BORÇ ÂDÂBI

YAZAR : Ahmet Z─░YLAN

┼×ahsiyetli bir insan─▒n bor├ž alma ve verme hususundaki davran─▒┼člar─▒n─▒n nas─▒l olmas─▒ gerekti─čini ├že┼čitli vesilelerle ifade etmi┼čtik.

Bu g├Âr├╝┼člerimi bir yaz─▒da derli toplu ┼čekilde bir araya getirmek istedim.

├ç├╝nk├╝ g├Âr├╝yorum ki, bu mevzuda do─črularla yanl─▒┼člar birbirine kar─▒┼čabiliyor.

Evvel├ó bor├ž almak me┼čr├╗ bir ┼čey midir?

Elbette me┼čr├╗dur. Zaruret ve ihtiya├ž h├ólinde bir insan ne yapacak? Elbette ki ba┼čkas─▒ndan yard─▒m isteyece─čine; bor├ž istemesi daha m├ókul, daha yerinde…

Fakat ne dedik?

Zaruret ve ihtiya├ž h├ólinde.

Günümüzde bankalar reklâm yapıyorlar:

Gelin, size bayram kredisi!..

Ba┼čvurun al─▒n, size tatil kredisi!..

Kredinin kendisi zaten f├óizli bor├ž… Bor├ž bile zaruret ve ihtiya├ž yoksa girilmemesi gereken bir ┼čey iken, bir de haram olan f├óizlisine girilir mi? Fakat banka oradan para kazand─▒─č─▒ i├žin te┼čvik ediyor. Cahil ve d├╝nyadan habersiz birtak─▒m insanlar da sanki bedava bir ┼čey da─č─▒t─▒l─▒yormu┼č gibi, gidip o paray─▒ ├žekiyor. Ne i├žin? Tatil i├žin, ┼čunun i├žin, bunun i├žin… Hi├ž de zaruret yahut ihtiya├ž olmayan keyfe keder bir ┼čey i├žin al─▒n─▒r m─▒?

Yeni neslin hevesleri var. Pahal─▒ cep telefonu alacak. Gidiyor bor├ž al─▒yor. Bunlar─▒n biraz b├╝y├╝kleri; l├╝ks araba i├žin, l├╝ks ev i├žin borca-harca giriyor. Bunlar do─čru ┼čeyler de─čil.

Zaman zaman ekonomi haberlerinde dile getiriliyor. ┼×u kadar kredi kart─▒ sahibi var, borcunu ├Âdeyemiyor. ├ťlkemizin d─▒┼čar─▒ya ┼ču kadar borcu var. ─░├ž bor├ž ┼ču kadar…

All├óhÔÇÖa ┼č├╝k├╝r ki, yine insan─▒m─▒z─▒n ├žo─ču aya─č─▒n─▒ yorgan─▒na g├Âre uzat─▒yor da bu rekl├ómlara vs. bu kadar kap─▒lm─▒yor. Kanaatk├ór ya┼č─▒yor. Borca, harca dalm─▒yor. Aksi h├ólde, Allah korusun b├╝t├╝n herkes zarar g├Âr├╝r.

Ne i├žin bor├ž almak me┼čr├╗ olur?

ÔÇó Adam ├žocu─čunu evlendirecek. ─░mk├ón─▒ yok. Tabi├« ki alacak…

ÔÇó Han─▒m─▒n─▒n, ├žoluk-├žocu─čunun ├ócil bir tedavisi var, ameliyat─▒ var; elbette isteyecek…

ÔÇó Hava so─čuk, ─▒s─▒nacak bir ┼čey yok; borca yakacak bir ┼čeyler al─▒r, sonra ├Âder…

ÔÇó Evde yiyecek bir ┼čey yok, para da yok. Bakkaldan veya birisinden bor├ž alabilir…

ÔÇó Yang─▒n veya kaza ge├žirmi┼č, ├žok m├╝┼čk├╝l; ihtiya├žlar─▒n─▒ bor├žla halleder, normaldir…

Osmanl─▒ zaman─▒nda h├óli vakti yerinde olanlar─▒n, kendini belli etmeden; bakkala borcu olanlar─▒n bor├žlar─▒n─▒ kapatt─▒klar─▒n─▒ duyuyoruz.

