─░MAM-HAT─░P NESL─░N─░N
CELÂL HOCASI

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

Yeni bir t├ólim-terbiye d├Âneminin ba┼č─▒nday─▒z ve yine g├╝ndemimizi; m├╝fredat, imam-hatip okullar─▒, ├╝cretli e─čitim yahut e─čitim ├╝cretleri hususundaki tart─▒┼čmalar me┼čgul ediyor. Herh├ólde insan─▒m─▒z yeti┼čtirdi─či gen├žlerden ve hatt├ó kendinden memnun de─čil ki; bu tart─▒┼čmalar, II. Mahmud zaman─▒ndaki ─▒slahatlardan bu yana her d├Ânem ba┼č─▒ yap─▒l─▒yor ve neticesinde e─čitim sistemimizde birtak─▒m de─či┼čikliklere gidiliyor.

Sonu├ž ne derseniz; iki as─▒rd─▒r gen├žli─činin ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ bat─▒l─▒la┼čma zehrine kapt─▒r─▒p; ┼čucu-bucu yap─▒p bir t├╝rl├╝ mill├« ve m├ónev├« de─čerlerine ba─čl─▒ yapamayan, fenn├« ilimlere y├Ânelirse i├žtim├ó├«, i├žtim├ó├« ilimlere y├Ânelirse fenn├« ilimleri ihmal eden, uyu┼čturucudan, ba─č─▒ml─▒l─▒ktan, su├ž ve ahl├óks─▒zl─▒ktan al─▒koyamayan bir e─čitim sistemimiz var h├ól├ó. Devletimizin ilelebet p├óyidar kalmas─▒n─▒ istiyorsak bu tabloya bak─▒p da; umutsuzlu─ča kap─▒lma yahut; ┬źBir k─▒sm─▒ da b├Âyle olsun, ne yapal─▒m!┬╗ deme l├╝ks├╝m├╝z de yok. ÔÇťEsb├óba tevess├╝l, z├óhire ri├óyet…ÔÇŁ kaidesince elimizden geleni yapmakla m├╝kellefiz. ─░┼čte bu noktada; ┬źBir ki┼čiden ne olur? Ben ne yapabilirim ki?!.┬╗ gibi abes sualleri ortadan kald─▒ran misaller de var tarihimizde. O misallerden birisi de ilk d├Ânem cumhuriyet devrinin bask─▒s─▒n─▒ sonuna kadar hissetse de, gayretiyle neredeyse tek ba┼č─▒na bir neslin kaderini de─či┼čtiren, Cel├ól Hoca n├óm─▒yla bilinen Mahmut Cel├óleddin ├ľKTENÔÇÖdir.

Cumhuriyetin il├ón─▒ndan sonra tekke, z├óviye ve medreseler kald─▒r─▒larak din ve m├óneviyat e─čitimi sadece devletin kontrol etti─či bir alan h├óline getirildi. Devletin a├žt─▒─č─▒ imam-hatip okullar─▒ otuzlu y─▒llarda tek tek kapat─▒l─▒nca bu alanda b├╝y├╝k bir bo┼čluk meydana geldi. Zaman─▒n ─░stanbul Milletvekili Hamdullah Suphi TANRI├ľVERÔÇÖin 1947 senesi CHP kongresinde anlatt─▒─č─▒ ┼ču h├ót─▒ras─▒, vaziyetin vah├ómetini ├žok net bir ┼čekilde ortaya koyuyordu:

ÔÇťParlamentodaki tart─▒┼čmadan bir g├╝n sonra, alt─▒ parlamento ├žal─▒┼čan─▒ yan─▒ma geldi ve; ┬źAlt─▒ k├Âye hizmet veren yaln─▒zca bir imam var. ─░mam onlar─▒ y─▒kay─▒p g├Âm├╝nceye kadar cesetleri g├╝nlerce muhafaza etmek mecburiyetinde kal─▒yoruz. E─čer bize daha fazla imam g├Ândermezseniz, ├Âl├╝lerimizin cesetleri hayvanlar─▒nki gibi a├ž─▒kta ├ž├╝r├╝yecek.┬╗ dediler.ÔÇŁ

