd─▒ktan sonra kald─▒─č─▒ otelin hol├╝nde, resepsiyonda gencin dad─▒s─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒r. Aralar─▒nda ┼č├Âyle bir muh├óvere ge├žer:

Reis Bey ÔÇö (Dad─▒ya) Geldi─čine iyi ettin! Ben de seni ar─▒yordum!

Dad─▒ ÔÇö Ne yapacakt─▒n?

Reis Bey ÔÇö Beni affetmeni isteyecektim.

Dad─▒ ÔÇö E─čer ben seni affedersem, yery├╝z├╝nde su├žu ba─č─▒┼članmad─▒k insan kalmaz!

Reis Bey ÔÇö (Dad─▒ya bir ad─▒m yakla┼č─▒r.) Yery├╝z├╝nde su├žu ba─č─▒┼članmad─▒k insan kalmamas─▒ i├žin beni affet!

Ana tema da budur zaten. Merhamette ├Âyle bir noktaya gelmeli ki insan, affedemeyece─či hi├žbir nokta kalmas─▒n. Y─▒llard─▒r bakt─▒─č─▒ masum yavrusunu ast─▒rsa birisi, onu bile affedebilmek.

ÔÇťBa┼č a┼ča─č─▒ bir cemiyeti ba┼č yukar─▒ edecek kudret, her taraf─▒n birbirini affetmesinde…

Hepimiz birbirimizi affetmeliyiz. Da─člar─▒ kayd─▒ran bir zelzele olurken, birbirine sar─▒lm─▒┼č ├žocuklar─▒n h├óline d├Ânmeli de─čil miyiz? Nedir bu zelzele arsas─▒nda birbirimizin sa├ž─▒n─▒ yoldu─čumuz, ci─čerini s├Âkt├╝─č├╝m├╝z?ÔÇŁ

Bu noktaya gelmek i├žin ├Ânce a─člamay─▒ ├Â─črenecek insan, sonra da merhamet tohumlar─▒ ye┼čerecek ve b├╝y├╝k bir merhamet a─čac─▒na d├Ânecek y├╝reklerde o merhamet tohumlar─▒, t├╝m insanl─▒─č─▒ g├Âlgesine alabilecek derecede b├╝y├╝k bir merhamet a─čac─▒.

Bitirim yerinde; etraf─▒n─▒ saran kumarbazlara, k─ütillere, ayya┼člara ve bilumum toplumun zararl─▒ g├Ârd├╝─č├╝ davran─▒┼člar─▒ yapan insanlara, a─člamay─▒ ├Â─čretmek i├žin ┼č├Âyle seslenir Reis Bey:

ÔÇťGidin; ak┼čamlar─▒, yamru yumru evlerin y─▒lankavi s─▒n─▒rlad─▒─č─▒ kuytu mahallelerde dola┼č─▒n, oralarda, sokak ortalar─▒nda a─člayan ├žocuklar g├Âreceksiniz; onlardan a─člamay─▒ ├Â─črenin!.. Hastah├óne ├Ânlerinde, adliye koridorlar─▒nda, hapish├óne kap─▒lar─▒nda, yaz─▒h├óne e┼čiklerinde, maden kuyular─▒nda, tarla hendeklerinde… Daha nerelerde nerelerde? Kans─▒zl─▒ktan kurumu┼č bir insanl─▒k kayna┼č─▒yor. Seyredin ve a─člamay─▒ ├Â─črenin!..

Annelerinizi d├╝┼č├╝n├╝n!.. Y├╝re─či yufka, kom┼ču hediyesi b├Ârekten, en hat─▒rl─▒ par├žay─▒ bir gazeteye sarm─▒┼č, zindan kap─▒s─▒nda s─▒ra bekleyen, g├Âzya┼č─▒n─▒n kudretini, demiri eritecek bir kezzap h├óline getiren annelerinizi d├╝┼č├╝n├╝n!.. A─člamay─▒ ├Â─črenin!..

