KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim Tefsirinde GELENE─×─░ REDDETMEN─░N ─░MK├éNI

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× harunogmus@gmail.com

Tefsir ilmi ve onun kaynaklar─▒yla i┼čtigalimin ba┼člad─▒─č─▒ y─▒llarda, zihnimde bir proje belirmi┼čti. 15-20 kadar bebek, d├╝nya ile irtibat─▒ bilin├žli olarak kopar─▒lm─▒┼č bir ├ž├Âle veya ├ž├Âl iklimini and─▒r─▒r bir yere g├Ât├╝r├╝lecek ve orada b├╝y├╝t├╝lecekti. ├çocuklar; d├╝zg├╝n Arap├ža konu┼čan m├╝rebb├« ve m├╝rebbiyeler taraf─▒ndan yeti┼čtirilecek, dolay─▒s─▒yla ana dilleri Arap├ža olacakt─▒. Ancak son derece tecr├╝beli olan m├╝rebb├«ler, proje gere─či a─č─▒zlar─▒ndan KurÔÇÖ├ón ve hadiste yer alan tek bir c├╝mle bile ka├ž─▒rmayacaklar; bunun yerine ezberledikleri c├óhiliyye devrine ait g├╝venilir ┼čiir ve hitabeleri okuyacak, bunlar ├žer├ževesinde olu┼čmu┼č olan Araplar─▒n yapt─▒klar─▒ sava┼člar (: eyy├ómuÔÇÖl-Arab) ve ya┼čad─▒klar─▒ olaylarla (: ahb├óruÔÇÖl-Arab) ilgili k├╝lt├╝rel m├«ras─▒ anlatacaklar, ├žocuklar─▒ da nisbet ettikleri Arap kab├«lelerinin soy-sopunu (: ens├óbuÔÇÖl-Arab) sayacak, atas├Âzlerini (: ems├ól├╝ÔÇÖl-Arab) aktaracaklard─▒… E─čitim tamam─▒yla ┼čif├óh├« olacak, ├žocuklara asla okuma-yazma ├Â─čretilmeyecekti… Hatt├ó m├╝rebb├«lerin okuma-yazma bilenleri bile n├ódirattan olacak, ├Âyle olmasa bile ├žocuklara ├Âyle bir intib├ó verilecekti… ├çocuklar, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de c├óhiliyye devri Arap hayat─▒n─▒n ┼čartlar─▒na uygun ┼čekilde ya┼čamaya al─▒┼čacak; s├Âzgelimi hayvanc─▒l─▒k ├Â─črenecek, hayvanlar─▒ i├žin otlak ve su kayna─č─▒ arayacak, bunun i├žin ba┼čka kab├«leye nisbet edilen arkada┼č─▒yla ihtil├ófa d├╝┼čecek ve gerekirse onunla d├Âv├╝┼čecekti… Kendi kab├«lesiyle ├Âv├╝necek, ya─čma ve ├žapula yatk─▒n olacakt─▒… Yahudilik, H─▒ristiyanl─▒k ve Haniflik hakk─▒nda ├žok k─▒sa bilgi verilecek; ancak ─░sl├ómÔÇÖa dair tek kelime edilmeyecekti… T├ó ki bu ┼čekilde ya┼čarken b├╝l├╗─č ├ža─č─▒nda veya o ├ža─ča girmekte iken Arap dili ve edebiyat─▒n─▒ en g├╝venilir ├Ârnekler ├╝zerinden ┼čif├óhen ├Â─črenmi┼č olan bu gen├žlere ├ón├«den KurÔÇÖ├ón okunuverecekti…

Ne yapmak istedi─čim herh├ólde anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. C├óhiliyye toplumunun KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ nas─▒l anlad─▒─č─▒n─▒, onun etkileyici ├╝sl├╗buyla nas─▒l ├žarp─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve o esnada ilk tepkisinin ne oldu─čunu m├╝┼č├óhede etmek istiyordum! Bunun i├žin dili, k├╝lt├╝r├╝, ├ževresi, ya┼čay─▒┼č─▒, ├Âncelikleri vs. ile mini bir c├óhiliyye toplumu in┼ča etmek emelindeydim. Y─▒llarca s├╝recek ve ├žok masraf gerektirecek b├╝y├╝k bir projeydi bu! Dolay─▒s─▒yla onu benim kadar sevecek ve faydal─▒ bularak destekleyecek ├žok g├╝├žl├╝ bir finans├Âre ihtiyac─▒m vard─▒. Tabiat─▒yla hen├╝z talebe oldu─čum o y─▒llarda b├Âyle bir finans├Âr bulmak ┼č├Âyle dursun, arama cesaretini bile bulamad─▒m kendimde… B├Âylece bu parlak projem daha ba┼člamadan akamete u─čray─▒p gitti. Bununla birlikte bug├╝nlerde akl─▒ma d├╝┼čt├╝k├že ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ tekrar g├Âzden ge├žiririm:

XXI. as─▒rda c├óhiliyye toplumunun bir sahnesini kuruyordum. ├çocuklar─▒ o sahnenin fig├╝ran─▒ yapacakt─▒m. O sahnede; olu┼čturaca─č─▒m sunÔÇś├« toplumun, c├óhiliyye insan─▒n─▒ yans─▒taca─č─▒ndan hi├ž ┼č├╝phem yoktu. Ne var ki, ger├žekte o sahnenin b├╝t├╝n teferru├ót─▒yla XXI. asr─▒n zihni taraf─▒ndan olu┼čturuldu─čunu unutuyordum. Bu konuda elbette ba┼čta KurÔÇÖ├ón ve hadis olmak ├╝zere c├óhiliyye ┼čiiri ve onun ├ževresinde olu┼čmu┼č k├╝lt├╝rel m├«r├ósa dayanacakt─▒m. Kuraca─č─▒m sahnenin b├╝t├╝n dekoruyla bunlara uygun olaca─č─▒ndan ├žok emindim. XXI. asr─▒n ┼čartlar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču zihnimin yan─▒labilece─čini hi├ž d├╝┼č├╝nm├╝yordum. Sahne ve dekordan daha ├Ânemlisi ise projenin as─▒l hedefini olu┼čturan dil hususuydu. Projeye g├Âre dili m├╝rebb├«ler c├óhiliyye ┼čiiri ve onunla ilgili k├╝lt├╝rel m├«r├ós─▒ esas alarak ├Â─čreteceklerdi ├žocuklara. Tamam, ┼čif├óh├« bir e─čitim yapacaklard─▒. Hatt├ó kendilerinin okuma-yazma bilmemesi bile makbul tutulacakt─▒. Ancak ben burada ├žok ├Ânemli bir ayr─▒nt─▒y─▒ atlam─▒┼čt─▒m. Atlad─▒─č─▒m ayr─▒nt─▒, m├╝rebb├«lerin dili ├Â─črendikleri ki┼čilerdi. Benim m├╝rebb├«lerim, c├óhiliyye ├ža─č─▒n─▒n tabi├« ortam─▒nda yeti┼čip de tayy-─▒ mek├ónla bu zamana ─▒┼č─▒nlanm─▒┼č ve projeme d├óhil olmu┼č ki┼čiler de─čillerdi. Bil├ókis Arap├žay─▒ XX. as─▒rda anne-babalar─▒ndan, hocalar─▒ndan ve toplumdan ├Â─črenmi┼člerdi. ├ç├╝nk├╝ dil, toplum taraf─▒ndan geli┼čtirilerek aktar─▒lan k├╝lt├╝rel bir unsurdan ibaretti. ┼×u h├ólde ben; projemdeki ├žocuklar─▒m─▒n, c├óhiliyye ├ža─č─▒ndaki insanlarla ayn─▒ dile sahip oldu─čundan nas─▒l emin olabilecektim ki? Onlar sunÔÇś├« bir ortamda, XXI. as─▒r insanlar─▒n─▒n zihninin c├óhiliyye dili zannetti─či dili ├Â─črenip konu┼čacak ve onlar─▒n alg─▒s─▒ ├Âl├ž├╝s├╝nde c├óhil├« insanlar olacakt─▒! Ve sonunda ben; c├óhiliyye insan─▒ sand─▒─č─▒m, asl─▒nda XXI. as─▒r insanlar─▒n─▒n bilgi ve alg─▒s─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝ olan zavall─▒ kobaylar─▒m─▒n KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ ilk duyduklar─▒nda verecekleri tepkiyi;

ÔÇť─░┼čte c├óhiliyye insan─▒n─▒n KurÔÇÖ├ón vahyine tepkisi!ÔÇŁ diye aÔÇśl├ó v├╝ v├ól├ó ile ilim d├╝nyas─▒na takdim edecektim! Yaz─▒k olacakt─▒, toplumdan tecrit edilerek b├╝y├╝t├╝lecek ve b├╝l├╗─č ├ža─č─▒na kadar ─░sl├ómÔÇÖ─▒n hakikatlerinden mahrum yeti┼čtirilecek o ├žocuklara… Yaz─▒k olacakt─▒, y─▒llarca s├╝recek bu projemi finanse edecek mevhum sponsorumun parac─▒klar─▒na… Hele hele yaz─▒k olacakt─▒, benim ula┼čt─▒─č─▒m bu neticeyi benimseyecek ilim adam─▒na… Tabi├« yerse…