ÔÇó M├ókul, yerinde bir i┼č hamlesi yapacak, te┼čebb├╝ste bulunacak. Geri ├Âdeme pl├ón─▒ tutarl─▒ ve d├╝zg├╝n. Elbette bor├ž alabilir…

Bor├ž almak ni├žin ancak belirli ┼čartlar alt─▒nda me┼čr├╗?

Çünkü;

├ľl├╝ml├╝ d├╝nya…

Yar─▒na ├ž─▒kaca─č─▒m─▒z─▒n garantisi yok.

Babam ├žok anlat─▒rd─▒:

Hazret-i ├ľmerÔÇÖin hal├«fe oldu─ču zaman, bayram gelmi┼č. Herkes ├žocuklar─▒na yeni ve g├╝zel elbiseler giydirmi┼čler.

Fakat Hazret-i ├ľmerÔÇÖin ├žocu─čunun elbisesi eski. Arkada┼člar─▒ g├╝lm├╝┼čler. ├çocuk a─člayarak babas─▒n─▒n yan─▒na gelmi┼č.

Yeni elbise almaya da Hazret-i
├ľmerÔÇÖin paras─▒ yok. ├çocuk a─člad─▒k├ža ac─▒m─▒┼č, Beyt├╝lm├ól Em├«niÔÇÖni ├ža─č─▒rm─▒┼č.

Anlatm─▒┼č:

ÔÇťÔÇô├çocuk a─čl─▒yor. Gelecek ay─▒n maa┼č─▒ndan bir miktar versen de ├žocu─ča bir elbise alsak?ÔÇŁ

Vazifeli demi┼č ki:

ÔÇťÔÇôY├ó EmireÔÇÖl-m├╝ÔÇÖmin├«n! Bir ay daha ya┼čayaca─č─▒n─▒za bana bir teminat verebilir misiniz?ÔÇŁ

Hazret-i ├ľmer titremi┼č ├ódeta… Kim garanti edebilir yar─▒na ├ž─▒kaca─č─▒n─▒? Vazge├žmi┼č avanstan.

Her bor├ž, gelece─če dair bir pl├óna dayan─▒r. ┬ź┼×├Âyle yapar─▒m, b├Âyle ederim, bu borcu ├Âderim…┬╗ diyorsun. Ya olmazsa? Ya ger├žekle┼čmezse? Ya ├Âmr├╝n vef├ó etmezse?

Askerdim. Biraz param var. Bunu da bilen bir asker arkada┼č benden bor├ž istedi. ┬źMe┼čr├╗ sebep l├óz─▒m┬╗ diyoruz ya, do─čru d├╝r├╝st bir sebebi yok. ─░zne gidecek; bir elbise al─▒p da gitmek, orada ni┼čanl─▒s─▒na s├╝sl├╝ g├Âr├╝nmek istiyor. ┬źBen d├Ân├╝nce veririm.┬╗ diyor. Ben de vermek istemiyorum. Ama; ┬źYok!┬╗ da diyemiyorum. Bir esnaf s├Âz├╝ var:

Veresiye veremem,
Arkandan gelemem,
Gelsem de bulamam,
Bulsam da alamam.

Babamdan dinledi─čim bu k─▒ssa geldi akl─▒ma:

ÔÇťÔÇôArkada┼č, gidip de d├Ânebilece─čine garantin var m─▒?

Sonra asker elbisesi bir ┼čereftir, onunla git. Kusura bakma, veremem.ÔÇŁ dedim.

├ľyleyse cidd├« bir zaruret olmad─▒k├ža borca bula┼čmamal─▒.

