Medine’de Sohbet Ortamlar─▒

YAZAR : Âdem SARAÇ vardisarac@yahoo.com.tr

Ras├╗lullah -aleyhissel├óm-ÔÇÖ─▒n, cidd├« istek ├╝zerine MedineÔÇÖye g├Ândermi┼č oldu─ču Hazret-i MusÔÇśab bin Umeyr -rad─▒yall├óhu anh-; ├žok cidd├« ├žal─▒┼čmalar i├žindeydi…

Yeti┼čmi┼č kalifiye insan ihtiyac─▒ hissedip, istedikleri hocalar─▒na gereken ihtim├óm─▒ g├Âsteren Medineliler; her ge├žen g├╝n ciddiyetlerini ve hass├ósiyetlerini, artan bir hass├ósiyetle ortaya koyuyorlard─▒.

Vahiy cidd├« i┼čti! Vahiy ile yeni bir kal─▒ba d├Âk├╝len m├╝sl├╝man, cidd├« bir insand─▒! Daha do─črusu; ├Âylesine anlat─▒lan ve dinlenen bir hik├óye de─čil, All├óhÔÇÖ─▒n Kit├ób─▒ ile gelen All├óhÔÇÖ─▒n d├«ni ─░sl├ómÔÇÖd─▒ bu!

MusÔÇśab bin Umeyr -rad─▒yall├óhu anh-, zaman─▒ ve f─▒rsatlar─▒ ├žok iyi de─čerlendiren biriydi. Her yerde ─░sl├ómÔÇÖ─▒ anlat─▒yordu. Evlerde, d├╝kk├ónlarda, ├žar┼č─▒ ve pazarlarda, ba─č ve bah├želerde…1

Bu ifade, baz─▒ k├╝├ž├╝k farkl─▒l─▒klarla b├╝t├╝n kaynaklar─▒m─▒zda ge├žmektedir. Ancak yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar─▒ daha do─čru ve net tahlil ederek, baz─▒ y├Ântemler geli┼čtirmemiz i├žin; h├ódiseyi sath├« olarak de─čil, enine boyuna incelememiz gerekmektedir.

Hazret-i MusÔÇśab bin UmeyrÔÇÖin yapt─▒─č─▒ faaliyetleri anlat─▒rken; Hazret-i EsÔÇśad bin Z├╝r├óre -rad─▒yall├óhu anh- ba┼čta olmak ├╝zere, y├Ânetici kadroyu g├Âremezsek, bo┼čuna yaz─▒p ├žizmi┼č oluruz. MusÔÇśab Hoca i├žin uygun yerler ayarlan─▒p, oraya insanlar getirilmezse, Hazret-i MusÔÇśab tek ba┼č─▒na ne kadar ba┼čar─▒l─▒ olabilirdi acaba? Daha da a├ž─▒k├žas─▒; MusÔÇśab Hoca i├žin ortam haz─▒rlan─▒yor, o da haz─▒r ortamlarda ve haz─▒r insanlara mesaj─▒ veriyordu. Yani baz─▒lar─▒n─▒n zannetti─či gibi, her ┼čeyi MusÔÇśab Hoca yapm─▒yordu, yapamazd─▒ da zaten!

Bug├╝n de arzu edilen ba┼čar─▒y─▒ sa─člayabilmek i├žin, bu ince ayr─▒nt─▒lar─▒ ├žok iyi g├Âr├╝p ├žok da iyi okumam─▒z l├óz─▒m. ┬źNas─▒l organize yap─▒l─▒r?┬╗ bunu Hazret-i EsÔÇśad bin Z├╝r├óre -rad─▒yall├óhu anh- ve ekibinden ├Â─čreniyoruz. KurÔÇÖ├ón mesaj─▒ nas─▒l verilir, bunu da Hazret-i MusÔÇśab ve ekibinden ├Â─čreniyoruz.

Her ┼čeyi bir ki┼či ├╝zerinden g├Ât├╝r├╝rsek; o bir ki┼či gidince, her ┼čeyimiz gitmi┼č olur! Bu hatay─▒ ├žok├ža yap─▒yoruz maalesef.

Oysaki din, All├óhÔÇÖ─▒n d├«ni; kitap, All├óhÔÇÖ─▒n kit├ób─▒; kul, All├óhÔÇÖ─▒n kulu! ├ľyleyse hi├ž zaman ge├žirmeden All├óhÔÇÖ─▒n d├«nini, All├óhÔÇÖ─▒n kit├ób─▒ ile, All├óhÔÇÖ─▒n kuluna anlatmal─▒y─▒z! Ama araya kendimizi koymamal─▒y─▒z. ┬źBence┬╗ ya da ┬źsence┬╗ olmamal─▒! Sadece ve sadece; Allah ve Ras├╗l├╝ ne diyorsa ona uymal─▒y─▒z. KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnet ne diyorsa, ├Âyle yapmal─▒y─▒z.

