ÎMÂNI TAZE TUTMAK

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- Efendimiz ve ash├ób-─▒ kiram hazer├ót─▒; din u─čruna t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ eziyetler ├žektiler, vatanlar─▒ndan hicret ettiler, canlar─▒yla mallar─▒yla cih├ód ettiler. Buna ra─čmen -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm- Efendimiz, ash├ób─▒na;

ÔÇť├Äm├ón─▒n─▒z─▒; ┬źL├ó il├óhe ill├óllah┬╗ s├Âz├╝ ile tecdit ediniz ve yenileyiniz.ÔÇŁ (Ahmed, M├╝sned, II/359) buyurmu┼č.

Bu had├«s-i ┼čer├«fi okuyunca kendi h├ólimizi bir d├╝┼č├╝nmemiz l├óz─▒m. ├ço─čumuz d├«nimizi ├ódet h├óline getirdi─čimiz belli ib├ódetler ve ufak tefek hizmetlerle hayata ge├žirmekle yetiniyoruz. D├«nimiz i├žin sah├óbelerin yapt─▒─č─▒ fed├ók├órl─▒klar─▒ yapm─▒yoruz. Onlar gibi d├«nimiz u─čruna; b├╝t├╝n ge├žmi┼čimizi, akrabal─▒klar─▒m─▒z─▒, al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒z─▒ b─▒rak─▒p yepyeni bir hayata ba┼člam─▒yoruz. Onlar dinleri i├žin o zorlu co─črafyada, en ├žok muhta├ž olduklar─▒ akrabal─▒k ba─člar─▒n─▒ fed├ó ettiler. ─░┼čverenleriyle veya s─▒k─▒nt─▒l─▒ y─▒llarda kap─▒lar─▒n─▒ ├žald─▒klar─▒ varl─▒kl─▒ ki┼čilerle aralar─▒na d├╝┼čmanl─▒k girmesini g├Âze ald─▒lar. Ticaretlerini, evlerini, ailelerini bile arkada b─▒rak─▒p sonunu bilmedikleri bir yola ├ž─▒kt─▒lar.

─░nsan ├«m├ón─▒ u─čruna fed├ók├órl─▒k yaparken zaten ├«m├ón─▒n─▒ yenilemi┼č olur. ├ç├╝nk├╝ nefsin sultas─▒n─▒ k─▒r─▒p, onun ho┼članmad─▒─č─▒ ┼čeyler yapmak; insan─▒n r├╗h├ón├« taraf─▒nda m├ónev├« bir zindelik vesilesi olur. Ama Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- yine de ├«m├ón─▒n tecd├«di i├žin her an uyan─▒k olmak gerekti─čini hat─▒rlat─▒yor. Bunun i├žin de; ┬źL├ó il├óhe ill├óllah┬╗ zikrini tavsiye ediyor.

L├ó il├óhe ill├óllah zikri, mal├╗m, bu tevhid kelimesinin tekrarlanmas─▒ndan ibaret bir amel olarak g├Âr├╝n├╝yor. Belki ilk bak─▒┼čta onca fed├ók├órl─▒─č─▒n yan─▒nda bir s├Âz├╝ tekrarlaman─▒n basit bir amel oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ama insan beyninin hususiyetlerini bilen biri i├žin, hi├ž de ├Âyle olmad─▒─č─▒n─▒ anlayabiliyoruz.

─░nsan─▒ yaratan Rabbi; onun f─▒trat─▒n─▒ ├žok iyi bildi─či i├žin, zikir ve amelleri tekrar tekrar yapmay─▒ emrediyor. ├ç├╝nk├╝ insan beyni; bir s├╝re terk edilen, tekrarlanmayan bilgileri ┬źart─▒k saklanmas─▒na gerek yok┬╗ diye siliyor. Beynimiz i├žin her bilgi ve amel, n├Âronlar aras─▒ bir ba─člant─▒ demek. E─čer o bilgiye veya tecr├╝beye zaman zaman ba┼čvuruyor, kullan─▒yorsan─▒z; o ba─člant─▒ ├╝zerinden ak─▒m ge├žiyor ve o bilgi tazeleniyor. Ama kullanmay─▒p terk ederseniz o ba─člant─▒lar budan─▒yor. Nas─▒l ki bah├ž─▒vanlar zaman zaman a─ča├žlar─▒ budarlar ki bir tazelenme olsun, taze s├╝rg├╝nler yeti┼čsin; bunun gibi beyinde gereksiz yere saklanan bilgi, h├ót─▒ra vs. veriler temizleniyor ki, daha ├žok l├óz─▒m olanlara yer a├ž─▒ls─▒n. Zaten beynimiz yirmili ya┼člarda olgunla┼č─▒p son h├ólini ald─▒ktan sonra; ihtiyarlama, yani h├╝cre kayb─▒ ba┼čl─▒yor. ─░htiyarlarken s─▒k kullan─▒lmayan veriler fed├ó ediliyor.