Bor├ž alanlar ├╝├ž gruptur:

1. Kesin olarak borcunu ├Âdemeye azimli ve kararl─▒ olanlar. D├╝r├╝st, temiz insanlar.

2. Teredd├╝tl├╝ olanlar. ┬źBakar─▒z, olursa pl├ón─▒m─▒z tutarsa ├Âderiz. Y├╝r├╝mezse ne yapal─▒m, ├Âdeyemeyiz!..┬╗

3. Hi├ž ├Âdeme niyetinde olmadan bor├ž alanlar.

Elbette ancak birinci maddede bor├ž almak c├óiz olur. Zarurete d├╝┼čm├╝┼č bir ki┼či; kar┼č─▒l─▒ks─▒z yard─▒m, sadaka alaca─č─▒na; ┬źHi├ž de─čilse bor├ž olarak alay─▒m, ihtiyac─▒m─▒ g├Âreyim, sonra ├Âderim…┬╗ diye bor├žlan─▒rsa, zaman─▒nda ├Âdeme korkusuyla tir tir titrerse, o bor├ž ├Âdenir. ├ľdeme niyeti oldu─čundan, Allah da yard─▒m eder.

─░kinci maddede, bor├žlan─▒rken niyeti k├Ât├╝ de─čil ama bor├žtan korkmaz; ┬źDurumum iyi olursa ├Âderim. ├ľdeyemezsem can─▒m─▒ alacak de─čil ya!┬╗ diye d├╝┼č├╝n├╝r. M├ónev├« mesÔÇÖ├╗liyetini d├╝┼č├╝nmez. ─░tibar─▒n─▒n kalmayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmez. ─░nsan oruca niyet ederken;

┬źTutabilirsem tutar─▒m, tutamazsam yutar─▒m!┬╗ derse, o orucu tutamaz. Niyet tam olursa oru├ž da tutulur, bu misaldeki gibi, ├Âdemeye azimli olursa Allah da yard─▒m eder.

├ť├ž├╝nc├╝y├╝ ise, daha ├Ânce bir vesile ile anlatm─▒┼čt─▒m:

Baz─▒ esnaf, durumunun k├Ât├╝ye gitti─čini fark etti─či h├ólde; malzemeci, ham maddeci vb. ki┼čilerden yine veresiye mal ├žeker. ├ľdeyemeyece─čini bildi─či h├ólde, elinde biraz para olsun diye bunu yaparsa, bu h─▒rs─▒zl─▒ktan ba┼čka bir ┼čey de─čildir. D├╝r├╝st olmak zarur├«. ├ľdememek niyeti ile bor├ž almak doland─▒r─▒c─▒l─▒kt─▒r, ahl├óks─▒zl─▒kt─▒r.

Ticar├« faaliyetlerim esnas─▒nda ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ maddeden kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m insanlar oldu. Bu gibi ki┼čilerin ├Âdemeye kesin niyetli olmad─▒klar─▒n─▒ ele veren bir ipucu vard─▒:

Rahat tav─▒rlar─▒…

B├Âyleleri pazarl─▒k etmez. ├ť├že-be┼če bakmaz. V├óde ├╝zerinde durmaz. ┬źNas─▒l ├Âderim?┬╗ diye bir endi┼če ta┼č─▒mad─▒─č─▒ i├žin, fazlaca mal ├žekmeye hevesli olur.

Tecr├╝besiz esnaf, b├Âyle al─▒c─▒lar─▒ k─▒ymetli zanneder;

ÔÇťAdam pazarl─▒k bile etmiyor, indirim i├žin ─▒srarc─▒ olmuyor. V├ódeyi ileri atmaya bakm─▒yor. Ne versen al─▒yor. Oh ne ├ól├ó!ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝n├╝r. H├ólbuki bu rahatl─▒k, k├Ât├╝ habercidir.

