MEVZU RABB─░N RIZ├éSI ─░SE…

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ge├žti─čimiz g├╝nlerde k─▒z─▒m─▒n kitaplar─▒ aras─▒nda birisi dikkatimi ├žekti ve bir k─▒sm─▒n─▒ okudum. N├Âroloji-psikiyatri ilmi ├╝zerine bir kitapt─▒; ama rastlad─▒─č─▒m konu, hepimizi ilgilendiren ├Ânemli bir hususa dikkat ├žekiyordu: ┬źMuhakeme yetene─či┬╗

Yazar; beynin sa─č yar─▒s─▒ ├╝zerine yeterince ara┼čt─▒rma yap─▒lmad─▒─č─▒na dikkat ├žekiyor ve meslek hayat─▒nda, me┼čgul oldu─ču sanat dal─▒nda ba┼čar─▒l─▒, g├╝zel konu┼čan, ak─▒ll─▒ bir adam intib├ó─▒ b─▒rakan bir adam─▒n tuhaf durumundan bahsediyordu. Kitaba da ismini veren, bu; ┬źKar─▒s─▒n─▒ ┼×apka Sanan Adam┬╗, bir ┼čeyin b├╝t├╝n vas─▒flar─▒n─▒ gayet do─čru ┼čekilde say─▒yor, ama o ┼čeye bir b├╝t├╝n olarak bak─▒p, ne oldu─čunu tan─▒m─▒yordu. Tuhaf bir ┼čekilde, kar─▒s─▒n─▒ ┼čapka zannederek ba┼č─▒na ge├žirmeye ├žal─▒┼čabiliyordu. Bir insan─▒ nesne zannetmek ne tuhaf de─čil mi?

Yazar; mevcut psikiyatri ilminin, adam─▒n durumuna benzedi─čini, tek tek olaylar─▒ inceleyip, nas─▒ll─▒─č─▒na dair bir s├╝r├╝ tahlil ve tespitte bulundu─čunu ama b├╝t├╝n├╝ g├Âremedi─čini s├Âyl├╝yordu. En b├╝y├╝k eksi─čin ise muhakeme eksikli─či oldu─čunu s├Âyl├╝yordu. Pek├ól├ó bu tespit, bat─▒ biliminin veya bat─▒ medeniyetinin tamam─▒ i├žin de yap─▒labilir. Bug├╝n insan; kendisini, hayat─▒ ve b├╝t├╝n├╝yle ├ólemi birbiriyle tutarl─▒ bir a├ž─▒klama ile izah edip tan─▒mlama, do─čru h├╝km├╝ verme, ona g├Âre do─čru kararlar verebilme g├╝c├╝n├╝n ┼č├╝phecili─če, bilinemezcili─če, (agnostisizm) hi├ž├žili─če (nihilizm) kurban vermi┼č durumda. Bu sebeple de tuhaf bir ┼čekilde; teleskoplarla y─▒ld─▒zlar─▒n ├Âtesini g├Âzl├╝yor, ama g├Âz├╝n├╝n ├Ân├╝ndekini g├Âremiyor.

Rabbimiz ink├órc─▒l─▒─č─▒ k├Ârl├╝─če benzetiyor:

ÔÇťKim de BenÔÇÖi anmaktan y├╝z ├ževirirse ┼č├╝phesiz onun s─▒k─▒nt─▒l─▒ bir hayat─▒ olacak ve Biz onu, k─▒y├ómet g├╝n├╝ k├Âr olarak ha┼čredece─čiz. O;

┬źÔÇôRabbim! Beni ni├žin k├Âr olarak ha┼črettin? Oysa ben hakikaten g├Âr├╝r idim!┬╗ der.

Allah buyurur ki:

┬źÔÇô─░┼čte b├Âyle. ├ç├╝nk├╝ sana ├óyetlerimiz geldi; ama sen onlar─▒ unuttun. Bug├╝n de ayn─▒ ┼čekilde sen (rahmetten mahrum ediliyor,) unutulu┬şyorsun.┬╗ÔÇŁ (T├óh├ó, 20/124-126)

─░nsan g├Ârmek istemez, y├╝z ├ževirirse; g├Âzleri gayet sa─čl─▒kl─▒ olsa da bir nev├« k├Ârd├╝r, ├Âyle de─čil mi?

Bat─▒ ├ólemi; d├╝nyan─▒n z├óhirine dair ├žok b├╝y├╝k miktarda teferruatl─▒ bilgiye sahip, ama bu mal├╗mat veya veri par├žalar─▒n─▒ bir b├╝t├╝n olarak yorumlayam─▒yor. Bir├žok felsefe tarih├žisi; modern zamanlar─▒n en b├╝y├╝k eksi─činin bir hayat anlay─▒┼č─▒, bilgi verilerini, bir zihniyet etraf─▒na ├Ârememek, her ┼čeye ┼č├ómil bir felsefe kuramamak oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Herh├ólde bunun da sebebi; b├╝t├╝n├╝ g├Ârebilecek ┼čekilde, varl─▒─ča d─▒┼čar─▒dan bakamamak ve bak─▒┼č─▒ do─čru noktaya odaklayamamak olmal─▒…

