SEVG─░ L─░SANI: NAS─░HAT

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz, bir had├«s-i ┼čer├«finde m├╝sl├╝man─▒n m├╝sl├╝man ├╝zerindeki alt─▒ hakk─▒n─▒ sayarken;

ÔÇť…Senden nasihat isterse nasihat et!ÔÇŁ (M├╝slim, Sel├óm, 5) buyurmu┼čtur. Sah├óbe-i kir├óm─▒n birbirlerinden nasihat istedikleri ve birbirlerine ├«kaz veya hat─▒rlatmalarda bulunduklar─▒ bilinir. Bir├žok sah├óbenin hutbe veya ├Âzl├╝ s├Âzler ┼čeklindeki ├že┼čitli nasihatleri bizlere ula┼čm─▒┼čt─▒r.

Hazret-i ├ľmer -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖ─▒n;

ÔÇťNasihat etmeyen ve nasihat edenleri sevmeyen kavimde hay─▒r yoktur.ÔÇŁ buyurdu─ču riv├óyet edilmi┼čtir. M├╝ÔÇÖminlerin em├«ri iken kendisini ya┼čl─▒ bir han─▒m sah├óbe durdurup nasihat etti─činde, s├Âz├╝n├╝ kesmeyip sab─▒rla dinledi─čini okuyoruz. Yine t├óat yolundan uzakla┼čt─▒─č─▒n─▒ haber ald─▒─č─▒ zaman bir dostuna mektup yaz─▒p, onu;

ÔÇťEy karde┼čim! K─▒y├ómet g├╝n├╝nde ben senden ayr─▒lmak istemiyorum. Her nas─▒lsa d├╝nyada benden ayr─▒ld─▒n, ├óhirette de ayr─▒lmak isteme, ne olur!ÔÇŁ ┼čeklindeki samim├« s├Âzlerle ├«kaz etti─či nakledilmi┼čtir. Bu z├ót─▒n da mektubu okuyunca, hislenip tevbe etti─či bildirilmi┼čtir.

─░sl├óm medeniyeti, nasihat medeniyetidir. ─░sl├óm ┼čehirlerinin merkezinde, bir cami etraf─▒na kurulmu┼č k├╝lliyeler bulunur. Cuma g├╝nleri hutbelerde ve s├óir zamanlarda da vaazlarda g├Ân├╝llerin pas─▒ silinir. ─░sl├óm medeniyetinde her ┼čey insana nasihat verir. ├çe┼čmelerin al─▒nl─▒klar─▒na, mezar ta┼člar─▒na, cami duvarlar─▒na nak┼čedilen hat eserlerinin ├žo─ču; okuyuculara hat─▒rlatmalarda bulunur.

─░nsan unutkand─▒r, gafildir, dalar gider… Birilerinin ├«kaz etmesine, sarsmas─▒na, hat─▒rlatmas─▒na ihtiya├ž duyar. ┬źVaaz┬╗ tebli─čden farkl─▒ olarak muhataba bilmedi─čini bildirmek de─čil, bildi─čini tesirli s├Âzlerle tekrar hat─▒rlatmak demektir.

Bu sebeple vaazlarda tefekk├╝r├╝ harekete ge├žiren misaller, ak─▒lda kalan edeb├« n├╝kteler, m├╝cerred mefhumlar─▒ m├╝┼čahhas h├óle getiren k─▒ssalardan faydalan─▒l─▒r. RabbimizÔÇÖin;

ÔÇťRabbinin yoluna hikmet ve g├╝zel ├Â─č├╝tle davet et. Onlarla en g├╝zel ┼čekilde m├╝cadele et…ÔÇŁ (en-Nahl, 16/125) emrine uyularak s├Âz sanat─▒ndan en iyi ┼čekilde istifade edilir.