GaziantepÔÇÖte ayakkab─▒c─▒l─▒k yaparken b├Âyle bir m├╝┼čterim oldu. ├ľ─čretmen bir han─▒m. Ayakkab─▒y─▒ kolayca be─čendi. Hi├ž pazarl─▒k etmedi. S├Âylenen fiyat─▒ do─črudan kabul etti. Fakat son anda;

ÔÇťÔÇôBen falan okulda ├Â─čretmenim. ┼×imdi param yan─▒mda de─čil, sonra getirsem olur mu?ÔÇŁ dedi.

ÔÇťÔÇôOlur.ÔÇŁ dedim. Tahsil g├Ârm├╝┼č, meden├« bir insan… ┬źOlmaz!┬╗ deyip g├╝venmemek esnafl─▒─ča s─▒─čmaz. ├ľ─čretmenlere de sayg─▒m─▒z var.

Fakat ne gelen var, ne giden…

Bir g├╝n yolda g├Ârd├╝m. Tan─▒d─▒m, hemen yan─▒na gidip borcunu hat─▒rlatt─▒m;

ÔÇťÔÇôAaa ben onu unutmu┼čum… ┼×imdi ├╝zerimde yok, yar─▒n getirece─čim…ÔÇŁ dedi.

Yine u─čramad─▒. T├ó adresini bulup evine gitmi┼č de ancak tahsil├ót yapabilmi┼čtik.

Borcu ├Ânemsememek, b├╝y├╝k bir zaaf. Allah korusun.

Bu tecr├╝beyi peki┼čtiren bir h├ót─▒ram─▒z:

GaziantepÔÇÖte sermaye benden, emek arkada┼čtan ortak bir ayakkab─▒c─▒ d├╝kk├ón─▒m─▒z vard─▒. Sermaye orta─č─▒ oldu─čum i├žin; benim s├Âz├╝m, bir derece ├╝st├╝n oluyordu. Ben tavsiye ve y├Ânlendirmelerde bulunurdum.

O d├Ânemde KilisÔÇÖten gelen ve GaziantepÔÇÖteki bizim gibi toptanc─▒lardan ayakkab─▒ alan bir perakendeci vard─▒. Bak─▒ml─▒, giyimine, t─▒ra┼č─▒na s├╝rekli dikkat eden bir ki┼či oldu─ču i├žin S├╝sl├╝ Faz─▒l diyorlard─▒. O geldi mi ayakkab─▒c─▒ esnaf─▒, ona yemek ─▒smarlamak i├žin ├ódeta yar─▒┼č─▒rlard─▒.

├ç├╝nk├╝ yukar─▒da tarif etti─čim ├╝zere, pek pazarl─▒k etmez, bol bol mal al─▒rd─▒. Esnaf─▒n, satamad─▒─č─▒ k─▒y─▒da k├Â┼čede kalm─▒┼č bir mal─▒ olsa, onu teklif etse; Faz─▒l hemen;

ÔÇťÔÇôBen satar─▒m onu da ver.ÔÇŁ derdi.

B├Âyle m├╝┼čteri sevilmez mi? Sevilir tabi├«…

Faz─▒l o mallar─▒ ne yapard─▒, nerede satard─▒? Suriye taraf─▒na m─▒ g├Ât├╝r├╝rd├╝? H├ólen bilmiyorum. Fakat s─▒k s─▒k gelirdi. Haftada bir, iki haftada bir…

Ben bizim d├╝kk├óna geldi─čimde bir miktar ayakkab─▒n─▒n bir k├Â┼čeye ayr─▒lm─▒┼č oldu─čunu g├Ârd├╝m. Orta─ča sordum: Faz─▒lÔÇÖ─▒n sipari┼či oldu─čunu s├Âyledi. Bizim ortak da sayd─▒─č─▒m hususiyetlerinden dolay─▒, Faz─▒lÔÇÖ─▒ severdi.