Bu durumlar─▒ dikkate alarak, biz de kendi eksikliklerimizi, bizzat kendimiz kendimize rapor etmeliyiz! Bir di─čer ifadeyle de; ┬źhesaba ├žekilmeden ├Ânce, kendimizi hesaba ├žekmeliyiz!┬╗2

MusÔÇśab Hoca ve ekibi; her f─▒rsat─▒ ├žok iyi de─čerlendirdikleri gibi, f─▒rsat kollayanlar─▒n ├Ânlerine de, her t├╝rl├╝ f─▒rsatlar─▒ koyuyorlard─▒. Ayr─▒ca kapasiteli olduklar─▒ h├ólde, kendilerini yeti┼čtirememi┼č veya ispatlayamam─▒┼č olanlar i├žin, ├žok ├Âzel ├žal─▒┼čmalar yap─▒yorlard─▒. ├ľnlerine f─▒rsatlar koymak veya kendilerini ispatlayacaklar─▒ ve geli┼čme kaydedecekleri bir ortam olu┼čturmak…

B├Âylece bir yandan yeni insanlar ─░sl├óm ile tan─▒┼č─▒p m├╝sl├╝man oluyorlar, m├╝sl├╝man olanlar da, cidd├« bir e─čitimden ge├žiyorlard─▒.

Medine Hocas─▒ Hazret-i MusÔÇśab -rad─▒yall├óhu anh-, ekibiyle beraber pl├ónl─▒ bir ┼čekilde ├žal─▒┼č─▒yordu. Her ge├žen g├╝n sohbet halkas─▒ da b├╝y├╝yordu. Halkalarla beraber, ├žal─▒┼čma alanlar─▒ da s├╝rekli art─▒yordu.

S├╝rekli vurgulad─▒─č─▒m─▒z gibi D├óruÔÇÖl-EsÔÇśad, b├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalar─▒n merkeziydi. Ancak her ┼čey merkez├« m├╝esseseyle s─▒n─▒rl─▒ kalm─▒yordu. Daha do─črusu sadece merkeze gelenlere de─čil, m├╝essese d─▒┼č─▒nda kalanlara da gidiliyordu. Duruma g├Âre ├žar┼č─▒-pazar ortam─▒ oldu─ču gibi, ba─č-bah├že ortamlar─▒ da oluyordu. Uygun olan evlerde de s├╝rekli sohbetler yap─▒l─▒yordu. Ama b├╝t├╝n pl├ónlama merkezde yap─▒ld─▒─č─▒ gibi; yap─▒lan b├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalar da, yine merkezde de─čerlendiriliyordu.

Bilindi─či gibi, her yeni, merakla kar┼č─▒land─▒─č─▒ gibi, ┬źaca┬şba┬╗lardan da kurtulamaz! Bu realite ─░sl├óm ve m├╝sl├╝man i├žin de ge├žerliydi. Dolay─▒s─▒yla muhataplar taraf─▒ndan ├žok enteresan sorular da geliyordu.

Bir okul ve bir ekol olan MusÔÇśab Hoca; her soru soran─▒ dikkate al─▒p ciddiyetle dinledi─či gibi, sualleri de dikkate al─▒yordu. Ancak ├žok hassas olan bu konuyu, ├žok ├Âzel bir ┼čekilde y├╝r├╝t├╝yordu.

├ľncelikle sorulan her soruya hemen cevap vermeye kalk─▒┼čm─▒yordu. Soruyu dikkate ald─▒─č─▒ gibi, soruyu soran─▒n vaziyetini de dikkate al─▒yordu. Konudan konuya atlanmas─▒; zamans─▒z ve yersiz sorular sorulmas─▒, s├╝rekli kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ ┼čeylerdi. Ancak o, soruyu soran─▒n y├Ânlendirmesine izin vermiyordu. Bir di─čer ifadeyle; sorulara cevap verme ad─▒na, muhatab─▒n tuza─č─▒na d├╝┼čm├╝yor, b├Âyle bir muhatab─▒n─▒ da bozmuyordu.

Anlat─▒lan konu neyse, sorular─▒ da o konu ├žer├ževesinde al─▒yordu. Mevzu d─▒┼č─▒ soru ve cevaplarla konuyu da─č─▒tmad─▒─č─▒ gibi, da─č─▒t─▒lmas─▒na da m├╝saade etmiyordu. Mevzu tam anla┼č─▒lmadan, ba┼čka konuya asla ge├žilmiyordu. Gerekirse ayn─▒ konuyu, birka├ž defa anlatt─▒─č─▒ da oluyordu.