┼×imdi, gelene─či (bununla burada s├╝nnet d├óhil Arap dili ve ─░sl├ómÔÇÖla ilgili olu┼čmu┼č b├╝t├╝n verileri kastediyorum) KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n do─čru anla┼č─▒lmas─▒na engel ve ├želdirici unsurlar olarak g├Âren hocalar var ya… Hani b├╝t├╝n f─▒k─▒h kitaplar─▒n─▒ bir gemiye doldurup okyanusta bat─▒rmaktan bahsedenler… ┼×imdilerde bu projemi ne zaman hat─▒rlasam, nedense o hocalar akl─▒ma d├╝┼čer. Gelene─čin, zihinde ├Ânyarg─▒ olu┼čturan bir unsur oldu─ču y├Ân├╝ndeki d├╝┼č├╝ncelerini kabul edebilirim. Hatt├ó kendilerinin okuduklar─▒ kitaplardan, ├Ân├╝nde oturduklar─▒ hocalar─▒ndan, ya┼čad─▒klar─▒ ┼čartlardan, haberdar olduklar─▒ fikr├« cereyanlardan etkilenmeyen, b├╝t├╝n ├Ânyarg─▒lara kapal─▒ s├╝per ki┼čiler olduklar─▒n─▒ da kabul edebilirim. Hatt├ó ve hatt├ó hi├žbir ┼čeyt├ón├« d├╝┼č├╝ncenin u─črayamayaca─č─▒ KurÔÇÖ├ón fideli─činde yeti┼čtikleri i├žin dillerinden ├ž─▒kan her yorumun mahz├ó mur├ód-─▒ il├óh├« olaca─č─▒n─▒ da kabul edebilirim. Ancak ├Â─črendikleri ve sayesinde KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ m├óhir├óne yorumlad─▒klar─▒ Arap├žay─▒ nas─▒l ve kimden ├Â─črendiklerini pek merak ederim! Acaba onu ─░mru├╝ÔÇÖl-KaysÔÇÖtan, Z├╝heyr bin Eb├« S├╝lm├óÔÇÖdan, Antere bin ┼×edd├ódÔÇÖdan, Leb├«d bin Reb├«aÔÇÖdan m─▒ ├Â─črendiler? Yoksa Av├ómil-Izhar dersi veren bir molladan m─▒? O molla sayd─▒─č─▒m, c├óhiliyye ┼čairlerinden ├Â─črendiyse de hi├žbir diyece─čim yoktur! Ancak dizi dibine oturdu─ču bir molladan, o da birinden, o da birinden… ilh. ├Â─črendi de bu ┼čekilde sel├«kayla konu┼čan Araplara kadar ula┼č─▒ld─▒ysa; i┼čaret etti─čim sayg─▒de─čer hocalar─▒n, gelene─či b├╝t├╝n├╝yle atmalar─▒n─▒n nas─▒l m├╝mk├╝n olaca─č─▒n─▒ sorar─▒m ben! ├ç├╝nk├╝ bu takdirde sormak pek tabi├« hakk─▒md─▒r! Zira bu takdirde dilin nakil yoluyla geldi─čini kabul etmeleri gerekir. Hem de Fahreddin er-R├óz├« (├Â. 606) el-Mahs├╗l f├« ÔÇś─░lmiÔÇÖl-Us├╗lÔÇÖ├╝n ba┼č taraflar─▒nda ileri s├╝rd├╝─č├╝ gibi, haber-i v├óhid denilen zann├« bir nakille… Hatt├ó ona g├Âre dil; Hal├«l (├Â. 175), S├«beveyh (├Â. 182), Eb├╗ Ubeyde (├Â. 210), Eb├╗ Zeyd el-Ens├ór├« (├Â. 215), Asma├« (├Â. 216) gibi otoritelerden de gelse b├Âyledir. Ger├ži durumun b├╝t├╝n├╝yle b├Âyle oldu─čunu s├Âylemek belki a┼č─▒r─▒ bir g├Âr├╝┼č olur ve dilin ortak ileti┼čim arac─▒ olu┼čuna ters d├╝┼čer. Ancak onun zann├« bir├žok husus ihtiv├ó etti─či de ┼č├╝phesizdir. Dilcilerin ihtil├óflar─▒ da bunu apa├ž─▒k ortaya koyar.

Bu yaz─▒yla maksad─▒m, gelene─či kutsamak de─čildir. Bana g├Âre; gelenek ne b├╝t├╝n├╝yle kutsanmal─▒, ne de b├╝t├╝n├╝yle at─▒lmal─▒d─▒r! Bil├ókis KurÔÇÖ├ón, m├╝tev├ótir s├╝nnet ve ├╝zerinde ittifak edilmi┼č hususlar esas al─▒narak yenilenmelidir. Sonra yenilenerek devam ettirilmeli, devam ettirilerek yenilenmeli… ilh. ve bu hep b├Âyle s├╝rd├╝r├╝lmelidir. Zaten ba┼čka bir yol da m├╝mk├╝n de─čildir. ├ç├╝nk├╝ gelenek, istense bile b├╝t├╝n├╝yle at─▒lamaz. Bu sebeple do─čru olan, onu ondan kopmadan yenilemektir. Onun b├╝t├╝n├╝yle at─▒lmas─▒n─▒ teklif edenler varsa, en az─▒ndan ┼ču soruyu ├«zah etmekle m├╝kelleftirler: Di─čer hususlar bir tarafa, dil konusunda gelene─či b├╝t├╝n├╝yle atmak nas─▒l m├╝mk├╝n olacakt─▒r?