─░┼čte bu y├╝zdendir ki ├«m├ón─▒n devaml─▒ tazelenmesi, yani zikirle hat─▒rda tutulmas─▒ gerekiyor. ├Äm├ón─▒ hat─▒rda tutmak birka├ž us├╗lle oluyor. Birincisi; ├«m├ón─▒n ├žekirde─či ve ├Âz├╝ olan, ├«m├ón etti─čimiz esaslar─▒ anmak, s├Âzl├╝ olarak beyne tekrar hat─▒rlatmakla g├╝ncelli─čini, ge├žerlili─čini tasdik etmek. Bu ├Âz├╝n etraf─▒ndaki koruyucu z─▒rh ise, bu esas─▒n hayata ge├žirilmesi demek olan amellerin i┼členmeye devam etmesi.

Biz hepsine h├óf─▒za deyip ge├žsek de insan─▒n birka├ž ├že┼čit h├óf─▒zas─▒ oldu─ču tespit edilmi┼č. Bir ki┼činin bilgi h├óf─▒zas─▒n─▒n yan─▒nda, h├ót─▒ra h├óf─▒zas─▒ ve i┼člem h├óf─▒zas─▒ da mevcut ve her birinin ├žal─▒┼čma prensipleri farkl─▒. Mesel├ó bilgi h├óf─▒zas─▒; bir veriyi sadece on saniyeli─čine ge├žici belle─če al─▒yor, ancak dikkati yo─čunla┼čt─▒rmakla ve ezberlemek i├žin tekrarlamakla daha kal─▒c─▒ olan h├óf─▒za katmanlar─▒na ge├žiriyor. Tekrar edilmezse de unutuyor.

Ama i┼člemlerle ilgili h├óf─▒zam─▒z, bilgi h├óf─▒zas─▒ndan farkl─▒ olarak uzun s├╝re kullan─▒lmasa da tamamen unutmuyor. Mesel├ó araba kullanmasak da tamamen unutmamam─▒z gibi. ├ç├╝nk├╝ beyin m├╝cerred bilgiden farkl─▒ olarak fiil├« becerileri ┼čuuralt─▒na al─▒p sakl─▒yor. Yani nas─▒l yapt─▒─č─▒m─▒z─▒ d├╝┼č├╝nmeden otomatik olarak yapmam─▒z─▒ sa─čl─▒yor.

Elbette fiil├« bir beceriyi kazanmak i├žin, al─▒┼čkanl─▒k h├óline getirecek kadar ├žok tekrarlamak gerekiyor. G├╝zel bir davran─▒┼č─▒n insan i├žin ahl├ók h├óline gelmesi de ancak yeterince tekrar yapmakla m├╝mk├╝n oluyor.

─░nsan ancak ┼čevke geldi─či vakit bir iyili─či yaparsa, o; insan─▒n i├ž ├óleminde yerle┼čip tabiat h├óline gelmez. Ameller; ancak devaml─▒l─▒kla yerle┼čir, ahl├ók─▒ g├╝zelle┼čtirir, ┼čahsiyeti olgunla┼čt─▒r─▒r ve insandaki iyi taraf─▒ kem├óle erdirir. Ancak al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z amelleri yapmakta zorlanm─▒yoruz ama bizden biraz daha fazlas─▒ veya pek al─▒┼čmad─▒─č─▒m─▒z bir fed├ók├órl─▒k istendi─činde s─▒k─▒nt─▒ hissediyorsak, kendimizi bir hesaba ├žekmeliyiz.

─░m├óm-─▒ Gaz├ól├« g├╝zel ahl├ók─▒ tarif ederken; ┬źki┼činin o iyili─či yaparken s─▒k─▒nt─▒ duymamas─▒┬╗ diyor. Mesel├ó c├Âmertlik bir ki┼čide ahl├ók h├óline gelmi┼čse, art─▒k kendisinden bir ikram veya iyilik istenmesi zoruna gitmez. Bunun gibi insan─▒n ├«m├ón─▒; art─▒k iyice i├ž ├ólemine yerle┼čmi┼č, b├╝t├╝n kararlar─▒na, duygular─▒na, tav─▒r ve davran─▒┼člar─▒na y├Ân verecek kadar onun ┼čahsiyetinin bir par├žas─▒ olmu┼čsa; o ki┼čiye ├«m├ón─▒ i├žin hi├žbir fed├ók├órl─▒k zor gelmez. E─čer geliyorsa; demek ki ├«m├ón─▒m─▒zda bir kabuk ba─člama, bir k├╝llenme problemi olsa gerektir. Demek ki ├«m├ón─▒m─▒z─▒ tazeleyecek amellere ihtiya├ž var. Bir de amelleri kuru ┼čekil ve al─▒┼čkanl─▒k h├ólinde de─čil; g├╝├žl├╝ duygularla, canl─▒ bir ┼čuurla yapmaya…

─░nsanda bir de h├ót─▒ra h├óf─▒zas─▒ bulunuyor. Bu h├óf─▒za, daha ├žok duygularla ili┼čkili olan h├ót─▒ralar─▒ sakl─▒yor. Mesel├ó bizde g├╝├žl├╝ bir duygu uyand─▒rmayan g├╝nl├╝k rutinleri h─▒zla unutup siliyor.

