DERGİLER EDEBİYATIN KARARGÂHIDIR

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettindurmus@gmail.com

├ço─čumuzun yazarl─▒─ča ad─▒m att─▒─č─▒ ilk yer dergilerdir. Hangimiz ilk yaz─▒m─▒z─▒n yay─▒nlanaca─č─▒ derginin gelmesini d├Ârt g├Âzle beklemedik? Y─▒llar ge├žer, kitaplar─▒n─▒z yay─▒nlan─▒r ama dergi sevdas─▒ bamba┼čkad─▒r. H├ól├ó yaz─▒n─▒z─▒n ├ž─▒kt─▒─č─▒ dergileri saklar, hatt├ó ciltletirsiniz. Sadece sizin yaz─▒n─▒z─▒n ├ž─▒kmas─▒ da ├Ânemli de─čildir. Baz─▒ yazarlar vard─▒r ki ad─▒ o dergiyle b├╝t├╝nle┼čmi┼čtir ve siz s─▒rf o yazar─▒ okumak i├žin al─▒rs─▒n─▒z dergiyi. ┼×├╝phesiz dergide her yaz─▒s─▒ yay─▒nlanan yazar olamaz. Y─▒llar ge├žtik├že baz─▒ yazarlar─▒n isimleri belirginle┼čirken, yaprak d├Âk├╝m├╝, dergilerde de kendini g├Âsterir ve baz─▒lar─▒n─▒n ad─▒ silinir gider…

Yazarlar─▒m─▒z─▒n bir├žo─ču dergi ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r, ├ž─▒karmaktad─▒r. Neden b├Âylesine zahmetli bir i┼če soyunurlar acaba? Onlar─▒n kulaklar─▒; yeni ├ž─▒kacak bir seste, insan─▒ ┼ča┼č─▒rtacak bir eserdedir. Bir bak─▒ma yeni yazarlar─▒n yeti┼čmesini sa─člayan kararg├óhlard─▒r dergiler. Usta ile ├ž─▒rak, ya┼čl─▒ ile gen├ž, tecr├╝beyle heyecan ayn─▒ sayfalarda bulu┼čur. Dergilerin edebiyata katk─▒s─▒ az─▒msanamayacak ├Âl├ž├╝dedir. Dergilerin de ├Âmr├╝ vard─▒r. Kimi topra─ča dal budak salan ├ž─▒nar gibidir, kimi taze bir fidanken solar. Kimisi de vard─▒r ki bir say─▒ bile yay─▒nlanm─▒┼č olsa, uzun y─▒llar kendinden s├Âz ettirmeyi ba┼čar─▒r…

Asl─▒na bakarsan─▒z T├╝rkiyeÔÇÖde dergicili─čin iki asra yakla┼čan bir ge├žmi┼či vard─▒r. Orhan OKAY Hocam─▒z dergicili─čin tarihini ┬źMecm├╗a-i F├╝n├╗n┬╗la ba┼člat─▒r ki o dergide M├╝nif Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ ansiklopedik bilgiler ihtiv├ó eden bir dergidir.

Bizde dergicilik; Servet-i F├╝n├╗n, Gen├ž Kalemler, T├╝rk Yurdu, S─▒r├ót-─▒ M├╝stak├«m ve Derg├óhÔÇÖla geli┼čmeye ba┼člar. Bu dergileri; Hayat, Varl─▒k, ├ç─▒─č─▒r, A─ča├ž, Kadro, Hareket, B├╝y├╝k Do─ču, T├╝rk D├╝┼č├╝ncesi ve Dirili┼č takip eder. Servet-i F├╝n├╗n, Varl─▒k ve T├╝rk Dili en uzun ├Âm├╝rl├╝ olanlar─▒d─▒r.

Bunca dergi ismini ┼čunun i├žin zikrediyorum. Bu dergilerin her biri bir yazar─▒m─▒z─▒n ad─▒yla an─▒lmakta ve g├╝n├╝m├╝zde de ├Ânemli kitaplara imza atan pek ├žok yazar─▒m─▒z─▒n bu dergilerde yeti┼čti─či g├Âr├╝lmektedir.