MusÔÇśab Hoca; burada sadece o d├Ânemin insanlar─▒na de─čil, g├╝n├╝m├╝z ve sonras─▒na da ├žok g├╝zel ve kal─▒c─▒ mesajlar veriyor.

En me┼čhur hocalar─▒m─▒za var─▒ncaya kadar her birimiz, neredeyse her soruya hemen bal─▒klama atl─▒yoruz maalesef! Oysa hepimiz biliyoruz ki; anlat─▒lan mesele anla┼č─▒lmadan ba┼čka konuya ge├žilirse, dikkatler da─č─▒l─▒r. Anlat─▒lan konu da arada kaynay─▒p gider. Bu arada soruyu soran─▒n rencide olmamas─▒ i├žin; ┬źZaman─▒ gelecek, l├╝tfen acele etmeyiniz!┬╗ diyerek, nez├óketle muamele etmeliyiz.

Bilindi─či gibi Peygamberimiz -aleyhissel├óm-, istek ├╝zerine MedineÔÇÖye MusÔÇśab bin UmeyrÔÇÖi g├Ândermi┼čti. Hazret-i MusÔÇśab ile birlikte ya da ondan sonra Hazret-i ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗mÔÇÖu da g├Ânderdi. O da yeti┼čmi┼č sah├ób├«lerden biriydi.

Ancak onun hakk─▒nda kaynaklara ge├žen pek fazla bir riv├óyet olmad─▒─č─▒ i├žin, genellikle hep arka pl├ónda kalm─▒┼čt─▒r. Burada b├Âyle bir konuya girmemiz, ├žok ├Ânemli bir hususa i┼čaret etmek i├žindir.

Bilindi─či gibi; Hazret-i ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m, ├óm├ó bir sah├ób├« idi. ─░ki g├Âz├╝ de g├Ârm├╝yordu yani. Ancak ├žok iyi yeti┼čmi┼č ve bu i┼či bilen biri olarak, MedineÔÇÖye g├Ânderilmi┼čti.

Medine faaliyetleri i├žinde Hazret-i MusÔÇśab bin UmeyrÔÇÖin ├žal─▒┼čmalar─▒ ├žok y├Ânl├╝yd├╝ mal├╗m. MekkeÔÇÖde ├žok cidd├« s─▒k─▒nt─▒lar ├žekmi┼č, MedineÔÇÖde mukr├« olarak ├žok cidd├« faaliyetler yapm─▒┼č, sonras─▒nda da UhudÔÇÖda ┼čehid oldu─ču i├žin, onun Medine ├žal─▒┼čmalar─▒yla ilgili riv├óyetler de, genellikle kaynaklar─▒m─▒za ge├žmi┼čtir. Ancak bunu ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m i├žin s├Âyleyemeyiz.

─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m, MusÔÇśab bin UmeyrÔÇÖe yard─▒mc─▒ olarak g├Ânderildi. MusÔÇśab bin Umeyr bir yere gidince, ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m bo┼člu─ču dolduruyordu!3

Elbette ki her zaman, her yerde ve her konuda en iyisini ve en do─črusunu sadece Allah bilir. Bizim en iyilerimiz bile, kaynaklara ge├žti─či kadar─▒yla bilebilirler ancak.

Medine sorumlusunun Hazret-i MusÔÇśab, onun yard─▒mc─▒s─▒n─▒n Hazret-i ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m olmas─▒, elbette ki normal g├Âz├╝kmektedir. Bir di─čer deyimle Hazret-i MusÔÇśab i┼čin ba┼č─▒ndaki tam yetkili ki┼či, ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m da, onun yard─▒mc─▒s─▒ olabilir.

Ancak bo┼čluk doldurma deyimi ├žok s─▒r─▒t─▒yor. Ya da bize ├Âyle geliyor! M├╝sl├╝man, bo┼čluk b─▒rakan bir insan de─čildir ├ž├╝nk├╝. Ayr─▒ca kimse kimsenin bo┼člu─čunu dolduramaz. Herkes kendi yerini doldurur diye d├╝┼č├╝n├╝yoruz.

Hazret-i MusÔÇśab -rad─▒yall├óhu anh-; ba┼čka yerlere gidince, yerinde bo┼čluk b─▒rakm─▒yordu ki. MusÔÇśab Hoca kendi i┼čini, di─čer sah├ób├«ler de kendi i┼člerini yap─▒yorlard─▒. ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m da, bulundu─ču yerde bo┼čluk dolduran ara eleman gibi durmuyordu zaten.

Biz hi├ž kimse i├žin ┬źbo┼čluk dolduruyor┬╗ demiyoruz. ─░sl├óm, bo┼čluk b─▒rak─▒lmas─▒n─▒ istemez ├ž├╝nk├╝. Cidd├« pl├ónlama yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin, kimin ne yapaca─č─▒ gayet iyi biliniyordu.