Ben tecr├╝bemden hareketle, bu ┼čah─▒stan endi┼če etti─čimi s├Âyledim. Ortak ise ona arka ├ž─▒kt─▒:

ÔÇťÔÇôHaz─▒r b├Âyle m├╝┼čteri bulmu┼čuz. Endi┼če edip de adam─▒ niye ka├ž─▒raca─č─▒z?ÔÇŁ

Ben;

ÔÇťÔÇôHer ┼čeye ra─čmen…ÔÇŁ dedim. ÔÇťBu adam bana tekin gelmiyor. En az─▒ndan bir hudut koyal─▒m. Mesel├ó 3.000 liral─▒k bir limit… O miktardan fazla mal vermeyelim. Hi├ž de─čilse, batarsa o miktar─▒n ├╝st├╝ne ├ž─▒kmam─▒┼č olur.ÔÇŁ

Ortak, kabul etti. Ben d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kt─▒m. Birka├ž saat sonra yine d├╝kk├óna geldim. Bakt─▒m Faz─▒l da d├╝kk├ónda oturuyor. ├ťstelik onun almas─▒ i├žin ayr─▒lan mallar biraz daha artm─▒┼č. Sordum:

ÔÇťÔÇôBu ne?ÔÇŁ

Faz─▒l cevaplad─▒:

ÔÇťÔÇôSa─č olun, bana 3.000 liral─▒k hak tan─▒m─▒┼čs─▒n─▒z. Ben de hesap ettim. 3.000 liray─▒ tamamlamak i├žin daha fazla mal alabilirim. Sipari┼či art─▒rd─▒m.ÔÇŁ

Orta─ča i├žimden k─▒zd─▒m. Biz bunu aram─▒zda konu┼čtuk. Bunu adama s├Âylemek do─čru de─čil ki. Fakat orta─č─▒ da mahcup etmek istemedim. Dedim ki:

ÔÇťÔÇôFaz─▒l Bey! Biz seninle yiyelim, i├želim, arkada┼čl─▒k edelim. Fakat al─▒┼čveri┼č etmeyelim. Sen al─▒┼čveri┼čini ba┼čka d├╝kk├ónlardan yap!.. ├ç├╝nk├╝ sen veresiyeyle yani ba┼čkas─▒n─▒n paras─▒yla para kazanmaya ├žal─▒┼č─▒yorsun. Biz de ayn─▒ durumday─▒z. ─░ki cambaz bir ipte oynamaz. Onun i├žin, sen i┼čini yap, biz de i┼čimizi yapal─▒m. Ha dostlu─čumuz b├ók├«… Yemek yemeye gidelim, arkada┼čl─▒k edelim. Amma al─▒┼čveri┼č etmeyelim.ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôOlur.ÔÇŁ dedi.

O haz─▒rlananlar─▒ da vermedim.

Adam da ├žekti gitti. Pek bozulmad─▒ bile. ├ç├╝nk├╝ ona mal vermek isteyen ├žok. Biz vermemi┼čiz onun i├žin ├žok da ├Ânemli de─čil.

Adam gidince ortak bana ├žatt─▒:

ÔÇťÔÇôHaz─▒r m├╝┼čteriyi ka├ž─▒rd─▒n!ÔÇŁ

Ben de ona sitem ettim:

ÔÇťÔÇôAram─▒zda konu┼čtu─čumuz ┼čeyi niye ona s├Âyledin? Sen s├Âyleyince ben de ├Âfkelendim, b├Âyle yapt─▒m.ÔÇŁ

├çok ge├žmedi. Bir sene mi, yedi-sekiz ay m─▒?!.

Haber ald─▒k:

S├╝sl├╝ Faz─▒l ifl├ós etmi┼č.

Piyasada bir├žok esnafa bol miktarda bor├ž takarak. Kimisine 3.000, kimisine 5.000, kimisine 20.000…

Neredeyse bizden ba┼čka alaca─č─▒ olmayan esnaf yok.