A─člay─▒n, ├žocuklar!.. Mazlumun kendinde k─▒y─▒lana, z├ólimin de kendinde k─▒yd─▒─č─▒na a─člay─▒n! Mazlumun hesab─▒ g├Âr├╝l├╝r; ya z├ólimin kaybetti─či?.. G├Âzya┼č─▒na ula┼č─▒lmad─▒k├ža ele ge├žmez. Z├ólime daha ├žok a─člay─▒n, ├žocuklar; z├ólimde beni ve kendinizi g├Âr├╝n, ona daha ├žok a─člay─▒n!.. Bir g├Âzya┼č─▒ ├žetesi kurun ve insanlara g├Âzya┼č─▒n─▒ ├Â─čretinceye kadar delik de┼čik edin onlar─▒ b─▒├žaklar─▒n─▒zla, kur┼čunlar─▒n─▒zla de─čil, ─▒slak kirpiklerinizle… B─▒├žaklar─▒n─▒z─▒ size, tavuk kesemez h├óle geldi─činiz zaman geri verece─čim. Duygunuz k├Ârle┼čecek olursa, sivri u├žlar─▒n─▒ hafif├že parma─č─▒n─▒za bat─▒r─▒p g├Âzya┼č─▒n─▒ hat─▒rlarsan─▒z…ÔÇŁ

***

Merhamet!

ÔÇťEvet, AmerikaÔÇÖda bir cinayet i┼člense, d├╝nya ├žap─▒nda bir ses b├╝t├╝n insanl─▒─ča sorsa;

ÔÇôK─ütil kim?

┬źÔÇôBenim!┬╗ diye ba─č─▒rabilmek kudretini g├Âsterecek ruh ikliminin bahar─▒.ÔÇŁ

Merhamet!

D├╝nyan─▒n neresinde olursa olsun hem mazlumun hem de z├ólimin derdini ├žekebilecek bir noktay─▒ yakalamak i├ž d├╝nyam─▒zda. Bu k─▒v├óm─▒ tutturabilirsek ÔÇťher fert, ba┼č ucuna; ┬źSu├žlu benim, herkes su├žsuz!┬╗ levhas─▒n─▒ÔÇŁ asabilirse ancak o zaman ne z├ólim kalacak ne de mazlum kalacak ├ževremizde.

Merhamet!

SuriyeÔÇÖde, MyanmarÔÇÖda, YemenÔÇÖde 8 ya┼č─▒ndaki k─▒z ├žocu─čunun ekmek bulamad─▒─č─▒ i├žin 5 ya┼č─▒ndaki karde┼činin g├Âzya┼člar─▒n─▒ durdurabilmek ad─▒na;

ÔÇťHaydi karde┼čim, bir oyun oynayal─▒m seninle. Kapat g├Âzlerini ┼čimdi ve cenneti d├╝┼č├╝n, orada All├óhÔÇÖ─▒n bize verece─či oyuncaklar─▒, doyuncaya kadar yiyebilece─čimiz ya┼č pastalar─▒ d├╝┼č├╝n!ÔÇŁ diye hik├óyeler uydurabilmesi ve bu hik├óyelerin mutlu sonuna; ÔÇťHepinizi All├óhÔÇÖa ┼čik├óyet edece─čim!ÔÇŁ c├╝mlesiyle bitirmesinden mesÔÇÖul olabilmektir.

Merhamet!

B├╝y├╝k┼čehirlerin ├ž├Âplerinde hay├ótiyetini devam ettirebilmek i├žin; birka├ž par├ža yenebilen ve kullan─▒labilen bir ┼čeyler bulabilmek ├╝midiyle, y├╝z├╝n├╝n ar perdesini onurla koruyan g├Â├žmenlerin kalplerindeki umudu ye┼čertebilmek ad─▒na, hi├ž olmazsa s─▒zlayan bir y├╝re─če sahip olabilmektir.

Merhamet!