├çok partili siyas├« hayat─▒n ba┼člamas─▒yla iktidar─▒ zora giren CHP, 1947 senesinde imam-hatip yeti┼čtirmek ├╝zere okullar a├ž─▒lmas─▒n─▒ kabul eder. Bu okullar─▒n tasla─č─▒n─▒ olu┼čturmas─▒ vazifesi de Cel├óleddin ├ľKTENÔÇÖe verilir.

CELÂL HOCA KİMDİR?

Mahmut Cel├óleddin ├ľKTEN 1882 senesinde TrabzonÔÇÖda do─čdu. Baba taraf─▒ndan G├╝rc├╝z├ódeler olarak bilinen, d├«n├« ilimler alan─▒nda isim yapm─▒┼č k├Âkl├╝ bir aileye mensuptur. D├Ârt ya┼č─▒nda iken babas─▒n─▒, k─▒sa bir s├╝re sonra da annesini kaybetmi┼čtir. Babaannesinin himayesinde b├╝y├╝yen Cel├óleddin ├ľKTEN; k├╝├ž├╝k ya┼čta h├óf─▒zl─▒─č─▒n─▒ tamamlam─▒┼č, ilk e─čitimini de TrabzonÔÇÖda alm─▒┼čt─▒r. Tahsil i├žin ─░stanbulÔÇÖa giden Mahmut Cel├óleddin ├Ânce D├ór├╝lmuallim├«n-i AliyyeÔÇÖyi sonras─▒nda da D├ór├╝lf├╝n├╗n Edebiyat ┼čubesini bitirerek hem edebiyat hem de felsefe diplomas─▒ alm─▒┼č oldu. Memuriyete ─░stanbul Sult├ón├«si Arap├ža muallimli─čiyle ba┼člad─▒. ─░lm├« sal├óhiyetinin yan─▒nda ├Â─čretmenli─čine g├╝├ž katan hitabeti sayesinde k─▒sa s├╝rede ┬źCel├ól Hoca┬╗ olarak ┼č├Âhret buldu.

Cel├ól Hoca, 1925ÔÇÖte ─░stanbul ─░mam-Hatip Mektebi Arap├ža muallimli─čine tayin edildi. Bir m├╝ddet sonra ┬źTevh├«d-i Tedr├«sat Kanunu┬╗nun aleyhinde konu┼čtu─ču iddias─▒yla a├ž─▒─ča al─▒nd─▒ysa da yap─▒lan tahkikat neticesinde vazifesine iade edildi. Ard─▒ndan da ─░stanbul Sult├ón├«si Arap├ža muallimli─čine ge├žti. Harf ink─▒l├ób─▒ndan sonra Arap├ža derslerinin kald─▒r─▒lmas─▒ ├╝zerine, okulun T├╝rk├že hocal─▒─č─▒n─▒ ├╝zerine ald─▒. Uzun y─▒llar ─░stanbulÔÇÖun ├že┼čitli okullar─▒nda T├╝rk├že, edebiyat, felsefe ve mant─▒k dersleri okuttu. Vefa LisesiÔÇÖnde felsefe hocas─▒ iken 1947 y─▒l─▒nda emekliye ayr─▒ld─▒.

