─░SRAF

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

hatice_kubra_ergin-yuzakidergisi-agustos2016

Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-, SaÔÇśd bin Eb├« Vakk├ós -rad─▒yall├óhu anh-ÔÇÖ─▒ abdest al─▒rken g├Âr├╝r. Suyu fazla kulland─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce;

ÔÇťÔÇôBu ne israf!ÔÇŁ buyurur.

Hazret-i SaÔÇśd;

ÔÇťÔÇôAbdestte de israf olur mu?ÔÇŁ diye sorunca;

ÔÇťÔÇôEvet, hem de nehrin kenar─▒nda bile olsan.ÔÇŁ cevab─▒n─▒ verir. (─░bn-i M├óce, S├╝nen, Tah├óret, 425)

Bir insan nehir kenar─▒nda abdest alsa, akan su ya tekrar nehre kar─▒┼č─▒r veya topra─ča d├╝┼čer. Bundan kimseye zarar gelmez. Ama Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ├╝mmetinin abdest almak gibi hay─▒rl─▒ bir i┼čte bile, israf etmesine m├óni olmu┼č. Mesele sadece suyun israf─▒ de─čil; her ┼čeyde bir ├Âl├ž├╝n├╝n olmas─▒, insan─▒n ├Âl├ž├╝l├╝ olmaya al─▒┼čmas─▒. Herkesin kendi akl─▒na veya miz├óc─▒na g├Âre bir ├Âl├ž├╝ takdir etmeye kalk─▒┼čmamas─▒, All├óhÔÇÖ─▒n ├Â─čretti─či hikmete g├Âre hareket etmeye al─▒┼čmas─▒. ├ç├╝nk├╝ davran─▒┼člar al─▒┼čkanl─▒klar─▒, al─▒┼čkanl─▒klar ahl├ók─▒, ahl├ók da insan─▒n r├╗h├ón├« yap─▒s─▒n─▒ ┼čekillendiriyor.

Bug├╝n bir k├ó─č─▒t pe├žeteyi gereksiz yere buru┼čturup att─▒─č─▒ i├žin ├«kaz edilmeyen bir ├žocuk, biraz b├╝y├╝d├╝─č├╝nde ekme─či bayatlad─▒ diye ├ž├Âpe atmaktan ka├ž─▒nm─▒yor. Biraz daha b├╝y├╝d├╝─č├╝nde, gereksiz yere k─▒l─▒k k─▒yafete para harc─▒yor ve giyilebilir durumdaki k─▒yafetleri i├žin; ┬źArt─▒k be─čenmiyorum, ondan daha iyisini bulabiliyorum.┬╗ diyerek at─▒yor. Bu ahl├ók yap─▒s─▒ giderek ki┼činin karakteri h├óline geliyor ve o ki┼či, insan israf─▒ndan da ka├ž─▒nm─▒yor.

Ge├ženlerde ho┼č bir n├╝kte okudum. Bir yast─▒kta kocam─▒┼č, ya┼čl─▒ bir kar─▒ kocaya soruyorlar;

ÔÇťÔÇôEvlili─činizin b├Âyle uzun ├Âm├╝rl├╝ olmas─▒n─▒n s─▒rr─▒ nedir?ÔÇŁ diye. Cevab─▒;

ÔÇťÔÇôBiz eskiden bir e┼čyam─▒z k─▒r─▒l─▒nca tamir ederdik, hemen atmazd─▒k.ÔÇŁ diyor.

Bug├╝n d├╝nyada yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lan ekonomik model, e┼čyalar─▒n tamir edilip tekrar kullan─▒lmas─▒n─▒ esas alm─▒yor. Mesel├ó; art─▒k ayakkab─▒lar─▒ eskiyince, tamirciye g├Ât├╝ren kimse kalmad─▒. Gen├ž k─▒zlar kopan d├╝─čmelerini dikmeyi bile bilmiyorlar. Otomobillerin ve dayan─▒kl─▒ t├╝ketim e┼čyalar─▒n─▒n bile garanti s├╝resi dolunca, yenisiyle de─či┼čtirildi─či bir ekonomik d├╝zene do─čru gidiyoruz. On senelik e┼čyalar─▒n yedek par├žas─▒n─▒ bulmakta zorlan─▒yorsunuz. Hele giyim ku┼čam ve kap kacak gibi e┼čyalar─▒n─▒ temizlemeye zahmet etmeyip, atan bir nesille kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z.