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde bir├žok ├óyette vaaz k├Âk├╝nden gelen ┬źmevÔÇśiza, v├óiz├«n┬╗ gibi kelimeler ve ├že┼čitli fiiller ge├žer. (el-Bakara, 2/275; en-N├╗r, 24/ 34) Yine hat─▒rlatma m├ón├ós─▒nda; ┬źzikr, zikr├ó, tezk├«r┬╗ gibi bir├žok kelimeler, KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin bizzat kendisi veya ├óyetleri hakk─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r.

Allah -Z├╝lcel├ól- insanlar─▒ ├«m├óna davet etti─či gibi; m├╝ÔÇÖminleri de ├«manlar─▒n─▒ tazelemeye, ahl├ók ve amellerini d├╝zeltmeye, d├╝nya hayat─▒n─▒n ger├žek y├╝z├╝n├╝ g├Ârmeye, ├óhireti hat─▒rlamaya davet eder. ─░sl├óm bir hid├óyet, yani rehberliktir; rehberlik vas─▒talar─▒ndan biri de insan─▒n akl─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeye sevk eden nasihatlerdir.

Asl─▒nda her medeniyet kendi zihniyet ve ├╝sl├╗buyla nasihatler eder. Bug├╝n d├╝nyaya h├ókim bat─▒ zihniyeti de kendince nasihatler verir. Sa─čl─▒kl─▒ olmak i├žin, mutlu olmak i├žin, ba┼čar─▒l─▒ olmak i├žin; dikkat edilecek hususlara dair bir├žok nasihat, ├že┼čitli k├╝lt├╝r ├╝r├╝nlerinin i├žine yerle┼čtirilir. Hatt├ó rekl├ómlarda sadece belli bir ├╝r├╝n├╝n tan─▒t─▒m─▒ yap─▒lmaz, ayn─▒ zamanda bir zihniyetin nasihatleri de akl─▒n─▒za yerle┼čtirilir. ├ľyle ki; hayat─▒n tek gayesi mutlu olmak, kendini iyi hissetmek imi┼č gibi telkin edilir.

Bir g├╝n annesinin ricas─▒ ├╝zerine, bir gen├ž k─▒z─▒m─▒zla konu┼čuyordum. Nasihate giri┼čmeden ├Ânce onun d├╝┼č├╝nme tarz─▒n─▒ anlamak i├žin sordum:

ÔÇťÔÇô─░nsan ak─▒l sahibi bir varl─▒kt─▒r. Davran─▒┼člar─▒n─▒n, tercihlerinin bir maksad─▒ vard─▒r. Senin maksad─▒n ne? Mesel├ó sen evden ├ž─▒karken giyim ku┼čam tercihlerinde, makyaj yapmakla neyi hedefliyorsun?ÔÇŁ

B├Âyle bir girizg├óha ra─čmen cevab─▒ ┼č├Âyleydi:

ÔÇťÔÇôBenim hi├žbir maksad─▒m yok! Sadece aynaya bak─▒p kendimi g├╝zel g├Âr├╝nce iyi hissediyorum!ÔÇŁ

Tam bir rekl├óm dili! Kapitalizmin de tahrik etti─či, sosyal bilimcilerin ┬źferdiyet├ži-hazc─▒┬╗ dedikleri; nefs├ón├« taraf─▒m─▒z─▒ esas alan bir zihniyet. Gen├ž k─▒z─▒m─▒z─▒n evvel├ó o zihniyeti mant─▒k s├╝zgecinden ge├žirmesi i├žin;

ÔÇťÔÇôHayattaki tek gayemiz, iyi hissetmek midir? Peki mesÔÇÖ├╗liyetlerimiz ne olacak? Hem, biz her davran─▒┼č─▒m─▒zla etraf─▒m─▒za bir mesaj vermi┼č oluruz. Acaba b├Âyle s├╝slenip p├╝slenirken kendimizi nas─▒l takdim etmi┼č oluyoruz?ÔÇŁ dedim. Bu sefer de;

ÔÇťÔÇôAma herkes ├Âyle giyiniyor!ÔÇŁ dedi.