ÔÇťSo─čuk k─▒┼č geceleri, k├Âpr├╝ alt─▒nda yatan ├ž─▒plaklar─▒n veb├óli benim boynumda, g├Âmle─čimin yakas─▒nda… ┬ź─░sterseniz ├žareme ÔÇśAdl├« T─▒pÔÇÖ baks─▒n; fakat bir hastah├óneye girsem de, kan kanseri ├žeken sapsar─▒ hastalar g├Ârsem, onlar─▒ bu h├óle ben mi getirdim?┬╗ diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. Ben ne yapt─▒m; uykuda, bayg─▒nl─▒kta, annemin karn─▒nda, babam─▒n kan─▒nda, hangi cinayeti i┼čledim, hangi mukaddesi kirlettim ki, kendimi, gelmi┼č gelecek b├╝t├╝n fenal─▒klar─▒n tek sorumlusu biliyorum.ÔÇŁ fikriy├ót─▒n─▒ ta┼č─▒yabilecek g├╝ce m├ólik olabilmektir.

Merhamet!

Affedebilmektir. Affede affede, affa lâyık olabilmek tedrîsidir.

Merhamet!

ÔÇťO, merhametlilerin (en) merhametlisidir.ÔÇŁ hitab─▒n─▒n y├╝ce muhatab─▒ olan All├óhÔÇÖ─▒n rahmetine kavu┼čabilmenin d├╝nyev├« temrinleridir.

Bunun i├žin yap─▒lmas─▒ gereken de her ┼čeye ve herkese merhametle yakla┼čmak ve her kaba tav─▒r ve davran─▒┼č─▒n merhamet hohlamalar─▒nda eridi─či engin bir y├╝re─če sahip olabilmek gerekmektedir. ├ç├╝nk├╝;

ÔÇťMerhamet; hi├žbir ┼čeyin kendisi de─čil, su gibi, toprak gibi, hava, ate┼č gibi, her ┼čeyin temeli… Onu getirin, kuraca─č─▒ iklimde ┬źiyi┬╗nin ├Âl├╝ bitkileri dirilsin, ┬źk├Ât├╝┬╗n├╝n de diri bitkileri ├Âls├╝n…ÔÇŁ gibi vazge├žilmez, onsuz olunmaz, hayat─▒n l├óz─▒m-─▒ gayr-─▒ muf├ór─▒─č─▒ bir fiildir.

Yaz─▒m─▒z─▒n hemen giri┼činde bir replik vermi┼čtik. O repli─čin devam─▒nda idam edilen gen├ž ┼č├Âyle der Reis BeyÔÇÖe:

ÔÇťSiz merhametten, ac─▒ma duygusundan yaln─▒z k├Ât├╝l├╝k do─čaca─č─▒na inanm─▒┼čs─▒n─▒z. Yerinde hakl─▒s─▒n─▒z. Fakat ondan ne b├╝y├╝k iyilik do─čaca─č─▒n─▒ unuttu─čunuz i├žin, en b├╝y├╝k hakk─▒ kaybediyorsunuz. Rahmet, kald─▒r─▒lm─▒┼č sizin kalbinizden… Buz ├ž├Âl├╝nde yol al─▒yorsunuz!ÔÇŁ

Buz ├ž├Âl├╝.

Merhametsiz bir iklimin ne g├╝zel tezat y├╝kl├╝ bir ifadesi. Bir tarafta rahmet ve merhamet; di─čer tarafta y├╝reklerin buz tutmas─▒, hayat─▒n ├ž├Âlde yitip t├╝kenmesi.

H├ólbuki Rabbimiz ne kadar merhametli. Ve bize merhamet t├ólimi yap─▒yor. Y├╝zlerce ├óyet-i ker├«mede merhamet ve rahmetle yol g├Âsteriyor. Bize d├╝┼čen sadece bu il├óh├« iksiri i├žebilecek bir ruh dinginli─činde olabilmek ve kalbimizi kullanmay─▒ ├Â─črenebilmek. Kullanma k─▒lavuzu da asl─▒nda elimizin alt─▒nda. Bir ismi de ┬źRahmet┬╗ olan KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim.