KURÔÇÖ├éNÔÇÖIN BURHANI MI DE─░ZM─░N BUHRANI MI?

M. A┼č─▒r KARABACAK ma.karabacak@gmail.com

Do─črudan do─čruya KurÔÇÖ├ónÔÇÖdan al─▒p ilh├óm─▒,
Asr─▒n idr├ókine s├Âyletmeliyiz ─░sl├ómÔÇÖ─▒!..

(M. Âkif ERSOY)

Mesnev├«ÔÇÖde g├╝zel bir hik├óye vard─▒r.

Kazvin ┼čehrinden birisi v├╝cuduna bir aslan d├Âvmesi yapt─▒rmak ister ve d├Âvmeciye gider;

ÔÇťÔÇôUsta! Bana bir d├Âvme yap, fakat can─▒m─▒ ac─▒tma.ÔÇŁ der.

D├Âvme ustas─▒;

ÔÇťÔÇôNe resmi istersin, v├╝cuduna ne i┼čleyeyim?ÔÇŁ der.

Adam;

ÔÇťÔÇôBurcum asland─▒r; onun i├žin s─▒rt─▒ma bir aslan resmi ├žiz, fakat dikkat et bu i┼či adamak─▒ll─▒ yap!ÔÇŁ der.

D├Âvmeci i─čneleri al─▒p i┼če koyulur. Adam─▒n can─▒ ac─▒maya ba┼člar ve feryat ederek;

ÔÇťÔÇôAman usta beni ├Âld├╝rd├╝n, ne yap─▒yorsun?ÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒r. Usta;

ÔÇťÔÇôAslan resmi yap dedin ya, onu yap─▒yorum.ÔÇŁ der. Kazvinli sorar:

ÔÇťÔÇôNeresinden ba┼člad─▒n?ÔÇŁ Usta;

ÔÇťÔÇôKuyru─čundan.ÔÇŁ der. Kazvinli;

ÔÇťÔÇôAman iki g├Âz├╝m, can─▒m ustac─▒─č─▒m! B─▒rak kuyru─ču, aslan─▒n kuyru─čunu yapacaks─▒n diye benim ta kuyruk sokumum s─▒zlad─▒. Can─▒m burnuma geldi. Aslan vars─▒n kuyruksuz olsun. ─░├žime fenal─▒k geldi, ac─▒dan neredeyse bay─▒laca─č─▒m…ÔÇŁ der. Usta bunun ├╝zerine aslan─▒n ba┼čka bir taraf─▒n─▒ yapmak ├╝zere i─čneleri bat─▒rmaya ba┼člar. Kazvinli feryat eder:

ÔÇťÔÇô┼×imdi aslan─▒n neresini ├žiziyorsun?ÔÇŁ Usta;

ÔÇťÔÇôKula─č─▒n─▒ ├žiziyorum.ÔÇŁ der.

Kazvinli can ac─▒s─▒yla ba─č─▒r─▒r ve;

ÔÇťÔÇôB─▒rak ustac─▒─č─▒m Allah a┼čk─▒na! Vars─▒n aslan kulaks─▒z olsun, can─▒m ├žok ac─▒d─▒.ÔÇŁ der.

Usta bu defa aslan─▒n ba┼čka bir yerini ├žizmeye ba┼člar. Kazvinli yine feryat eder ve;

ÔÇťÔÇôBu defa aslan─▒n neresini d├Âv├╝yorsun?ÔÇŁ der. Usta;

ÔÇťÔÇôAzizim ┼čimdi aslan─▒n karn─▒n─▒ yapmaya ├žal─▒┼č─▒yorum.ÔÇŁ der.

Bunun ├╝zerine Kazvinli;

ÔÇťÔÇôAman ├žok fena ac─▒d─▒ can─▒m; b─▒rak i─čneleri bat─▒rma, vars─▒n aslan kar─▒ns─▒z olsun, karn─▒ eksik olsun aslan─▒n…ÔÇŁ deyince; usta sinirlenerek elindeki i─čneleri yere atar ve;

ÔÇťÔÇôBu benim ba┼č─▒ma gelen, ├ólemde hi├ž kimsenin ba┼č─▒na gelmemi┼čtir. Hi├ž kuyruksuz, ba┼čs─▒z, kulaks─▒z ve g├Âvdesiz aslan olur mu? B├Âyle bir aslan─▒ kim g├Ârm├╝┼č!?.ÔÇŁ diye i┼či b─▒rak─▒r. (Mesnev├«, c. I, beyit: 2981 vd.)

Son y─▒llarda hik├óyede ge├žen Kazvinli gibi pek ├žok t├╝redi tipler ├ž─▒kt─▒ ortaya. Bunlar da ayn─▒ KazvinliÔÇÖnin d├╝┼čt├╝─č├╝ buhranla;

ÔÇťAllah olsun fakat Peygamber olmas─▒n, Allah olsun fakat kitap olmas─▒n, Allah olsun fakat Allah hi├žbir ┼čeye kar─▒┼čmas─▒n, din olmas─▒n…ÔÇŁ demedeler.

ÔÇťMezhebler olmas─▒n, Peygamber s├Âz├╝ hadislere itibar edilmesin ve KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n baz─▒ ├óyetlerini emekliye sevk edelim de hayat─▒m─▒za m├╝dahale olmas─▒n…ÔÇŁ gibi bir fikir karma┼čas─▒ i├žerisindeler.

Bu ve benzeri y─▒k─▒c─▒, par├žalay─▒c─▒ fikirler, bat─▒l─▒ oryantalistlerin ─░sl├ómÔÇÖa zarar vermek i├žin ortaya koyduklar─▒ mant─▒k travmalar─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝d├╝r. Bat─▒; kendi d├«n├« hayat─▒n─▒ merkeze alarak kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ problemleri ve kendince tespit etti─či ├ž├Âz├╝mleri, b├╝t├╝n dinleri ve toplumlar─▒ ayn─▒ potaya koyarak yo─čurma gayreti i├žerisinde olmu┼čtur her zaman.

***

Bat─▒n─▒n ─░nan├ž Seyri

Orta ├ça─čÔÇÖda; kilise hegemonyas─▒nda, papazlar─▒n iki duda─č─▒ aras─▒nda, r├╗ha herhangi bir ne┼čve vermeyen, de─čil il├óh├« olan─▒ ins├ón├« olan─▒ bile yab├ón├« ve yabanc─▒ bir inan├ž anlay─▒┼č─▒… Aforoz etmek, yakmak, i┼čkenceler ve dogmalar─▒n bask─▒s─▒. Her t├╝rl├╝ fecaati, g├╝nah─▒ i┼čleyen din adamlar─▒n─▒n din ad─▒na g├╝nahlar─▒ affetmesi ve cenneti parsel parsel satmas─▒. Ne kadar zenginsen o kadar g├╝nah i┼čleyebilirsin ve cennetten o derece g├╝zel yer sat─▒n alabilirsin.

Sonras─▒nda dinde reform. 17. as─▒rda ins├ón├« bile olmayan bu din anlay─▒┼č─▒na aklen kar┼č─▒ durabilecek bir cesaretin olu┼čmas─▒ ve Protestanl─▒─č─▒n do─ču┼ču. Katolik kilisesine ba┼čkald─▒r─▒. Skol├óstik anlay─▒┼č─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝ ve akl─▒n ├Ân pl├óna ├ž─▒kmaya ba┼člamas─▒. H├╝manizmin palazlanmas─▒, R├ÂnesansÔÇÖ─▒n do─ču┼ču. ─░nsan─▒n ├Ân pl├óna ├ž─▒kmas─▒ ve de─čerli oldu─čunun farz edilmesi. Kilisenin kendisini yeni geli┼čen ├žizgide tekrar konumland─▒rmas─▒; ┬źBuraday─▒m!┬╗ ├ž─▒─čl─▒klar─▒n─▒n k─▒s─▒k da olsa yank─▒lanmas─▒.

Takip eden iki y├╝z y─▒lda; ┬źB─▒rak─▒n─▒z yaps─▒nlar, b─▒rak─▒n─▒z ge├žsinler (laissez faire, laissez passer)┬╗ anlay─▒┼č─▒n─▒n geli┼čmesi. Sanayi ink─▒l├ób─▒ ve kapitalizm sarmal─▒. Geli┼čen sanayi ile birlikte kapitalin ├Ân pl├óna ├ž─▒kmas─▒, maddecili─čin/materyalizmin y├╝kselen de─čer olmas─▒, Tanr─▒ anlay─▒┼č─▒n─▒n sorgulanmas─▒. ─░┼č├ži s─▒n─▒f─▒ ve kom├╝nizmin ayak sesleriyle birlikte yirminci y├╝zy─▒la do─čru parlayan, yirminci y├╝zy─▒lda alt─▒n devrini ya┼čayan ateizmin, beden├« ve ferdiyet├ži hazc─▒l─▒─č─▒ ├Ân pl├óna ├ž─▒karmas─▒.

Son y├╝zy─▒lda Tanr─▒ÔÇÖya de─čil akl─▒na tapan bir bat─▒. B├╝y├╝k sava┼člar ve sonras─▒nda f─▒traten ihtiyac─▒ olan din inan─▒┼č─▒n─▒ mistisizmde arayan pop├╝ler k├╝lt├╝r. Geli┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lan dinsiz ahl├ók doktrini. R├╗ha ┼čif├ó vermeyen Uzak Do─ču felsefeleri. Meditasyon, reenkarnasyon, nirvana. Ateizm a─čac─▒ndaki mistisizm meyveleri. Tanr─▒s─▒z inan├ž sistemleri…

Ve geli┼čen teknoloji ile d├╝nyan─▒n her yan─▒ndan ve her ┼čeyden haberdar olan insan, yo─čun bilgi ve belge ak─▒┼č─▒yla skol├óstik H─▒ristiyanl─▒k kar┼č─▒s─▒ndaki reformdan sonra 300 y─▒lda ancak ula┼čt─▒─č─▒ fikir seviyesine k─▒sa zamanda eri┼čerek mistisizm ad─▒ alt─▒nda kendisine sunulan yalanc─▒ cenneti sorgulamaya ba┼člad─▒. Frankenstein gibi; ┬źak─▒l┬╗ ├Âne ├ž─▒kar─▒larak olu┼čturulan hayat─▒n─▒, yine kendi akl─▒ ile ak─▒lc─▒l─▒─č─▒/rasyonalizmi sorgulamaya ba┼člad─▒.

Ateizm, art─▒k a─č─▒zlardaki ge├žici tad─▒n─▒ yitirmi┼čtir. Bir Yarat─▒c─▒ÔÇÖn─▒n varl─▒─č─▒, bizzat ak─▒l, bilim ve yarat─▒lm─▒┼č olan m├╝kemmel ve muazzam k├óinat taraf─▒ndan insano─člunun ufkunda g├╝ne┼č gibi parlamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ┼×eytan─▒n askerleri; y─▒─č─▒nlar─▒n ├Ân├╝ne koyduklar─▒ zehirli yemekte men├╝ de─či┼čtirme vaktinin geldi─čini, art─▒k eski men├╝ ile devam etmenin muhal oldu─čunu anlay─▒nca art─▒k ateizm yeme─či nostaljik bir k├╝lt├╝r a┼č─▒ gibi kalm─▒┼č, yerine deizm haz─▒rlanm─▒┼č ve masaya s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Yeni Buhran─▒n Ad─▒: Deizm

Deizm; tek bir yarat─▒c─▒ oldu─čuna inan─▒r. L├ókin bu yarat─▒c─▒; m├╝kemmelli─čini sadece yaratmakta kullanm─▒┼č ve sonras─▒nda bu m├╝kemmel ├óhengi ba┼č─▒bo┼č b─▒rakm─▒┼č, neden yaratt─▒─č─▒n─▒ bilmezcesine herhangi bir m├╝dahalesi olmayan bir yarat─▒c─▒d─▒r.

Deizm, yukar─▒daki Kazvinli hik├óyesinde anlat─▒lan Kazvinli adam gibi varl─▒─č─▒n─▒ yokluklar ├╝zerine kurar.

Deizmde ib├ódet rit├╝eli yoktur, dolay─▒s─▒yla ib├ódeth├óne de yoktur. ─░nsan istedi─či ┼čekilde ib├ódet eder ya da yapt─▒─č─▒ herhangi bir hareketi ib├ódet kast─▒yla yaparak ib├ódet etti─čini d├╝┼č├╝n├╝r veya ib├ódet etmez. Bu konuda herhangi bir kaide ve disiplin yoktur.

Peygamber yoktur; dolay─▒s─▒yla hakikati anlat─▒lacak ve insanl─▒─č─▒ kurtulu┼ča g├Ât├╝recek bir nizam, sistem de yoktur. Peygamber, ├╝st├╝n insand─▒r. ├ťst├╝n insan inanc─▒ yoktur, herkes e┼čittir. ─░steyen istedi─či gibi davran─▒┼č sergileme ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne sahip ve inan├ž d├╝nyas─▒n─▒ istedi─či gibi ┼čekillendirme h├╝rriyetini h├óizdir.

Mukaddes kitap yoktur, dolay─▒s─▒yla il├óh├« ├«kazlar ve m├╝jdeler de yoktur. Yarat─▒c─▒, yarat─▒┼č fiilini yapm─▒┼č ve kenara ├žekilmi┼čtir. ─░nsan akl─▒, yarat─▒c─▒y─▒ kavrayamaz. Yarat─▒c─▒; hayat─▒n devam etmesi i├žin herhangi bir sistem g├Ândermemi┼č ve yarat─▒┼č gayesi, maksad─▒ belirlememi┼čtir. Sadece yaratm─▒┼č ve sonra insanl─▒─č─▒n neler yap─▒p yapmayaca─č─▒n─▒ g├Âzlemek i├žin trib├╝ne ge├žip izlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░nsano─člu istedi─či gibi hayat─▒n─▒ id├óme ettirmekte serbest ve cihan┼č├╝mul ahl├ók kaidelerine g├Âre ┬źiyi insan┬╗ olmak kayd─▒yla h├╝r bir ya┼čant─▒ sergileyebilir.

Baz─▒ deistler, yarat─▒c─▒n─▒n insan─▒n hayat─▒n─▒ kontrol etmedi─čini ve ilgilenmedi─čini varsayar. Baz─▒lar─▒ ise bedenin ├Âl├╝m├╝ sonras─▒ insan r├╗hunun-enerjisinin yeniden do─čdu─čuna, v├╝cut buldu─čuna, bu formun ise insan─▒n ├Ânceki hayat─▒nda yarat─▒c─▒n─▒n insanlardan bekledi─čine ne kadar uygun bir hayat s├╝r├╝p s├╝rd├╝rmedi─čine g├Âre belirlendi─čini d├╝┼č├╝n├╝r.

Az-├žok d├╝┼č├╝nen ve vicdan sahibi her insan ┼čunu g├Âr├╝r ki yukar─▒daki d├Ârt paragrafta ana hatlar─▒ verilen deizm inanc─▒, kendi i├žinde ├žok fazla ├želi┼čkiyi bar─▒nd─▒rmaktad─▒r. Be┼čer idrakinin, akl─▒n─▒n ula┼čt─▒─č─▒ son nokta olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bak─▒ld─▒─č─▒nda ise; hazin bir g├Âr├╝nt├╝ sergilemektedir. Akl─▒ ├Âne alan, fakat ilkokul seviyesinde bir teori bile ortaya koyamayan primitif bir ├ž─▒kar─▒m.

Hem ┬źyarat─▒c─▒ var┬╗ diyeceksin ve ┬źak─▒l onu kavrayamaz┬╗ diyeceksin, sonra da ┬źbu yarat─▒c─▒ benim hayat─▒ma kar─▒┼čmayacak, ben de istedi─čim gibi ya┼čayaca─č─▒m┬╗ diyeceksin.

Hem ┬źyarat─▒c─▒ kaide koymam─▒┼čt─▒r┬╗ diyeceksin hem de ya┼čamay─▒ ├žok sevdi─čin i├žin ├Âl├╝m├╝ s├╝rekli yok olmak olarak g├Âreceksin. Bundan kurtulmak i├žin, ├Âld├╝kten sonra d├╝nyaya tekrar gelece─čini, bu geli┼činin de ├Ânceki hayat─▒nda yarat─▒c─▒n─▒n istedi─či ├Âl├ž├╝de ┬źiyi insan┬╗ olup olmad─▒─č─▒na g├Âre ┼čekillenece─čini iddia edeceksin. Peki, ┬źiyi insan┬╗ kriterlerini kim koyacak? Yarat─▒c─▒ya o hakk─▒ vermeyen insan, hangi be┼čere verecek, ┬źiyi insan┬╗ olma k─▒stas─▒ neler ve nas─▒l olunur, belirleme hakk─▒n─▒? Hani ┬ź├╝st├╝n insan┬╗ yoktu ve b├╝t├╝n insanlar e┼čit idi?

Haydi birisi ├ž─▒kt─▒ ve akl─▒yla birtak─▒m kaideler koydu. Hani kaideler yoktu deizmde? Bu kaidelere uymak ki┼činin kendi bilece─či i┼č ise, bu kaideler neden konuldu? Ya bu kaidelerin yaz─▒l─▒ oldu─ču k├ó─č─▒tlar ne olacak? Basbaya─č─▒ ┬źmukaddes kitap┬╗ alternatifi bir metin ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmuyor mu? Hani hikmeti kendinden menkul ┬źmukaddes kitap┬╗ fikrine kar┼č─▒yd─▒ deizm?

Basit bir mant─▒kla, deizmin oturmam─▒┼č fikir yap─▒s─▒ hakk─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan hakikati ortaya koymaya ├žal─▒┼čt─▒k burada. Durum b├Âyleyken; insan neden kendini deizme kapt─▒r─▒r veya b├Âyle bir aray─▒┼č i├žine girme ihtiyac─▒ hisseder sorusu, ├žok ├Ânemli olmakta.

Ba┼čta anlatt─▒─č─▒m─▒z Kazvinli hik├óyesinde oldu─ču gibi; hayat─▒n─▒ istedi─či ┼čekilde ya┼čamak isteyen bir insan i├žin, her ┼čeyini g├Âren, bilen, hesab─▒n─▒ da sormak i├žin kaydeden bir yarat─▒c─▒n─▒n varl─▒─č─▒na inanmak, i├žinden ├ž─▒k─▒lmaz bir l├óbirent. ├ľzellikle ferdiyet├žili─či varl─▒─č─▒n─▒n temel ├Âznesi h├óline getirmi┼č bat─▒ toplumlar─▒nda can─▒ istedi─či gibi ya┼čayabilecek bir mant─▒k silsilesi olu┼čturmak mecbur├« ve inan├ž sistemi gibi alg─▒lamak da f─▒trata daha uygun. Dolay─▒s─▒yla, devaml─▒ beden├« hazza ula┼čmak, diledi─či ┼čekilde hayat─▒n─▒ id├óme ettirmek ve s├╝rekli yeniden do─ču┼ču olan bir hayata kavu┼čmak i├žin, hem yarat─▒c─▒ya inanacaks─▒n hem de yarat─▒c─▒y─▒ sanki sen yaratm─▒┼čs─▒n gibi ona h├ókimiyet yetkisi vermeyeceksin ve h├╝k├╝m de sende olacak. Sonunda da tabi├« ki seni yaratan Tanr─▒, seni cennetine almak vazifesini ├«f├ó edecek, sen de sonsuz bir sef├ó ve e─členceye eri┼čeceksin. Bu da Tanr─▒ÔÇÖn─▒n son Tanr─▒l─▒k ├«f├ós─▒ olacak senin i├žin.

Bu durumun ├╝lkemize ve ─░sl├óm ├ólemine yans─▒mas─▒ da giri┼čte Mesnev├«ÔÇÖden ald─▒─č─▒m─▒z hik├óyedeki gibi ├Ânce mezhebleri, sonra hadisleri ve en son olarak da KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n birtak─▒m hukuk vazÔÇś eden kaidelerini emekliye ay─▒rarak, tarihselcilik g├Âr├╝nt├╝s├╝yle kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmak ┼čeklinde olmakta.

H├ólbuki Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ┼č├Âyle buyurdu:

ÔÇťSize iki ┼čey b─▒rak─▒yorum. (Bunlara tutunursan─▒z) asla dal├ólete d├╝┼čmezsiniz: All├óhÔÇÖ─▒n Kit├ób─▒ ve s├╝nnetim. Bu ikisi (k─▒y├ómette) havza kadar ayr─▒lmadan beraberce geleceklerdir.ÔÇŁ (Muvatt├ó, Kader, 3)

─░sl├óm hukukunun temel direkleri olan KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet ve bu s├╝tunlara yaslanan mezhebler, c├ór├« oldu─ču zamandan g├╝n├╝m├╝ze ve istikb├ólin her h├óline ─▒┼č─▒k tutan ve karanl─▒kta herhangi bir noktan─▒n kalmamas─▒ i├žin b├╝t├╝n k├Â┼čeleri ayd─▒nlatan ┼ču├ólard─▒r. KurÔÇÖ├ón de─či┼čmez ve ink├ór edilmez bir ger├žeklikle kar┼č─▒m─▒zda durmaktad─▒r. Hadisler, d├╝nya tarihinde e┼čine bir daha rastlanmayacak titizlikte ve ilm├« kaidelere ri├óyetle cem edilmi┼č ve kitap h├óline getirilmi┼člerdir. Buna il├óveten icm├ó ve k─▒yasla ibk─ü olunarak, KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet ekseninde s├╝rekli kendini yenileyen mezhebler de ├╝mmetin her derdine derman olmu┼č ve olmaya devam etmektedir.

─░sl├óm toplumlar─▒nda ula┼č─▒lmak istenen as─▒l netice, KurÔÇÖ├ón endeksli bir hayattan m├╝sl├╝manlar─▒ uzakla┼čt─▒rmakt─▒r. Do─črudan do─čruya KurÔÇÖ├ónÔÇÖa sald─▒rmak istemektedirler, fakat bunun bir fikr├« ve fizik├« kar┼č─▒ durmaya evrilmesinden ├žekindikleri i├žin, ├Ânce mezheblere sonra da hadislere y├Ânelik salvolar yapmaktad─▒r ┼čeytan─▒n askerleri. Bu durum yeni de de─čildir. 1882 y─▒l─▒nda d├Ânemin ─░ngiltere ba┼čbakan─▒ olan William Ewart Gladstone, avam kamaras─▒nda yapt─▒─č─▒ bir konu┼čmada ┼čunlar─▒ s├Âylemi┼čtir:

ÔÇťBu KurÔÇÖ├ón m├╝sl├╝manlar─▒n elinde olduk├ža; Avrupa, do─čuyu yani ─░sl├óm ├ólemini kontrol alt─▒na alamayacakt─▒r.ÔÇŁ

O zamandan sonra da bu anlay─▒┼č, ├Âncelikle ─░ngilizlerin olmak ├╝zere b├╝t├╝n bat─▒ ├óleminin temenn├«si olarak kalm─▒┼č ve buna y├Ânelik icr├óy─▒ faaliyetten geri durmam─▒┼člard─▒r.

Biz m├╝sl├╝manlara d├╝┼čen de; genelde ─░sl├ómÔÇÖa ├Âzelde KurÔÇÖ├ónÔÇÖa y├Ânelik bu tehditlere kar┼č─▒ uyan─▒k olmak ve ├╝zerimize d├╝┼čen KurÔÇÖ├ón ┼čuurunu hakk─▒yla ya┼čay─▒p ya┼čatmaya gayret etmektir.

─░stikb├ólin Fatihleri, Ak┼čemseddinleri olacak olan evl├ótlar─▒m─▒za; evvel├ó KurÔÇÖ├ón e─čitimini tam vermeli ve merkez aya─č─▒n KurÔÇÖ├ón ├žer├ževesinde ┼čekillenmesi gerekti─či ┼čuurunu ─▒srarla a┼č─▒lamal─▒y─▒z.

A┼č─▒lamal─▒y─▒z ki ne zaman ├╝mitsizlik kap─▒lar─▒n─▒ ├žalsa, bin bir zaferle dolu bir gelece─čin onlar─▒ bekledi─čini; ne zaman a┼č─▒lmas─▒ zor ve ├žetin g├╝├žl├╝klerle kar┼č─▒la┼čsalar, ├žok daha fazlas─▒n─▒ kolayl─▒kla bir ad─▒m sonras─▒nda kar┼č─▒la┼čacaklar─▒n─▒ bildiren ve inananlar─▒n ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ daima hat─▒rlatan bir rehberleri oldu─čunu unutmas─▒nlar.