Bu ┼čekilde bir ruh h├óliyle yeti┼čen nesil; ┬źG├Ânl├╝me g├Âre de─čil.┬╗, ┬źHevesim ge├žti.┬╗ veya ┬źDaha iyisini bulabilirim.┬╗ diye insanlar─▒ bile harc─▒yor. Verdi─či s├Âze inanm─▒┼č, kendisine g├╝venmi┼č insanlara de─čer vermiyor; nefsinin arzu ve menfaatlerini her ┼čeyin ├╝zerinde g├Âr├╝yor.

Eskiden kalfalar kendilerini yeti┼čtiren ustaya ├Âm├╝r boyunca sayg─▒ g├Âsterirmi┼č, ┼čimdi kendisini d├╝nyaya getiren anne-babas─▒na vef├ó g├Âstermeyen evl├ótlar var. Ekmek yedi─či kap─▒ya bile vef├ó g├Âsteren nesillerin yerini, ailesine bile ba─čl─▒l─▒k duymayan nesiller al─▒yor.

Dikkat edilirse b├Âyle davranan ki┼čilerde kuvvetli bir ┬źbenmerkezcilik┬╗ var. Bu ahl├óka sahip insanlar, her t├╝rl├╝ tasarrufunda kendisini serbest g├Âr├╝yor; hesap verme ┼čuuru ta┼č─▒m─▒yor. Okul yemekhanesinde pil├óv─▒n─▒ bitirmeye ├Âzen g├Âsteren, pirin├ž tanesini bile tabakta b─▒rakmamaya gayret eden gen├žlere l├ókap tak─▒yor, alay ediyor. ┬źDoymad─▒ysan al benimkini de ye!┬╗ diyor. Anne-babalar ├žocuklar─▒n─▒ bu ahl├ók ├╝zere yeti┼čtirirken veya yeti┼čmesine g├Âz yumarken; onlar─▒n ileride herkesi, her ┼čeyi ve bizzat kendilerini de israf edeceklerini d├╝┼č├╝nm├╝yorlar.

├ľyle de─čil mi? Kendi ├Âmr├╝n├╝, sa─čl─▒─č─▒n─▒, akl─▒n─▒ ve kalbini israf eden insan; bizzat kendi nefsine yaz─▒k etmiyor mu? Bug├╝n internet ba┼č─▒nda, ekran kar┼č─▒s─▒nda; e─člendirici ve kul oldu─čunu unutturucu ┼čeylere g├╝l├╝p dalga ge├žerken, bir daha geri gelmeyecek ├Âm├╝rler heb├ó edilmi┼č oluyor.

Neden g├╝n├╝m├╝z insan─▒n─▒n g├Ânl├╝nde; ┬źBen ka├ž saattir neyle vakit ge├žiriyorum? Vaktimi neyle harc─▒yorum?┬╗ diye bir endi┼če yok? Sokaklarda yar─▒s─▒ yenilip at─▒lm─▒┼č ├žerez paketleri, asfalta yap─▒┼čm─▒┼č ├žikolatalar, ┼čekerlemeler, birka├ž ─▒s─▒r─▒k al─▒n─▒p k├Â┼čelere b─▒rak─▒lm─▒┼č sandvi├žler neden varsa, ayn─▒ sebepten. Kendisini sorgu sual sorulmayacak, her can─▒n─▒n istedi─čini yapabilir, sa├ž─▒p savurabilir, ge├žip gidebilir zannederken; bununla kibrini besledi─čini, b├╝y├╝kl├╝k taslad─▒─č─▒n─▒ zannedenler, bir zaman sonra kendisini de ziyan edilebilir de─čersiz bir varl─▒k durumuna d├╝┼č├╝r├╝yor. Kibir maskesi arkas─▒nda zavall─▒la┼č─▒yor.