Emekliye ayr─▒ld─▒ktan sonra kendisine verilen imam-hatip okullar─▒n─▒n tasla─č─▒n─▒ olu┼čturmas─▒ vazifesi onu heyecanland─▒rm─▒┼čt─▒. Cel├ól Hoca kendi ifadeleriyle;

ÔÇťAsr─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ m├╝drik, do─čuyu ve bat─▒y─▒ bilen; m├╝nevver, ayd─▒n desinler diye dinden taviz vermeyen; dindar desinler diye de dinden taviz vermeyen; tavizsiz fakat m├╝samahak├ór bir gen├žlik…ÔÇŁ yeti┼čtirmek istemekteydi. Bunun i├žin i├ži fenn├« ve d├«n├« ilimlerle dolu 7 y─▒ll─▒k bir imam-hatip okulu tasla─č─▒ haz─▒rlad─▒. L├ókin halk─▒n se├žimlerde bir nebze deste─čini almak i├žin okulu a├žma s├Âz├╝ veren CHP iktidar─▒ i┼či s├╝r├╝ncemede b─▒rakt─▒. Taslak iki sene komisyondan komisyona gezdi. 1949 senesinde CHP iktidar─▒; bir okul de─čil, on ay e─čitim veren, bitirene herhangi bir diploma yahut resm├« vazife verilmeyen bir kurs a├ž─▒lmas─▒na karar verdi. ─░stanbulÔÇÖda a├ž─▒lan imam-hatip kursunun m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne de Cel├ól Hoca getirildi.

Cel├ól Hoca a├ž─▒lan kursun yap─▒s─▒ndan hi├ž memnun olmasa da kursun kapanmas─▒na g├Ânl├╝ r├óz─▒ olmad─▒. Bu sebeple kursiyer say─▒s─▒n─▒n yeterli miktara ula┼čmas─▒ i├žin sokaktan ge├žen hamallar─▒ dah├« g├╝nl├╝k kazand─▒klar─▒ ├╝cretleri vererek tuttu ve kursun a├ž─▒k kalmas─▒n─▒ temin i├žin yeterli kursiyer bulundurdu.

YETER! S├ľZ M─░LLET─░N!

1950 senesinde DP; ┬źYeter! S├Âz milletin!┬╗ slogan─▒yla iktidara gelince, imam-hatip okullar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒ mevzuu tekrar Ma├órif Vek├óletiÔÇÖnin g├╝ndemine geldi. Bunu bir f─▒rsat olarak g├Âren Cel├ól Hoca, Yeni Ma├órif Vek├óleti Reisi Tevfik ─░LER─░ÔÇÖye ula┼čt─▒ ve ona haz─▒rlad─▒─č─▒ 7 senelik imam-hatip okulunun tasla─č─▒n─▒ sundu. Cel├ól HocaÔÇÖdan ├žok etkilenen Tevfik ─░LER─░, onu Adnan MENDERESÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝rd├╝. Adnan MENDERESÔÇÖin de tasla─č─▒ kabul etmesiyle, imam-hatip okulunun a├ž─▒lmas─▒ i├žin ilk ad─▒m at─▒lm─▒┼č oldu.

Ma├órif Vek├óleti ve Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkanl─▒─č─▒ ├žal─▒┼čanlar─▒ndan bir komisyon olu┼čturuldu. ─░ktidar de─či┼čmi┼č olsa da b├╝rokratlar─▒n fikr├« yap─▒lar─▒ de─či┼čmemi┼čti. Bu sebeple Cel├ól HocaÔÇÖn─▒n komisyonla olan g├╝nleri m├╝cadele i├žinde ge├žmi┼čtir.

Kendi ifadesine g├Âre; kimi zaman, bu okullar─▒n m├╝fredat─▒na yabanc─▒ dil, sosyoloji, felsefe, fizik, kimya gibi derslerin konulmas─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kan diyanetin hocalar─▒yla; kimi zaman da, bu okullarda Arap├žan─▒n ders olarak yer almas─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kan, KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin T├╝rk├že terc├╝mesini ve L├ótin harfleriyle yaz─▒lan kitaplardan okutulmas─▒n─▒ isteyen bakanl─▒ktan gelen b├╝rokratlarla m├╝cadele etmi┼čtir. Komisyonun menf├« tutumuna kar┼č─▒, Tevfik ─░LER─░ÔÇÖnin kararl─▒l─▒─č─▒ sayesinde 1951 senesinde Cel├ól HocaÔÇÖn─▒n istedi─či ┼čekilde imam-hatip okullar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒na karar verildi.