Sonradan Sebil├╝rre┼č├ód ad─▒n─▒ alan S─▒r├ót-─▒ M├╝stak├«mÔÇÖin en ├Ânemli yazar─▒ Mehmed ├ékif ERSOYÔÇÖdur. A─ča├ž ve B├╝y├╝k Do─ču dergisi denilince akl─▒m─▒za Necip Faz─▒l KISAK├ťREK gelir. T├╝rk D├╝┼č├╝ncesi Peyami SAFA, Hareket Nurettin TOP├çU, Dirili┼č Sezai KARAKO├ç, Serdenge├žti Osman Y├╝ksel, Edebiyat Nuri PAKD─░L, Dolunay Bahaettin KARAKO├ç demek de─čil midir? Refik Halid KARAYÔÇÖ─▒n AydedeÔÇÖsini, Orhan Seyfi ORHONÔÇÖun AkbabaÔÇÖs─▒n─▒ nas─▒l unutabiliriz? Nedret G├ťRCANÔÇÖ─▒n DinarÔÇÖda ├ž─▒kard─▒─č─▒ ┬ź┼×airler Yapra─č─▒┬╗n─▒ anmazsak vef├ós─▒zl─▒k olmaz m─▒? Hece Rasim ├ľZDEN├ľRENÔÇÖden, T├╝rk Edebiyat─▒ Be┼čir AYVAZO─×LUÔÇÖndan, T├╝rk Dili yepyeni seslerden, Edebiyat Ortam─▒ ├érif AYÔÇÖdan, ┬źBizim K├╝lliye┬╗ Naz─▒m PAYAMÔÇÖdan, Yedi ─░klim Ali Haydar HAKSALÔÇÖdan sel├óm getirmiyor mu bize? Elinizde tuttu─čunuz dergi, size ula┼čt─▒─č─▒ vakit m├ónev├« bir iklim sar─▒p sarmalam─▒yor mu sizi? K─▒sacas─▒ dergiler de─čil mi yazan─▒, okuyan─▒ yan yana, g├Ân├╝l g├Ân├╝le bulu┼čturan?..

MİLLETİN MÂNEVÎ KALESİ OLAN DERGİLER

Dergiler; AnadoluÔÇÖnun haberlerini getiren postac─▒, ba─čr─▒ yan─▒k insanlar─▒n ba┼č─▒n─▒n t├óc─▒, fikir d├╝nyam─▒z─▒n gittik├že k─▒s─▒rla┼čt─▒─č─▒ bir ortamda her ge├žen g├╝n zehirlenmeye ├žal─▒┼č─▒lan beyinlerin il├óc─▒d─▒r. Bu dergilerin yazarlar─▒ Y├╗nus EmreÔÇÖnin; ÔÇťBu derg├óha odunun bile e─črisi yak─▒┼čmaz.ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝ d├╝stur edinirler. Kaliteyi, esteti─či ├Ânemsedi─či kadar; yaz─▒ ve ┼čiirleriyle HakkÔÇÖ─▒ s├Âyleyen dil olmakt─▒r kayg─▒lar─▒. S├Âz├╝ g├╝zel s├Âylemek, okurlar ├╝zerinde g├╝zel etkiler uyand─▒rmak derdindedirler. Bu bak─▒mdan hepsi olmasa da dergilerin bir k─▒sm─▒ milletin m├ónev├« kalesi olurlar. A┼čkla okunurlar…

Dergi ve yazar aras─▒ndaki ili┼čkiyi en ├žarp─▒c─▒ ┼čekilde ifade edenlerden birisi de Cemil MER─░├çÔÇÖtir. Cemil MER─░├ç;