D├╝nyay─▒ do─čru olarak g├Ârebilmek i├žin; d├╝nyaya d├╝nya d─▒┼č─▒ndan, yani d├╝nyev├« olmayan bir nazarla bakmak l├óz─▒m. ─░┼čte en b├╝y├╝k k├Ârl├╝k bu:

ÔÇťOnlar d├╝nya hayat─▒n─▒n, z├óhirini, g├Âr├╝nen taraf─▒n─▒ bilirler; ├óhiretten ise tamamen habersizdirler.ÔÇŁ (er-R├╗m, 7)

─░nsan d├╝nyaya, d├╝nyev├« olmayan yani m├ónev├« ve uhrev├« nazarla bak─▒nca; bu d├╝nyada yap─▒p ettiklerimiz, ya┼čad─▒klar─▒m─▒z birer de─čer h├óline geliyor. Hem de hakik├« bir de─čer. Ebed├« hayatta fel├óketten kurtulup tam bir sa├ódete kavu┼čmam─▒za vesile olacaksa e─čer; yapt─▒─č─▒m─▒z veya ya┼čad─▒─č─▒m─▒z herhangi bir ┼čeyin, b├╝y├╝k m├╝ k├╝├ž├╝k m├╝ oldu─ču, ho┼čumuza m─▒ yoksa zorumuza m─▒ gitti─či hi├ž ├Ânemli de─čil.

Hani kahramanl─▒k r├╗hunu yans─▒tan bir c├╝mle vard─▒r;

ÔÇťKonu vatansa gerisi teferruatt─▒r.ÔÇŁ diyorlar. Onun gibi:

ÔÇťMevzu, RabbimizÔÇÖin r─▒z├ós─▒n─▒ kazanmaksa; gerisi hi├žtir.ÔÇŁ

─░┼čte insan; bak─▒┼č─▒n─▒ b├Âyle do─čru odaklarsa b├╝t├╝n├╝ g├Âr├╝r, her ┼čey birden m├ón├ó kazan─▒r ve ge├žici ┼čeylerden ebediyete uzanan bir pencere a├ž─▒l─▒verir. As─▒l ak─▒ll─▒l─▒k da budur.

Nitekim Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- EfendimizÔÇÖe sorulmu┼č:

ÔÇťÔÇô─░nsanlar─▒n en ak─▒ll─▒s─▒ kimdir?ÔÇŁ

Efendimiz;

ÔÇťÔÇô├ľl├╝m├╝ en ├žok hat─▒rlayan ve sonras─▒ i├žin en g├╝zel ┼čekilde haz─▒rl─▒k yapanlard─▒r. ─░┼čte (ger├žek) ak─▒ll─▒lar bunlard─▒r.ÔÇŁ buyurmu┼člar. (─░bn-i M├óce, Z├╝hd, 31)

Ak─▒l; ─░sl├óm d├╝┼č├╝ncesinde, bat─▒n─▒n zek├ó dedi─či unsurdan daha farkl─▒ bir muhakeme kabiliyeti. ├çarp─▒c─▒ bir ├Ârnek olarak, ─░ngiltereÔÇÖde ibretlik bir h├ódise ya┼čanm─▒┼č:

Onlar─▒n ├╝niversite giri┼č imtihan─▒ diyebilece─čimiz imtihan─▒nda ├žok y├╝ksek puan alan bir gen├ž, bir g├╝n ├ón├«den anne-babas─▒n─▒ b─▒├žaklay─▒vermi┼č. Gencin zek├ós─▒n─▒ de─čerlendirmek i├žin, hapiste kendisine geli┼čmi┼č bilgisayarlar vermi┼čler ve devlet i├žin faydal─▒ ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼č. M├╝k├ófat olarak sal─▒vermek istemi┼čler, ama ├Âzg├╝r kalmay─▒ istememi┼č.

Y├╝ksek matematik zek├ós─▒; bir insan─▒n kendi duygular─▒n─▒ y├Ânetmesine, do─čru tutumu belirlemesine, do─čru kararlar vermesine yetmiyor. Onun i├žin farkl─▒ bir zek├ó gerekiyor. ┬źEmotional Intelligence,┬╗ yani duygu zek├ós─▒ diyorlar ama yeterli bir tarif say─▒lmaz.

Belki akl─▒n en kapsaml─▒ tarifini ─░m├óm-─▒ ├ézam yapm─▒┼čt─▒r. Talebelerine soruyor:

ÔÇťÔÇôAk─▒l nedir?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôFayday─▒, zarar─▒ ay─▒rt etme kuvveti.ÔÇŁ diyorlar.

ÔÇťÔÇôO hayvanlarda da var; yeme ├ža─č─▒rsan gelir, sopaya ├ža─č─▒r─▒rsan gelmez. As─▒l ak─▒l, faydal─▒yla daha faydal─▒y─▒ ay─▒rt etmektir.ÔÇŁ diyor.