Bu da bizim halk─▒m─▒z─▒n gelenek g├Âreneklerinden kaynaklanan;

ÔÇťÔÇôHerkes gibi ol, sivri olma! A┼č─▒r─▒ gitme! D─▒┼članma! Be─čenilecek, normal kabul edilecek ┼čekilde ol! Sonu├žta talip bekleyen bir k─▒zs─▒n…ÔÇŁ ┼čeklindeki telkinlerinin tesiri…

Cemiyetin ekseriyetini te┼čkil eden k─▒sma uymak; b├Âylece tasvip edilmi┼č, takdir kazanm─▒┼č olmak, sanki daha emniyetteymi┼č gibi hissettiriyor.

Peki, bizde hi├ž su├ž yok mu? Gen├žlerimize;

ÔÇťKendini as─▒l kime be─čendirmen gerekir?ÔÇŁ diye ├Â─čretiyor muyuz?

ÔÇťSen All├óhÔÇÖ─▒n be─čendi─či gibi ol, Allah seni o ┼čekilde be─čenecek ki┼čiler nasip edecektir!ÔÇŁ diye y├╝reklerini peki┼čtiriyor muyuz?

Bizler ├žo─ču zaman; ├žocuklar, gen├žler zaten bilmeleri gerekeni biliyormu┼č gibi, yap─▒yoruz. H├ólbuki bildiklerini de yan─▒ltan, ifs├ód edici bir ├ževreye maruz kal─▒yorlar. Onun i├žin daha da g├╝├žl├╝ bir ┼čekilde; ─▒slah etme, ├Â─čretme, hat─▒rlatma, benimsetme, ┼čevke getirme, y├╝re─čini peki┼čtirme mesÔÇÖ├╗liyetimizin fark─▒nda olmal─▒y─▒z.

Allah -Z├╝lcel├ól- biz insanlar─▒, birbiri ard─▒nca gelen nesiller h├ólinde yaratm─▒┼č. Biz yeti┼čkinler, bizden evvelki neslin bize ula┼čt─▒rd─▒─č─▒ nasihatleri ├ódeta mukaddes bir em├ónet gibi bizden sonrakilere teslim etmekle mesÔÇÖ├╗l├╝z.

Bir ─░sl├óm toplumunda b├╝t├╝n m├╝ÔÇÖminler birbirlerine nasihat etmeli, ama bug├╝n bizler daha kendi evl├ótlar─▒m─▒za bile nasihat etmiyoruz. Yahut nasihati yanl─▒┼č ├╝sl├╗pla yap─▒yoruz.

Pedagoglar, anne-babalara diyor ki:

ÔÇť├çocu─čunuz hemen her ┼čeyi ├Â─črenmeye muhta├žt─▒r. Mesel├ó siz ona; ┬źOdan─▒ topla!┬╗ dersiniz, ama yapmaz. K─▒zars─▒n─▒z, s├Âylenirsiniz, i─čneli konu┼čursunuz, hi├žbir ┼čey de─či┼čmez. ├ç├╝nk├╝ onun g├Âz├╝nde oday─▒ toplamak ├žok zor bir i┼čtir. Nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ bilmez. Onun i├žin s├Âylenmek yerine yan─▒na gidin, nas─▒l yapaca─č─▒n─▒ bir bir tatbik├« olarak g├Âsterin, ├Â─čretin. Mesel├ó; ┬źBak, bu kirli ├žama┼č─▒rlar─▒ kirli sepetine at. Bu temizleri ┼č├Âyle katla, ├žekmeceye koy!┬╗ diye tek tek tarif edin. Hatt├ó ├žocuk, kirliyi temizi ay─▒rt etmeyi de bilmez. Onu da ├Â─čretin, ├Ârnek olarak g├Âsterin. B├Âylece kaos gibi g├Âr├╝nen, g├Âz├╝nde b├╝y├╝yen i┼či basamaklar h├ólinde nas─▒l ba┼čaraca─č─▒n─▒ ├Â─čretin.ÔÇŁ

Ayn─▒ ┼čey m├ónev├« ve ahl├ók├« e─čitimde de ge├žerli. ├çocuklar─▒m─▒za duygu ve d├╝┼č├╝ncelerin kirlisini temizini nas─▒l ay─▒rt edece─čini; kirlisini nas─▒l uzakla┼čt─▒raca─č─▒n─▒, temizini nereye yerle┼čtirece─čini ├Â─čretmemiz gerekiyor.