Cel├ól Hoca ─░stanbulÔÇÖa d├Ând├╝─č├╝nde ─░stanbul Ma├órif M├╝d├╝r├╝ kendisini ├ža─č─▒rd─▒. AnkaraÔÇÖdan imam-hatip okulunun a├ž─▒lmas─▒ i├žin emir geldi─čini, l├ókin ellerinde bina ve tahsisat olmad─▒─č─▒ i├žin bunun m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Bu i┼čten vazge├žmesi s├Âylense de Cel├ól Hoca y─▒lmad─▒. O d├Ânem yeni kurulan ─░lim Yayma CemiyetiÔÇÖne m├╝racaat edip desteklerini istedi. Cemiyetin sa─člad─▒─č─▒ imk├ónlarla Fatih ZeyrekÔÇÖte bir bina sat─▒n al─▒narak e─čitime ba┼članaca─č─▒ duyuruldu.

─░mam-hatip okullar─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒ b├╝t├╝n memlekette heyecana sebep oldu. Sadece ─░stanbul ─░mam-Hatip OkuluÔÇÖna ├žo─ču h├óf─▒z 200 ki┼či kay─▒t yapt─▒rd─▒. Cel├ól Hoca, ├žo─ču fakir ve yatacak yerleri olmayan talebeleriyle tek tek ilgilendi. ─░lim Yayma CemiyetiÔÇÖnin de deste─čiyle yatacak yerleri, i├ó┼čeleri ayarland─▒.

T├╝rk├že, matematik, kimya gibi meslek derslerinin hocalar─▒ bakanl─▒k taraf─▒ndan atansa da f─▒k─▒h, hadis, kel├óm gibi d├«n├« ilimlerin hocalar─▒ atanamaz. ├ç├╝nk├╝ devlette yirmi senedir d├«n├« e─čitim veren herhangi bir okul ve yeti┼čmi┼č hoca yoktur. Bunun ├╝zerine Cel├ól Hoca, Osmanl─▒ d├Âneminde yeti┼čmi┼č ilim sahibi hocalar─▒ tek tek dola┼čarak onlar─▒ okula ├ža─č─▒r─▒r. Ali R─▒za SA─×MAN, Hasan Basri ├çANTAY, ├ľmer Nasuhi B─░LMEN, Yaman Dede, Abdurrahman ┼×eref G├ťZELYAZICI, Nurettin TOP├çU ve Mahir ─░Z gibi b├╝y├╝k hocalar, Cel├ól ├ľKTENÔÇÖin davetine ic├óbet ederek okulda dersler vermeye ba┼člar.

Devlet tahsisat vermedi─či i├žin okulun eksikleri ├žoktu. Yetmi┼čli ya┼člar─▒na gelmi┼č olmas─▒na ra─čmen Cel├ól Hoca bu eksikleri kendisi kapatmaya ├žal─▒┼č─▒rd─▒. Hatt├ó hademe olmad─▒─č─▒ i├žin tuvaletleri dah├« kendisi temizlerdi. Nurettin TOP├çU; bir g├╝n Cel├ól HocaÔÇÖy─▒, tuvaletleri temizlerken g├Âr├╝nce;

ÔÇťÔÇôHocam birka├ž ├Â─črenci ├ža─č─▒rsayd─▒n─▒z da onlar yapsalard─▒ bu i┼či!ÔÇŁ der.

Celal Hoca ise;

ÔÇťÔÇôBen talebelerime okul y─▒llar─▒nda tuvalet temizledik dedirtmem.ÔÇŁ diyerek kar┼č─▒l─▒k verir.

