VEDÂ-YI NEBÎ (s.a.s)

YAZAR : Sami G├ľKS├ťN

Ved├ó Hutbesi hicr├« 10. y─▒lda (m├«l├ód├« 23 ┼×ubat 632) Hazret-i Peygamber EfendimizÔÇÖin hac far├«zas─▒n─▒ ├«f├ó i├žin MekkeÔÇÖye gelip, Ved├ó Hacc─▒ s─▒ras─▒nda okudu─ču hutbeye verilen isimdir. Ved├ó Hutbesi, o sene hacc─▒n vakfesini yapmak ├╝zere ArafatÔÇÖta toplanm─▒┼č 120.000ÔÇÖden fazla m├╝sl├╝mana ├«r├ód edilmi┼č bir hutbedir.

Bu hutbe, temel bir kanun olarak insan─▒n hak ve vazifelerini hul├ósa etmektedir. Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- bu hutbeyi okuduktan ├╝├ž ay sonra vefat etmi┼čtir. Efendimiz b├Âylece ash├ób─▒na a├ž─▒k bir ved├ó, ayn─▒ zamanda da hakik├« bir vasiyette bulunmu┼čtur. O g├╝n ArafatÔÇÖta bulunan mah┼čer├« kalabal─▒─ča hitap etmeye ba┼člamadan ├Ânce, Cerir bin Abdullah -rad─▒yall├óhu anh- vas─▒tas─▒yla halk─▒n s├╝k├╗netini temin etmi┼č ve sah├ób├«lerden Reb├«a bin ├ťmeyye -rad─▒yall├óhu anh- gibi g├╝r sesli m├╝n├ód├«ler vazifelendirerek, okunan hutbe c├╝mlelerinin tekrar edilip her taraftan duyulmas─▒n─▒ temin etmi┼čtir. Sonra Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa hamd ├╝ sen├ó ederek ┼ču tarih├« hutbesini ├«r├ód etmi┼čtir. ─░sl├óm tarihinde ┬źVed├ó Hutbesi┬╗ olarak tescil edilen bu ├Ânemli hutbenin en me┼čhur ifadeleri ┼čunlard─▒r:

ÔÇťEy insanlar! S├Âz├╝m├╝ iyi dinleyiniz! Bilmiyorum, belki bu seneden sonra sizinle burada ebed├« olarak bir daha bulu┼čamayaca─č─▒m.

Ey insanlar! Bu g├╝nleriniz nas─▒l mukaddes bir g├╝n ise, bu aylar─▒n─▒z nas─▒l mukaddes bir ay ise, bu ┼čehriniz (Mekke) nas─▒l m├╝b├órek bir ┼čehir ise; canlar─▒n─▒z, mallar─▒n─▒z, ─▒rzlar─▒n─▒z da ├Âyle mukaddestir; her t├╝rl├╝ tecav├╝zden korunmu┼čtur.

Ash├ób─▒m! Yar─▒n Rabbinize kavu┼čacaks─▒n─▒z. Ve bug├╝nk├╝ her h├ól ve hareketinizden muhakkak sorulacaks─▒n─▒z! Sak─▒n benden sonra sap─▒kl─▒klara d├╝┼č├╝p de birbirinizin boynunu vurmay─▒n─▒z. Bu vasiyetimi burada bulunanlar bulunmayanlara bildirsin. Olabilir ki; bildirilen kimse, burada bulunup da i┼čitenden daha iyi anlayarak muhafaza etmi┼č bulunur.

Ash├ób─▒m! Kimin yan─▒nda bir em├ónet varsa onu sahibine versin! F├óizin her ├že┼čidi kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Aya─č─▒m─▒n alt─▒ndad─▒r. L├ókin borcunuzun asl─▒n─▒ ├Âdemek gerekir. Ne zulmediniz ne de zulme u─čray─▒n─▒z. All├óhÔÇÖ─▒n emriyle f├óizcilik art─▒k yasakt─▒r. C├óhiliyetten kalma bu ├žirkin ├ódetin her t├╝rl├╝s├╝, aya─č─▒m─▒n alt─▒ndad─▒r. ─░lk kald─▒rd─▒─č─▒m f├óiz de AbdulmuttalibÔÇÖin o─člu Abb├ósÔÇÖ─▒n f├óizidir…

Ash├ób─▒m! C├óhiliyye devrinde g├╝d├╝len kan d├óv├ólar─▒ da tamamen kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░lk kald─▒rd─▒─č─▒m kan d├óv├ós─▒ AbdulmuttalibÔÇÖin torunu Reb├«aÔÇÖn─▒n kan d├óv├ós─▒d─▒r…

Ey insanlar! Kad─▒nlar─▒n─▒z─▒n haklar─▒na ri├óyet etmenizi ve bu hususta AllahÔÇÖtan kokman─▒z─▒ tavsiye ederim… Sizin kad─▒nlar ├╝zerinde hakk─▒n─▒z, onlar─▒n da sizin ├╝zerinizde haklar─▒ vard─▒r…

Ey m├╝ÔÇÖminler! Size iki em├ónet b─▒rak─▒yorum ki; siz onlara s─▒k─▒ s─▒k─▒ sar─▒ld─▒k├ža yolunuzu hi├ž sap─▒tmazs─▒n─▒z. O em├ónetler; All├óhÔÇÖ─▒n kitab─▒ KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim ve benim s├╝nnetimdir.