Bug├╝n dilimizde israf, bir kayna─č─▒ fazla harcay─▒p t├╝ketme m├ón├ós─▒nda kullan─▒l─▒yor ama asl─▒nda israf yersiz ve ├Âl├ž├╝s├╝z kullanmak demek. Yerli yerince olursa fazla da harcansa bir sak─▒nca yok. Mesel├ó infak; harcamak, t├╝ketmek demek ama; yerli yerince, All├óhÔÇÖ─▒n emretti─či ├Âl├ž├╝de oldu─ču i├žin ├Âv├╝l├╝yor, sevap vaÔÇśdediliyor. Bug├╝n modern insan; kendi akl─▒na ├žok g├╝venip, hid├óyete s─▒rt ├ževirdi─či i├žin, her ┼čeyi All├óhÔÇÖ─▒n emrine ve hikmete ters bir s├╗rette yap─▒yor.

Esasen k─▒t kaynaklara kar┼č─▒ son derece cimri olan nefsin, insan─▒ israfa s├╝r├╝klemesi kendi i├žinde bir tezatt─▒r. Bu tezad─▒n kayna─č─▒ yava┼č yava┼č edinilen al─▒┼čkanl─▒klard─▒r. Bug├╝n Avrupa, m├╝ltecilere sosyal yard─▒m yaparken ne kadar cimri; h├ólbuki bir y─▒l i├žinde israf ettikleri kaynaklar─▒n sadece k├╝├ž├╝c├╝k bir b├Âl├╝m├╝yle milyonlarca m├╝lteciye yard─▒m edilebilir. Ama art─▒k o israf─▒ vazge├žilmez ihtiya├žlar olarak g├Âr├╝yor ve; ┬źYard─▒m etmeyelim, rahat─▒m─▒z bozulmas─▒n!┬╗ diyor. Hatt├ó yard─▒m etmek ┼č├Âyle dursun; bu zul├╝mlerin sebebi olan s├Âm├╝r├╝ d├╝zeninden vazge├žmeye, zalimleri desteklemeyi b─▒rakmaya da yana┼čm─▒yor. ├ç├╝nk├╝ o s├Âm├╝r├╝ d├╝zeni y─▒k─▒l─▒rsa, AfrikaÔÇÖn─▒n en verimli ba─člar─▒nda, Avrupa sofralar─▒ i├žin ┼čarapl─▒k ├╝z├╝mler, kakao ve muz yeti┼čtirilemeyecek; al─▒┼čt─▒klar─▒ lezzetleri b├Âyle bol ve ucuza bulamayacaklar. Onlar─▒n bu kaynaklar─▒; kendi k─▒talar─▒na ta┼č─▒y─▒p, i┼čleyip, ticaret yapmas─▒nda gerekli olan petrol ve enerji kaynaklar─▒n─▒n b├Âyle ucuza gelmesi i├žin, s├Âm├╝r├╝ d├╝zeninin devam etmesi l├óz─▒m. Vars─▒n bu ├╝lkeler zalimler taraf─▒ndan k├Ât├╝ y├Ânetilsin. ─░sraf zannedildi─či kadar basit bir kabahat de─čil; bug├╝n insano─člu al─▒┼čt─▒─č─▒ israftan vazge├žmemek ad─▒na, bile bile zulmediyor, zulme r─▒z├ó g├Âsteriyor.

Avrupa kentlerinde s─▒rf e─člence sekt├Âr├╝ i├žin harcanan trilyonlarla, sa─čl─▒k meseleleri k├Âk├╝nden ├ž├Âz├╝lebilir. Bir d├╝┼č├╝nelim; d├╝nyada y├╝zlerce ├╝lkede toplamda binlerce televizyon kanal─▒, bunlar i├žin program ve film ├žeken ┼čirketler. Bunlar─▒n s─▒rf elektrik harcamas─▒ndan tasarruf edilebilse, b├╝t├╝n d├╝nyada temiz su ihtiyac─▒ k├Âk├╝nden ├ž├Âz├╝lebilir. Bunlara harcanan insan eme─či ile e─čitimsiz ├žocuk ve gen├ž kalmaz. Bu kadar televizyon program─▒na ne gerek var? Ne faydas─▒ var bunlar─▒n? Faydas─▒ olmad─▒─č─▒ gibi bir├žok zarar─▒ var.