O d├Ânemde;

ÔÇťMusÔÇśab yok, onun yerine ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m idare etsin!ÔÇŁ gibi bir ifade kullan─▒lmam─▒┼č ki hi├ž! ├ľyleyse biz de mefhumlar─▒m─▒za dikkat edece─čiz. Pl├ónl─▒, programl─▒ cidd├« bir ├žal─▒┼čma yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin; bo┼čluk problemi ya┼čanm─▒yordu kanaatimizi, tekr├óren ve ─▒srarla bir de burada vurguluyoruz.

─░┼čte bu ├žal─▒┼čmalar neticesinde ├žok ki┼či yeti┼čmi┼čti zaten. Her sah├ób├« i┼čin bir ucundan tutmu┼čtu. Ama bir de i┼čin id├ór├« ve y├Ânetim boyutu vard─▒. Bunu y├╝r├╝tebilecek sah├ób├«ler de yeti┼čmi┼čti. Bug├╝nk├╝ deyimle, cidd├« mesÔÇÖ├╗liyetlerinin yan─▒nda, baz─▒ sah├ób├«lere ├Âzel sohbet gruplar─▒ verilmi┼čti. Onlar da kendi grup sohbetlerini aksatmadan y├╝r├╝t├╝yorlard─▒.

─░lk vahiyden bu yana, b├╝t├╝n ├žal─▒┼čmalar vahiy eksenli yap─▒l─▒yordu. Her t├╝rl├╝ yap─▒lanma KurÔÇÖ├ón eksenli oluyor ve b├Âylece yeni bir KurÔÇÖ├ón nesli yeti┼čiyordu.

KurÔÇÖ├ón nesli, inan─▒p ├Â─črenerek amel etti─či KurÔÇÖ├ón ile ya┼č─▒yordu. Di─čer yandan da insanlar KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖe davet ediliyorlard─▒.

Bu tespitten hareketle; KurÔÇÖ├ón ile te├žhiz olmayan / donanmayan, KurÔÇÖ├ón daveti yapamayacakt─▒r. Hazreti MusÔÇśab; KurÔÇÖ├ón donan─▒ml─▒ oldu─ču gibi, Hazret-i ─░bn-i ├ťmm-i Mekt├╗m da KurÔÇÖ├ón donan─▒ml─▒yd─▒. Hem birbirlerine yard─▒m ve destek oluyorlar, hem de her biri kendi alan─▒nda cidd├« ├žal─▒┼čmalar yap─▒yorlard─▒.

Ayr─▒ca halkaya her ge├žen g├╝n yenileri kat─▒l─▒yordu. ─░sl├óm ile ┼čereflenip KurÔÇÖ├ón ile yeni hayata at─▒lanlar, ne kadar b├╝y├╝k bir mesÔÇÖ├╗liyet ald─▒klar─▒n─▒n fark─▒nda oluyorlard─▒. Bundan dolay─▒; haz─▒r mek├ónlarda, haz─▒r sohbetlere kat─▒l─▒p, s├╝rekli haz─▒rc─▒ olmuyorlard─▒.

Kimisi evini, kimisi bah├žesini, kimisi d├╝kk├ón─▒n─▒, kimisi de daha de─či┼čik ve uygun yerleri sohbet i├žin teklif ediyordu. Hem o kadar ki; MedineÔÇÖde mek├ón problemi ya┼čanmad─▒─č─▒ h├ólde, s├╝rekli yeni mek├ónlar bile olu┼čuyordu. Sohbet edecek, ders yapacak ortam i├žin b├Âyle yerler teklif ediliyordu. Ayr─▒ca s├╝rekli yeni gruplar da olu┼čuyordu. Bu b├Âyle yay─▒l─▒p gidiyordu. Sohbet halkalar─▒, her ge├žen g├╝n artarak geli┼čiyordu yani.

Peygamber Efendimiz, sa┬şh├ób├«lerini sohbetle yeti┼čtirmi┼čti ├ž├╝nk├╝…

-Sall├óll├óhu aleyhi ve sellem…-

_________________

1 Eb├╗ÔÇÖl-Fid├ó ─░bn-i Kes├«r, el-Bid├óye veÔÇÖn-Nih├óye, c. 3, s. 151-152.

2 Kenz├╝ÔÇÖl-Umm├ól, Hadis No: 14114.

3 ─░bn-i Seyyid├╝ÔÇÖn-N├ós, Uy├╗n├╝ÔÇÖl-Eser f├« F├╝n├╗niÔÇÖl-Megaz├« veÔÇÖs-Siyer, c. 1, s. 158.