Orta─ča dedim ki:

ÔÇťÔÇôBak g├Ârd├╝n m├╝? O zaman bana sitem ettin. Fakat ben o adam─▒n tav─▒rlar─▒ndan, sonunun b├Âyle olaca─č─▒n─▒ sezdim. Onun i├žin ├Ânce s─▒n─▒rlad─▒m, sonra da tamamen kestim.ÔÇŁ

─░pucu o rahat tav─▒rd─▒. Onun rahatl─▒─č─▒ beni rahats─▒z etmi┼čti.

Borcu kesin olarak ├Âdemek azminde olan ki┼či, endi┼če duyar. O borcu az tutmak i├žin; ya pazarl─▒k eder ya alaca─č─▒ mal─▒ mahdut tutar. Ne verilirse ne teklif edilirse, rahat bir ┼čekilde almaz. ┬źBen bunu satamam arkada┼č.┬╗ der. ├ťzerinde d├╝┼č├╝n├╝r, ta┼č─▒n─▒r. ├ç├╝nk├╝ her biri ├Âdenecek bir bor├žtur.

Fakat ├Âdemeye pek niyeti yoksa yahut ├žok da ├Ânemsemiyorsa; olursa olur, olmazsa ne yapal─▒m tavr─▒nda ise bu, al─▒┼čveri┼čine yans─▒r.

Bu da bir tecr├╝bemiz, sizlere bir hayat notumuz…

Hulâsa edersek;

Bir insan gelirine g├Âre giderini ayarlayacak. E─čer gideri gelirini a┼čarsa, o insan er veya ge├ž ahl├óks─▒z olur. ├ç├╝nk├╝ giderlerini kar┼č─▒lamak i├žin ya f├óizli bor├ž demek olan krediye bula┼č─▒r yahut da e┼čten-dosttan bor├ž ister. Onu da ├Âdeyemez h├óle gelince ahl├óks─▒zl─▒─ča d├╝┼čm├╝┼č olur.

┬źNormalde iyi bir insand─▒, b├Âyle bir ┼čey yapmaz!┬╗ dersiniz. Fakat zaman─▒nda kanaat etmeyen, tedbirini almayan; yava┼č yava┼č yanl─▒┼člara al─▒┼č─▒r. Allah muhafaza eylesin.

Bunlar─▒ anlat─▒rken, kimseyi incitmek de istemeyiz. D├╝nyan─▒n t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ ahv├óli var. Madd├« olarak krize d├╝┼čmek, i┼či bozulmak insan─▒n ba┼č─▒na gelebilir. Borcunu ger├žekten ├žok istese de ├Âdeyemez bir duruma da d├╝┼čebilir.

Ben hocaefendilerden ┼č├Âyle i┼čittim:

Bir insan ger├žekten bor├žlar─▒n─▒ ├Âdeyemez h├óle d├╝┼čerse, ifl├ós ederse ne olur? Diyorlar ki:

ÔÇťB├Âyle bir ki┼činin, kif├óyet miktar─▒yla ge├žinmesi l├óz─▒m. Asgar├« miktarla ge├žinip, eline ge├žen fazlayla bor├žlar─▒n─▒ ├Âdemeye niyet ve gayret eder. Bu vaziyette, emr-i Hak v├ók├« olursa, Allah o ├Âdeyemediklerini in┼č├óallah affeder.ÔÇŁ

Fakat g├╝n├╝m├╝zde b├Âyle olmuyor. ┬źAdam batt─▒.┬╗ deniyor; ┬ź─░fl├ós etti.┬╗ deniyor. Bir m├╝ddet ortadan kayboluyor. Alacakl─▒lar ├╝midini kesiyor. Fakat o adam, hayat standard─▒n─▒ hi├ž de d├╝┼č├╝rm├╝yor. Yine alt─▒nda araba, yine tatil, yine l├╝ks ya┼čant─▒s─▒ndan taviz vermiyor!.. Olmaz… O bor├žlar─▒n hepsi kul hakk─▒ olarak amel defterine yaz─▒lacak…

┼×ehidlik bile bor├žlar─▒ sildirmez. ├ç├╝nk├╝ kul hakk─▒ ├Ânemlidir.