Ey m├╝ÔÇÖminler! S├Âz├╝m├╝ iyi dinleyiniz ve iyi muhafaza ediniz! M├╝sl├╝man m├╝sl├╝man─▒n karde┼čidir ve b├Âylece b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar karde┼čtirler. Din karde┼činize ait olan herhangi bir hakka tecav├╝z, ba┼čkas─▒na hel├ól de─čildir. Me─čer ki g├Ân├╝l ho┼člu─ču ile kendisi vermi┼č olsun. Nefsinize de zulmetmeyiniz! Nefsinizin de ├╝zerinizde hakk─▒ vard─▒r… Cen├ób-─▒ Hak her hak sahibine hakk─▒n─▒ (KurÔÇÖ├ónÔÇÖda) vermi┼čtir…ÔÇŁ

Hutbenin sona ermesinden sonra Peygamber Efendimiz huzurdaki o muazzam toplulu─ča;

ÔÇťÔÇôEy insanlar! Yar─▒n beni sizden soracaklar, ne dersiniz?ÔÇŁ diye sordu. Ash├ób-─▒ kiram;

ÔÇťÔÇô┬źAll├óhÔÇÖ─▒n ris├óletini tebli─č ettin, ris├ólet vazifeni ├«f├ó ettin, bize vasiyet ve nasihatte bulundun!┬╗ diye ┼čah├ódet ederiz.ÔÇŁ dediler. Ras├╗l-i Ekrem; m├╝b├órek ┼čah├ódet parma─č─▒n─▒ g├Â─če do─čru kald─▒rarak, sonra da cemaat ├╝zerine ├ževirip indirerek ├╝├ž kere;

ÔÇťÔÇô┼×ahid ol y├ó Rab! ┼×ahid ol y├ó Rab! ┼×ahid ol y├ó Rab!ÔÇŁ buyurdu.

Bu hutbe; ─░sl├ómÔÇÖ─▒n temel hususlar─▒na temas etmesi, c├óhiliyye adetlerini ortadan kald─▒rmas─▒, e┼čitlik, h├╝rriyet, kan d├óv├ólar─▒, f├óizin yasaklanmas─▒, em├ónet; ├Âzellikle insan haklar─▒, aile hukuku i├žinde yer alan kar─▒-koca haklar─▒, vasiyet, nesep, zin├ó, bor├ž ve kef├ólet gibi hukuk├« meselelere yer vermesi a├ž─▒s─▒ndan olduk├ža ├Ânemlidir.

Hazret-i Peygamber EfendimizÔÇÖin bu hutbesi; yaln─▒z m├╝sl├╝manlara okunmu┼č, s─▒radan bir hutbe olmay─▒p, b├╝t├╝n insanlar─▒ kapsayan tarih├« bir hutbe ve bir ┬ź─░nsan Haklar─▒ ├élem┼č├╝mul Beyann├ómesi┬╗dir.

Bu hutbede konu olan mevzular─▒ k─▒saca tahlil edersek, g├Âr├╝r├╝z ki; …

ÔÇťCanlar─▒n─▒z… her t├╝rl├╝ tecav├╝zden korunmu┼čtur.ÔÇŁ ifadesi; kanlar─▒n─▒z, yani canlar─▒n─▒z mukaddestir, dokunulmaz demektir. Buna g├Âre, insan─▒n ya┼čama hakk─▒n─▒n tabi├« bir hak oldu─ču ve c├óna dokunman─▒n, ona tecav├╝z etmenin d├«nen ve hukuken yasak ve haram oldu─ču ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Zaten ─░sl├ómÔÇÖa g├Âre ki┼činin hayat─▒na kastetmek, hayat hakk─▒n─▒ elinden almak haramd─▒r. KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde iki yerde bu konuda ┼č├Âyle buyurulmaktad─▒r:

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n yasaklad─▒─č─▒ c├óna haks─▒z yere k─▒ymay─▒n…ÔÇŁ (el-EnÔÇś├óm, 151)

ÔÇťMallar─▒n─▒z her t├╝rl├╝ tecav├╝zden korunmu┼čtur…ÔÇŁ ifadesi ise, insanlar─▒n mallar─▒n─▒n garanti alt─▒na al─▒nd─▒─č─▒n─▒, ki┼činin m├╝lkiyetinde olan bir ┼čeyin haks─▒z yere al─▒namayaca─č─▒n─▒; ancak mal─▒n me┼čr├╗ ├Âl├ž├╝ler d├óhilinde elde edilebilece─čini ortaya koymaktad─▒r. Bu c├╝mleden olarak KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde de ┼č├Âyle buyurulmaktad─▒r:

ÔÇťEy inananlar! Mallar─▒n─▒z─▒ aran─▒zda haks─▒zl─▒kla de─čil, kar┼č─▒l─▒kl─▒ r─▒z├ó ile yap─▒lan ticaretle yiyin, haram ile nefsinizi mahvetmeyin. Allah ┼č├╝phesiz ki size merhamet eder.ÔÇŁ (en-Nis├ó, 29)

ÔÇťIrzlar─▒n─▒z her t├╝rl├╝ tecav├╝zden korunmu┼čtur…ÔÇŁ ifadesi de ki┼čilerin ─▒rz ve namusunun muhterem ve dokunulmaz oldu─čunu kesin ├žizgilerle belirlemektedir.