─░nsanda ak─▒l ve muhakeme duygusu tam oldu─ču zaman; m├╝him ile ehemmi ay─▒rt edebilir, en m├╝him olan─▒ merkeze alarak do─čru odaklama yapar. Bunu yapabilen ki┼či ise; akl─▒n─▒ All├óhÔÇÖ─▒n iradesine teslim eder, her karar─▒nda; ┬źAllah bundan r├óz─▒ olur mu?┬╗ diye d├╝┼č├╝n├╝r, ├Âyle karar verir.

├ç├╝nk├╝ hemen her i┼čte ├Ân├╝m├╝zde iki yol vard─▒r. Bir tarafta All├óhÔÇÖ─▒n emir ve tavsiyeleri, di─čer tarafta nefsin istekleri. Nefis; genellikle bo┼č, de─čersiz hatt├ó k├Ât├╝ ve ├žirkin ┼čeylerle keyiflenmeye meyillidir.

Ak─▒ll─▒ insan; All├óhÔÇÖ─▒n saf nurdan ibaret, tamamen hikmetli olan emir ve tavsiyelerinin mutlak hid├óyet oldu─čunu, o emir ve yasaklar─▒n da merhametin farkl─▒ bir tez├óh├╝r├╝ oldu─čunu idrak eder, nefsin serke┼čli─čini, tembellik ve bulan─▒k zevklerini fed├ó ediverir. Hem bunu yapan ki┼či, d├╝nyada da ├žok k├órl─▒ ├ž─▒kar.

Hayata bak─▒┼č─▒nda, All├óhÔÇÖ─▒n r─▒z├ós─▒na ve ├óhiret sa├ódetine odaklanmayan ki┼čiler; ├žo─ču zaman yanl─▒┼č odaklama ile ├Ânemsiz bir ┼čeye fazla de─čer verirler. Mesel├ó; bir gen├ž adam─▒n hik├óyesini biliyorum. Otomobil de─či┼čtirme sevdas─▒ y├╝z├╝nden, y─▒llardan beri bankalar─▒n k├Âlesi. Ya┼čad─▒─č─▒ aile huzursuzlu─ču da cabas─▒.

ÔÇťÔÇô┼×ehrin g├Âbe─činde tank gibi arabaya binmek All├óhÔÇÖ─▒n emri mi? Daha kiradan kurtulamam─▒┼čken bunun i├žin f├óize bula┼čmaya de─čer mi?ÔÇŁ deyince kendisini ┼č├Âyle savunuyor:

ÔÇťÔÇôGen├žken binmeyeceksin de ne zaman bineceksin?ÔÇŁ

┼×u anda bu anlay─▒┼č y├╝z├╝nden daha eline ge├žmeyen paray─▒ harcay─▒p t├╝keten gen├žlerimiz, geleceklerini rehin verdiklerinin fark─▒nda de─čiller. Modern insan; basit hev├ó ve heveslerin esiri olmu┼č, y├╝ksek bir ahl├ók ve karakter in┼ča edecek g├╝c├╝ kendinde bulam─▒yor.

ÔÇťAs─▒l hayat ├óhiret hayat─▒d─▒r.ÔÇŁ diyen bir ki┼čiye; bu d├╝nyada, temel ihtiya├žlar─▒ giderecek kadar─▒yla yetinmek zor gelmez. Bu sayede, d├╝nyas─▒n─▒ da; h├╝r, ┼čerefli ve sel├ómetli bir ┼čekilde ya┼čar, ├óhiret sermayesi olan iyiliklere yetecek zaman ve imk├ón─▒ bulur.

Ge├žti─čimiz ay, Aziz Mahmud H├╝d├óy├« Vakf─▒m─▒z─▒n tertipledi─či ┬źUluslararas─▒ Bah├óeddin Nak┼čibend ve Nak┼čibend├«lik Sempozyumu┬╗nda ├žok de─čerli konu┼čmalar yap─▒ld─▒. Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkan Yard─▒mc─▒s─▒ Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ Hocam─▒z a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒nda ┼č├Âyle dedi:

ÔÇť─░rfan gelene─činin en ├žok dile dolanan, tenkit edilen; ┬źBir lokma bir h─▒rka┬╗ anlay─▒┼č─▒, t├╝ketimdeki nih├ó├« s─▒n─▒r─▒ g├Âsterir, kazanmadaki de─čil. T├╝ketimdeki ve infaktaki s─▒n─▒r; ┬źBir lokma bir h─▒rka kal─▒ncaya kadar karde┼člerinle payla┼č.┬╗ mesaj─▒ vermektedir.ÔÇŁ

D├╝nya hayat─▒ g├Âz├╝m├╝ze bir gaflet perdesi ├žekmi┼č, basit ┼čeylere fazla de─čer veriyoruz. H├ólbuki uykuday─▒z, ├Âl├╝nce uyanaca─č─▒z. O zaman bakaca─č─▒z ki d├╝nya hayat─▒ bir r├╝ya gibiymi┼č:

ÔÇťK─▒y├ómet g├╝n├╝n├╝ g├Ârd├╝klerinde, (d├╝nyada) sadece bir ak┼čam vakti ya da ku┼čluk zaman─▒ kadar kald─▒klar─▒n─▒ san─▒rlar.ÔÇŁ (en-N├ózi├ót, 46)