Bu hususta Peygamber EfendimizÔÇÖin ┼čiddetli ├«kazlar─▒ var:

ÔÇťM├╝ÔÇÖminin r├╗hu, ├Âdeninceye kadar borcuna ba─čl─▒ kal─▒r.ÔÇŁ (Tirmiz├«, Cen├óiz, 74)

O kadar ki, Peygamberimiz; bor├žlular─▒n borcu ├Âdenmedik├že cen├óze namazlar─▒n─▒ k─▒lmazd─▒. Madd├« durumu elverdi─činde ise kendisi ├Âdemeye ├žal─▒┼č─▒rd─▒.

Borcunu ├Âdeyebilecek durumu oldu─ču h├ólde ├Âdememek de zul├╝md├╝r:

ÔÇťZenginin borcunu ├Âdemeyi ertelemesi zul├╝md├╝r.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Hav├ól├ót, 1, 2, ─░stikr├óz 12)

B├╝t├╝n bunlardan bor├ž almaktan uzak durmay─▒ tavsiye etti─čimiz anla┼č─▒l─▒yor. Fakat h├ólini arz eden bir ki┼čiye bor├ž vermekten uzak durmay─▒ tavsiye edemeyiz.

├ç├╝nk├╝ karz-─▒ hasen, g├╝zel bir bor├ž vermek; d├«nimizin ├žok k─▒ymet verdi─či bir ib├ódettir. Me┼čr├╗ ihtiyac─▒ olup da durumu olmayan insanlara bor├ž vermek, ├Âdeyemezse kolayl─▒k g├Âsterip ertelemek, hatt├ó hel├ól edivermek ├žok g├╝zel bir c├Âmertlik misalidir. Allah kat─▒nda ecri ├žoktur.

Bu hususta da ┼ču had├«s-i ┼čerifleri zikredelim:

ÔÇťSat─▒┼čta, al─▒┼čta ve borcunu istemekte kolayl─▒k g├Âsteren kimseye Allah rahmet etsin.ÔÇŁ (Buh├ór├«, B├╝y├╗ÔÇś, 16)

ÔÇťK─▒y├ómet g├╝n├╝n├╝n s─▒k─▒nt─▒lar─▒ndan All├óhÔÇÖ─▒n kendisini kurtarmas─▒ndan ho┼članan kimse, borcunu ├Âdeyemeyene m├╝hlet tan─▒s─▒n veya ondan bir b├Âl├╝m├╝n├╝ indirsin.ÔÇŁ (M├╝slim, M├╝s├ók├ót, 32)

ÔÇťBir kimse darda bulunan bor├žluya m├╝hlet verir veya borcunun bir k─▒sm─▒n─▒ ya da tamam─▒n─▒ ba─č─▒┼člarsa; Cen├ób-─▒ Hak o ki┼čiyi, ba┼čka g├Âlge bulunmayan k─▒y├ómet g├╝n├╝nde Ar┼čÔÇÖ─▒n─▒n alt─▒nda g├Âlgelendirir.ÔÇŁ (Tirmiz├«, B├╝y├╗ÔÇś, 67)

Bu hadislerdeki bor├žlar da ─░sl├óm ├ólimlerine g├Âre, hep me┼čr├╗ sebeple al─▒nm─▒┼č bor├žlard─▒r.

Beni duygulandıran bir hikâye vardır:

Gurbet├ži talebeler bir evde kal─▒yorlarm─▒┼č. Evlerinde hi├žbir ┼čey kalmam─▒┼č. Har├žl─▒klar─▒ da bitmi┼č. A├ž kalm─▒┼člar. Ak┼čam olmu┼č yatm─▒┼člar, fakat a├ž karn─▒na uyku tutmam─▒┼č. Gece yar─▒s─▒ olmu┼č.