Hele sil├óhlanmaya harcanan dev├ós├ó b├╝t├želer… D├╝nyay─▒ s├Âm├╝rmeye devam etmek i├žin, daha ├žok insan─▒ kolayca ├Âld├╝rmek i├žin yap─▒lan bunca harcama… D├╝nyay─▒ ─▒slah etmek i├žin harcanmad─▒─č─▒ gibi, bir de ├╝stelik ifs├ód─▒na harcanan bunca kaynak.

D├╝nyadaki b├╝t├╝n k├Ât├╝l├╝kler; israf, yani yerli yerince yap─▒lmayan, aksine k├Ât├╝l├╝─če yap─▒lan harcamalar y├╝z├╝nden meydana geliyor.

D├╝nyay─▒ kas─▒p kavuran bu israf sistemi, tam da RabbimizÔÇÖin buyurdu─ču gibi esasl─▒ bir ┼čeyt├ón├« d├╝zen:

ÔÇťGer├žekten de mal─▒n─▒ bo┼č yere sa├ž─▒p savuranlar, ┼čeytanlar─▒n karde┼čleridir. ┼×eytan, Rabbine kar┼č─▒ nank├Ârd├╝r.ÔÇŁ (el-─░sr├ó, 27)

┬ź┼×eytan─▒n karde┼čleri┬╗ ifadesi zemmetme ve tehdit etme m├ón├ós─▒nda oldu─ču gibi, israf─▒n ekseriyetle insanlar─▒n birbirini te┼čvik etmesiyle, yani bir cemiyet hastal─▒─č─▒ olarak ortaya ├ž─▒km─▒┼č olmas─▒na da dikkat ├žekiyor. O h├ólde biz m├╝sl├╝manlar da buna dikkat etmeliyiz. Birbirimizi, ufak g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ┼čeylerde dah├« israfa te┼čvik etmekten ka├ž─▒nmal─▒y─▒z. ├ç├╝nk├╝ sosyetele┼čme; yani bizim hayat seviyemize sahip olmayanlar─▒n, h├óline hi├ž ald─▒rmadan l├╝ks t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒ edinme hastal─▒─č─▒ bizi de tehdit ediyor.

Bilhassa biz han─▒mlar birbirimize nez├óket olsun diye; ┬ź├çok yak─▒┼čm─▒┼č.┬╗, ┬źNe g├╝zel alm─▒┼čs─▒n.┬╗, ┬ź─░yi yapm─▒┼čs─▒n, alm─▒┼čken kalitelisini al.┬╗, ┬źGel seni de g├Ât├╝reyim de sen de al, indirim de var ┼čimdi…┬╗ derken ├Âl├ž├╝leri ka├ž─▒r─▒yoruz. Bunu yapan beyler de kendi ├╝zerlerine al─▒ns─▒nlar.

Bunlar ileride ├žocuklar─▒m─▒za nasihat etmemize m├óni oluyor. ├ç├╝nk├╝ kendimiz ayn─▒ zaaf─▒ g├Âsterdi─čimiz i├žin ona da; ┬źMarkal─▒ diye o kadar para verilir mi?┬╗ diyemiyoruz. Bizim elimizde imk├ón olsa da harcamalar─▒m─▒z─▒ ebed├« ├ólemde bize faydas─▒ olacak yerlere yapsak, o zaman biz hi├žbir ┼čey demesek bile onlar alacaklar─▒ dersi al─▒rlar.

Kendi medeniyetimizi ancak kendi ahl├ók sistemimiz ├╝zerine ve kendi insan─▒m─▒z─▒ yeti┼čtirerek kurabiliriz. Bunun ba┼čka bir yolu yok.