Nurettin TOP├çU, hem hocas─▒ hem de arkada┼č─▒ olan Cel├ól HocaÔÇÖy─▒ ┼ču ┼čekilde anlat─▒r:

ÔÇťE─čer b├╝t├╝n madd├« imk├ón ve ┼čartlar─▒, destekleyici h├╝sn ├╝ niyetlerle birlikte kendisine verilmi┼č olsayd─▒, Cel├ól Hoca hayat─▒n─▒n son y─▒llar─▒nda dah├« ─░sl├óm d├«nini medeniyet ├óleminde 20. as─▒r cemiyetini ya┼čatabilecek bir seviyeye y├╝kseltici ink─▒l├ób─▒ yapmaya muktedir bir m├╝tefekkirdi. Vesikalar─▒n s─▒hhatini yoklamaya muktedir ih├óta ile sahip oldu─ču y├╝ksek terkip kabiliyetini kendinde birle┼čtiren onun gibi ilim ve din adam─▒n─▒, de─čil memleketimizde, hatt├ó ─░sl├óm d├╝nyas─▒n─▒n ufuklar─▒ aras─▒nda tasavvur edemiyorum.ÔÇŁ

ÔÇťDerse gelmedi─čim g├╝n cenazeme gelin.ÔÇŁ diyen Cel├ól Hoca; ┬źkimi zaman elinde s├╝p├╝rgeyle temizlik, kimi zaman tamirat yapt─▒, ├žo─ču zaman da tahta kar┼č─▒s─▒na ge├žip ├Â─črencilerine ders anlatt─▒.┬╗ Neticesinde; T├╝rkiyeÔÇÖnin d├«n├«, ilm├«, k├╝lt├╝rel ve i├žtim├ó├« hayat─▒nda ├žok ehemmiyetli yerleri olan isimleri yeti┼čtirdi. A├ž─▒lmas─▒na ├Ânderlik etti─či imam-hatip okullar─▒ndan toplumun ├žehresini bir nebze de─či┼čtirecek nesiller yeti┼čti. Bug├╝n Re├«s-i Cumhurumuz dah├« o okullar─▒n bir meyvesi.

─░mam-hatiplerin a├ž─▒lmas─▒nda eme─či olan di─čer bir isim zaman─▒n Ma├órif Vek├óleti Reisi Tevfik ─░LER─░, SamsunÔÇÖda yapt─▒─č─▒ bir konu┼čmas─▒nda bu okullar─▒n ehemmiyetini ┼ču ┼čekilde anlat─▒yordu:

ÔÇťBiz sadece bu memlekette baraj, liman, iskele yapmad─▒k. Biz sadece bu memlekette yol, k├Âpr├╝, fabrika yapmad─▒k. Biz sadece bu memlekette k├Âyl├╝ye i├žecek su, k├Âyl├╝ye yiyecek bu─čday temin etmedik. Biz ayn─▒ zamanda, bu milletin bek─üs─▒ i├žin, ilelebet p├óyidar olmas─▒ i├žin l├óz─▒m olan m├ónev├« g─▒day─▒ da T├╝rk ├žocuklar─▒na vermek yolunu arad─▒k, bulduk; imam-hatip mekteplerini biz a├žt─▒k!..ÔÇŁ

Bu ├╝lkede, yap─▒lan hi├žbir iyilik kar┼č─▒l─▒ks─▒z kalmad─▒─č─▒ (!) gibi, DPÔÇÖnin bu hizmetleri de kar┼č─▒l─▒ks─▒z kalmad─▒ ve bedelini 1960 darbesiyle ├Âdediler. Adnan MENDERES idam edilirken Tevfik ─░LER─░ ├Âm├╝r boyu hapse mahk├╗m edildi. Bir sene sonra vefat etti.

Son senesi bask─▒lar alt─▒nda ge├žse de Cel├ól Hoca, ┬źhocal─▒k┬╗ vasf─▒ndan vazge├žmemi┼č, s─▒hhati k├Ât├╝le┼čene kadar derslerine devam etmi┼čtir. Cel├ól Hoca 21 Kas─▒m 1961ÔÇÖde vefat etti, Edirnekap─▒ ┼×ehitli─čiÔÇÖndeki aile kabristan─▒na defnedildi.

Mekânı cennet olsun!..