Allah -Z├╝lcel├ól-ÔÇÖin yarat─▒l─▒┼č─▒m─▒za koydu─ču ├že┼čitli duygular, ihtiya├žlar ve bir├žok kabiliyetler var. Bunlar─▒n hepsinin hikmeti de var. Ama bir y├Ân├╝yle de bizim i├žin bir imtihan sorusu… Do─čru cevab─▒ bilmek ve tatbik etmek gerekiyor.

Gen├žlik ├ža─č─▒ ├ódeta bir sarho┼čluk d├Ânemi gibi… ├çocuklu─čun sonundaki temyiz ├ža─č─▒ndan, bul├╗─č devresine kadar l├╝zumlu t├ólim terbiyeyi almayan, kendine h├ókim olmaya al─▒┼čmayan bir gen├ž, birdenbire b├╝t├╝n duygular─▒n─▒n zirvesinde oldu─ču bir ├ža─čda buluyor kendini. Hem bu ├ža─čda insana pe┼čin olarak; g├╝├ž, kuvvet, s─▒hhat, zek├ó, kabiliyet vs. de veriliyor. Hele zaman─▒m─▒zda bir de ├žocuklar teknolojinin i├žine do─čuyor. Bir tu┼ča basmakla bir├žok bilgiye ula┼č─▒yor.

Bir de okulda eline diploma tutu┼čturulunca, art─▒k kendi kendine yetermi┼č gibi zannediyor. ─░nsan ancak orta ya┼ča do─čru; bu sarho┼čluktan ay─▒l─▒yor, ihtiyarlay─▒p ├Âlecek bir bedene hapsolmu┼č bir f├ón├« oldu─čunu g├Âr├╝yor. Biz yeti┼čkinler; biraz olsun ay─▒lm─▒┼č isek, onlar─▒ da bu sarho┼čluk i├žinde b─▒rakmamal─▒y─▒z.

Unutmamam─▒z gereken bir ┼čey de ┼ču ki; her ne kadar nefisler nasihatten ho┼članmasa da r├╗h├ón├« taraf─▒m─▒z bize nasihat edene kar┼č─▒ sevgi duymaya meyillidir. Bu sebeple; ┬ź├çocuklar─▒ma nasihat edersem benden uzakla┼č─▒rlar m─▒?┬╗ diye d├╝┼č├╝nmeyelim. Asl─▒nda onlar vicd├ón├« olarak da zaten sizin hakl─▒ oldu─čunuzu bilirler ve sizin onu sevdi─činiz i├žin s├Âyledi─činize inan─▒rlar.

Ben bir├žok defa dikkat ettim; ba┼č ba┼ča konu┼čup husus├« nasihat etti─čim gen├žler, umum├« olarak sohbet etti─čim gen├žlerden daha fazla bana yak─▒nl─▒k duyarlar. Mesel├ó; g├╝zel haberleri gelip benimle payla┼čmalar─▒ndan da anlar─▒m ki, onu sevdi─čime samimiyetle inan─▒rlar ve onlar da beni severler.

Biraz d├╝┼č├╝n├╝rsek, zaten insan sevmedi─či bir ki┼čiye ni├žin nasihat etsin ki? Sonu├žta nasihat de bir sevgi mahs├╗l├╝d├╝r ve sevginin iletilme bi├žimidir. Yeter ki ├╝sl├╗bumuza dikkat edelim.