Dikkat ederseniz zaman o kadar h─▒zl─▒ ak─▒yor ve olaylar─▒ o kadar ├žabuk unutuyoruz ki, bazen bir h├ódisenin ├╝zerinden ka├ž y─▒l ge├žti─čini bile kestiremiyoruz. Hesap edince; ┬źO kadar sene nas─▒l ge├žmi┼č?┬╗ diye ┼ča┼č─▒r─▒yoruz. ├ľnemli bir h├ódise olmad─▒─č─▒ s├╝rece, y─▒llar─▒n bizim h├óf─▒zam─▒zda bir izi kalm─▒yor. Ancak ├Ânemli bir h├ódisenin ya┼čand─▒─č─▒ y─▒llar─▒ hat─▒rl─▒yoruz. Hatt├ó ┼č├Âyle c├╝mleler kuruyoruz: ┬źO sene deprem olmu┼čtu…┬╗, ┬źO yaz torunum d├╝nyaya gelmi┼čti…┬╗, ┬źO sene biz umreye gitmi┼čtik…┬╗, ┬ź… oradan hat─▒rl─▒yorum.┬╗

H├óf─▒za yap─▒m─▒z─▒ bizden daha iyi bilen Rabbimiz, bu sebeple, bize, her y─▒l; ├╝├ž aylar, Ramazan, Kurban Bayram─▒ gibi hayat─▒n rutinini bozup h├óf─▒zam─▒zda iz b─▒rakacak farkl─▒ tecr├╝beler ya┼čatan m├óneviyat mevsimleri g├Ânderiyor. O mevsimler sayesinde, rutini de─či┼čtirip duygular─▒m─▒z─▒ uyaran ve m├óneviyat─▒m─▒z─▒ canland─▒racak tecr├╝beler ya┼čat─▒yor. Allah i├žin oru├ž tutmak, All├óhÔÇÖ─▒n r─▒zk─▒na muhta├žl─▒─č─▒m─▒z─▒ hat─▒rlamak, iftar ederken taze bir ┼č├╝k├╝r duygusu hissetmek…

RabbimizÔÇÖin emretti─či her faaliyette ├«man m├╝cerred bir kabulden ├Âteye ge├žip; ya┼čanan, hissedilen, tad─▒lan ve h├ót─▒rada izi olan bir m├╝┼čahhas ger├žekli─če d├Ân├╝┼č├╝yor. ├ľm├╝rde hi├ž de─čilse bir kere hacca gitmek, umrelere gitmek, d├«n├« sohbet ve ir┼čad faaliyetlerine kat─▒lmak, ├ócizleri, mazlumlar─▒, yetimleri ziyaret etmek, yard─▒mla┼čma faaliyetlerine kat─▒lmak, cenazeleri te┼čy├« etmek, zulm├╝ telÔÇÖin faaliyetlerinde m├╝ÔÇÖminlerle omuz omuza durmak vs… insan─▒n duygular─▒n─▒ etkiliyor, h├óf─▒zada iz b─▒rak─▒yor. Bunlar─▒ terk etmeyip zaman zaman tekrarlayarak o hisleri tazelemek de ├«m├ón─▒n h├ót─▒ra h├óf─▒zas─▒ndaki ba─člant─▒lar─▒n─▒ g├╝ncelliyor, silinip gitmesinin ├Ân├╝ne ge├žiyor.

Bir aile b├╝y├╝─č├╝m├╝z├╝n beyin filmi ├žekilmi┼čti, doktor g├Âstermi┼čti; beyni hem hacim olarak k├╝├ž├╝lm├╝┼č hem de b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ s├╝nger gibi olmu┼čtu… Bizi gece yar─▒s─▒ uyand─▒r─▒r; ÔÇťAk┼čam yeme─či yedik mi?ÔÇŁ diye sorard─▒. Ama namazlar─▒n─▒ hi├ž unutmazd─▒. Biraz vakitlerini kar─▒┼čt─▒rsa da akl─▒ hep namazdayd─▒, g├╝n i├žinde konu┼čtu─ču az say─▒daki c├╝mlesi de hep namaz hakk─▒nda olurdu: ÔÇť─░kindi okundu mu? Yats─▒ ne zaman okunacak?ÔÇŁ

├ľmr├╝m├╝z uzarsa yapabildi─čimiz amel ├že┼čitleri gitgide azalacak. Belki namaz─▒m─▒z─▒ bile tam k─▒lamayaca─č─▒z. Son nefesimizde ├«m├ón─▒m─▒z─▒ h├óf─▒zam─▒zda capcanl─▒ bulabilecek miyiz?

├ľzetlersek;

─░nsan─▒n ├«m├ón esas─▒n─▒ s├Âzl├╝ olarak tekrarlamas─▒n─▒n da, ├«m├ón─▒ i├žin fed├ók├órl─▒klar yap─▒p hayata ge├žirmesinin de ayr─▒ bir faydas─▒ var. Bunlardan birini yap─▒p di─čerini ├Ânemsememek, ├«m├ón─▒m─▒zda tehlikeli bir a┼č─▒nmaya sebep olabilir. -Allah korusun-