ÔÇťDergi daha geni┼č soluklu, daha geni┼č imk├ónlar─▒ olan ve istikb├óle kalacak olan bir ne┼čir vas─▒tas─▒d─▒r. Tefekk├╝r├╝n kalesidir. Bir├žok insan kitap yazmak ve bast─▒rmaktan mahrumdur. Dergi daha geni┼č imk├ónlar ├Ân├╝m├╝ze serer. Bir memleketin irfan─▒n─▒ tetkik etmek i├žin, mutlaka dergilerine e─čilmek mecburiyetindeyiz. Bir├žok b├╝y├╝k adam─▒n, kitaplar─▒ yay─▒mlanm─▒┼č olan yazar─▒n, yaz─▒lar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ dergi sayfalar─▒nda kalmaktad─▒r. Bu bak─▒mdan dergiler; k├╝t├╝phanelerin en cidd├«, en zinde malzemesidir. Bu itibarla dergi, gazeteyle kitap aras─▒ndad─▒r. D├╝┼č├╝ncenin ger├žek ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒d─▒r; her t├╝rl├╝ d├╝┼č├╝nceye a├ž─▒kt─▒r, donmam─▒┼č, gen├ž ve ger├žek d├╝┼č├╝ncedir. Dergi bir memleketin fikir aynas─▒d─▒r…ÔÇŁ1 der.

Dergicilik ├╝zerinde bir ba┼čka ├Ânemli tespiti de Orhan OKAY Hoca yapar:

ÔÇťBizim dergilerimizin ├Âzelliklerinden biri de devaml─▒l─▒k iradesinden mahrum olmalar─▒d─▒r. Hayat ortalamas─▒ d├╝┼č├╝k olan dergiler aras─▒nda, bir ya┼č─▒na varmadan ├Âmr├╝n├╝ t├╝ketenler pek ├žoktur. Hatt├ó tek say─▒ ├ž─▒kabilenler de az de─čildir. 30-40 ya┼č─▒n─▒ ge├žen dergiler bilmem iki elin parmaklar─▒ say─▒s─▒nca var m─▒d─▒r? ├çok defa gen├ž bir heveslinin, etraf─▒na toplad─▒─č─▒ birka├ž arkada┼č─▒yla ba┼člayan dergi yay─▒n─▒; k─▒sa bir s├╝re sonra ya ilgi g├Ârememekten ya yazar bulamamaktan yahut da ekonomik s─▒k─▒nt─▒dan batar. Ved├ó say─▒s─▒nda dergi sahibinin ┼čik├óyetleri aras─▒nda, k├ó─č─▒t bulamamak, matbaa zorluklar─▒, da─č─▒t─▒m s─▒k─▒nt─▒lar─▒, bayilerin bor├žlar─▒, iadeler vs. s─▒ralan─▒r.ÔÇŁ2

Bu tespit de dergicili─čimizin h├ól-i p├╝r mel├ólini anlat─▒r.

Dergi d├╝┼č├╝nce d├╝nyam─▒z─▒n h├╝rriyetini savunan bayrakt─▒r. G├Ân├╝l d├╝nyam─▒z─▒n zenginli─čiyle boy veren ├ž─▒nard─▒r. Dergiler, muhtev├ós─▒yla kitab─▒n ikiz karde┼či gibidirler. Yaz─▒lar─▒ se├žmedir, ┼čiirler belli bir imbikten ge├žerek, g├Ân├╝llere akmak ├╝zere kurulurlar sayfalara… Edebiyatla ilgilenen herkesin yolu, bir ┼čekilde dergilerden ge├žer. Nice yazarlar─▒n, ┼čairlerin yeti┼čti─či kutlu bir ocakt─▒r dergiler.

______________________

1 ARMA─×AN, Mustafa. Bulutlar─▒ Delen Kartal, Cemil MER─░├ç ile Konu┼čmalar, Tima┼č Yay─▒nlar─▒. ─░st. 2011, s. 130.
2 OKAY, M. Orhan, K├ó─č─▒t Medeniyeti, Derg├óh Yay─▒nlar─▒, ─░st. 2013, s. 74.