Demi┼čler ki;

ÔÇť├ç─▒kal─▒m, a├ž─▒k bir d├╝kk├ón bulursak bor├ž isteyelim. Har├žl─▒─č─▒m─▒z gelince ├Âderiz.ÔÇŁ diyelim.

├ç─▒km─▒┼člar. L├ókin gecenin o saatinde bir meyhaneden ba┼čka bir yer bulamam─▒┼člar. Bakm─▒┼člar demlenen 2 m├╝┼čteri var, bir de onlar─▒ bekleyen meyhaneci…

Gitmi┼čler yan─▒na, anlatm─▒┼člar dertlerini:

ÔÇôBiz ┼ču sokakta, falan evde oturan talebeleriz. B├Âyle b├Âyle, biz a├ž kald─▒k. Bize yiyecek bir ┼čeyler versen, har├žl─▒─č─▒m─▒z gelince ├Âderiz.

Adam da bir ┼čeyler vermi┼č.

Gen├žler gitmi┼čler evlerine. Kar─▒nlar─▒n─▒ doyurmu┼člar.

Ertesi g├╝n, kap─▒lar─▒ ├žalm─▒┼č. A├žm─▒┼člar bakm─▒┼člar ki, d├╝nk├╝ meyhaneci!.. Demi┼čler ki:

ÔÇôBiz hemen yar─▒n veririz, dememi┼čtik. Daha gelmedi har├žl─▒─č─▒m─▒z. Bize biraz m├╝hlet ver amca!..

Adam demi┼č ki:

ÔÇôBen onun i├žin gelmedim ├žocuklar. Ben d├╝nden beri d├╝┼č├╝nd├╝m ta┼č─▒nd─▒m:

Ben orada meyhanecilik yapaca─č─▒m, siz burada a├ž kalacaks─▒n─▒z! Benim g├Ânl├╝m buna r├óz─▒ olmad─▒.

Mahallemde b├Âyle gen├žler var. ─░lim tahsil eden talebeler var. Ben oturmu┼čum meyhanede sarho┼člar─▒n ba┼č─▒n─▒ bekliyorum. Meyhaneyi kapatt─▒m geldim. Bundan sonra da a├žmayaca─č─▒m! Size s├Âz veriyorum!

G├Âzya┼člar─▒yla tevbe etmi┼č.

Bu hik├óye ├žok ho┼čuma gider.

Gen├žlerin samim├« bir ┼čekilde, bor├ž istemeleri bile, o adam─▒n g├Ân├╝l d├╝nyas─▒nda ne f─▒rt─▒nalar uyand─▒rm─▒┼č!.. ├édeta bir tebli─č olmu┼č. ├ç├╝nk├╝ dilenmiyorlar. Bor├ž istiyorlar. Samim├«ler.

Bor├ž al─▒p vermekle al├ókal─▒ m├╝him bir husus da, borcun yaz─▒lmas─▒d─▒r. Cen├ób-─▒ Hak, bunu emretmi┼č. Piyasada; ├žek-senet, fatura birtak─▒m yaz─▒lar oluyor. Fakat bug├╝n bilhassa e┼č-dost, akraba aras─▒nda bu kaydetme i┼či ihmal ediliyor. H├ólbuki; d├«nin emridir, utanacak ├žekinecek bir durum yoktur. ├ľl├╝ml├╝ d├╝nyada, geride niz├ó b─▒rakmamak l├óz─▒md─▒r.

Cen├ób-─▒ Hak, kul hakk─▒na girmekten muhafaza eylesin. C├╝mle bor├žlulara g├╝zelce ed├ólar, hastalara ┼čif├ólar, dertlilere dev├ólar nasip eylesin.

├ém├«n…