ÔÇťF├óizin her ├že┼čidi kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r, aya─č─▒m─▒n alt─▒ndad─▒r.ÔÇŁ buyururken, haks─▒z kazanc─▒n yasak oldu─čunu belirtmi┼čtir, s├Âm├╝r├╝ ve tefecilik sistemini ortadan kald─▒rm─▒┼čt─▒r.

ÔÇť…C├óhiliyye devrinde g├╝d├╝len kan d├óv├ólar─▒ da tamamen kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ B├Âylece toplumu peri┼čan eden ter├Âr ve anar┼či ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ľzlenen birlik ve karde┼člik tesis edilmi┼čtir.

Bu hutbesinde EfendimizÔÇÖin ├╝zerinde durdu─ču ├Ânemli konulardan birisi de, aile hukukunun ├Âz├╝n├╝ te┼čkil eden kad─▒n haklar─▒ ve kar─▒-koca haklar─▒d─▒r. Ras├╗l-i Ekrem Efendimiz ┼č├Âyle buyurmu┼čtur:

ÔÇťEy insanlar! Kad─▒nlar─▒n haklar─▒na ri├óyet etmenizi ve bu hususta AllahÔÇÖtan korkman─▒z─▒ tavsiye ederim… Sizin kad─▒nlar ├╝zerinde hakk─▒n─▒z, onlar─▒n da sizin ├╝zerinizde haklar─▒ vard─▒r…ÔÇŁ Bu noktada Efendimiz; haklar─▒n korunmas─▒n─▒ tavsiye ederken, tersi durumda AllahÔÇÖtan gelebilecek cezadan sak─▒n─▒lmas─▒n─▒ istemektedir.

Ayr─▒ca PeygamberimizÔÇÖin bu hutbesinde, fert ve toplum hayat─▒nda son derece ├Ânemli olan ┼ču hususlara da dikkat ├žekti─či g├Âr├╝lmektedir:

KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖi em├ónet olarak insanlara b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ belirterek, ona s─▒ms─▒k─▒ sar─▒lmalar─▒n─▒ tavsiye etmi┼čtir.

ÔÇťM├╝sl├╝man m├╝sl├╝man─▒n karde┼čidir.ÔÇŁ prensibinden hareketle All├óhÔÇÖa ve di─čer ├«man esaslar─▒na inanan insanlar─▒n aras─▒nda bir din ba─č─▒n─▒n bulundu─čunu belirtmi┼č, b├╝t├╝n m├╝sl├╝manlar─▒n karde┼č oldu─čunu hat─▒rlatm─▒┼čt─▒r.

Hazret-i Peygamber Efendimiz; bizzat yapt─▒─č─▒ tavsiyelerin, dinleyenler taraf─▒ndan orada haz─▒r bulunmayanlara da tebli─č edilerek anlat─▒lmas─▒n─▒ tembih etmi┼čtir.

Ved├ó HutbesiÔÇÖnde, g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, hul├ósa olarak; ki┼či dokunulmazl─▒─č─▒, hayat hakk─▒, mesken mas├╗niyeti, sosyal g├╝venlik, aile hukuku gibi konular ├╝zerinde durulmu┼čtur.

Bu hutbenin ├«r├ód olundu─ču g├╝n ─░sl├ómiyet; b├╝t├╝n kudret ve ihti┼čam─▒yla d├╝nyaya hitap ediyor, c├óhiliyye d├Âneminin b├╝t├╝n karanl─▒klar─▒yla ve sapk─▒nl─▒klar─▒yla ge├žmi┼č ve kapanm─▒┼č oldu─čunu bildiriyordu.

Ved├ó Hutbesi; o g├╝n, gelece─čin hukuk, siyaset ve idare d├╝nyas─▒na ├žok y├Ânl├╝ tesir yapm─▒┼č olan bir vesikad─▒r. Bilhassa m├╝sl├╝manlar; hayatlar─▒nda Hazret-i PeygamberÔÇÖi kendilerine ├Ârnek kabul ettiklerinden, her alanda OÔÇÖnun izleri g├Âr├╝l├╝r.

Y├╝ce Rabbimiz bu hutbeyi en g├╝zel bir ┼čekilde anlamay─▒ ve sah├óbe efendilerimiz gibi ya┼čamay─▒ c├╝mlemize m├╝yesser eylesin!..

├ém├«n…