TAASSUPTAN UZAK KARARLILIK ve ─░T─░DAL

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

harun_ogmus_yuzakidergisi_temmuz2016

Taassup; bir fikre k├Âr├╝ k├Âr├╝ne ba─članmak demektir. Asabiyetle ayn─▒ k├Âkten gelir. Asabiyet; ki┼činin kendisiyle ayn─▒ kan ba─č─▒ndan gelen insanlar─▒ savunmas─▒d─▒r. ─░sl├óm ├Âncesinde kabileler h├ólinde ya┼čamakta olan Araplar; can, mal ve namuslar─▒n─▒ koruyabilecekleri yeg├óne g├╝├ž olan kabileleri u─črunda hi├žbir fed├ók├órl─▒ktan ├žekinmezler, hakl─▒ veya haks─▒z oldu─čuna bakmaks─▒z─▒n kabile mensuplar─▒n─▒ b├╝t├╝n g├╝├žleriyle korurlard─▒. Bu sebeple bir ┼čairin s├Âyledi─či;

┬ź├ťnsur eh├óke z├ólimen ev mazl├╗m├ó!: Zalim de olsa mazlum da olsa karde┼čine arka ├ž─▒k!┬╗ s├Âz├╝ me┼čhur olmu┼čtu. ─░sl├óm hakk─▒n de─čil de g├╝c├╝n esas al─▒nd─▒─č─▒ b├╝y├╝k zul├╝mlere yol a├žan bu zihniyeti y─▒kt─▒ ve hakk─▒ ├Âl├ž├╝ alan yepyeni bir anlay─▒┼č getirdi. Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; atas├Âz├╝ h├óline gelmi┼č olan yukar─▒daki s├Âze, bu istikamette yeni ve do─čru bir muhtev├ó kazand─▒rd─▒. Karde┼čine zalimken yard─▒m etmen, onun zulmetmesini engellenmendir, buyurdu. Asabiyete ├ža─č─▒ran, asabiyet d├óv├ós─▒ g├╝den ve onun i├žin sava┼čan ki┼činin cehennemlik oldu─čunu belirtti.

Asabiyette kan ba─č─▒ d─▒┼č─▒nda hi├žbir ┼čey g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmaz; hak, ad├ólet vb. de─čerlere bak─▒lmaz, taraf tutulacak h├ódisenin meydana geli┼č ┼čekli ve sebepleri sorgulanmaz. Taassupta da durum ayn─▒d─▒r. Savunulan fikrin delili var m─▒d─▒r, varsa sa─člam m─▒d─▒r, sorulmaz. Zaten taassup, daha ziyade otorite kabul edilen ki┼čilerin g├Âr├╝┼člerinin savunulmas─▒nda sergilenir. Bu sebeple mutaass─▒plar─▒n, tutumlar─▒n─▒ savunmak i├žin en ├žok ileri s├╝rd├╝kleri gerek├želerden biri; ┬źAtalar─▒m─▒z, b├╝y├╝klerimiz b├Âyle buyurmu┼člar, siz onlardan daha m─▒ iyi bileceksiniz?┬╗ ┼čeklindeki s├Âzlerdir. Dolay─▒s─▒yla taassubun taklitle de ├žok yak─▒n bir al├ókas─▒ vard─▒r.

┼×u h├ólde bir fikirde seb├ót etmek, mutlaka taassuba d├╝┼č├╝ld├╝─č├╝ m├ón├ós─▒na gelmez. Seb├ót edilen fikir a├ž─▒k├ža sorgulanm─▒┼č ve delillerle ispatlanm─▒┼č ise onda seb├ót g├Âstermek taassup olarak tavsif edilemez. Aksine bu ┼čekilde hak oldu─ču ortaya konmu┼č olan fikirlerde karar k─▒lmak faz├«lettir. Ancak bu tutumun faz├«let olabilmesi, ba┼čkalar─▒n─▒n g├Âr├╝┼člerini de m├╝samahayla kar┼č─▒lamaya ba─čl─▒d─▒r. Yani ki┼či; delillere dayal─▒ olarak do─čru oldu─čunu belirledi─či yolda samimiyetle devam ederken, ba┼čkalar─▒n─▒ g├Âr├╝┼čleri sebebiyle yaftalay─▒p d─▒┼člamamal─▒d─▒r. Bu, incitici olma kayg─▒s─▒yla ki┼činin g├Âr├╝┼člerini ortaya koymaktan geri durmas─▒n─▒ gerektirmez. Aksine ki┼či, fikirlerini sonuna kadar savunmal─▒d─▒r. Ancak gerek├želeriyle ve ├ód├ób─▒yla… Kar┼č─▒s─▒ndakini k─▒r─▒p incitmeden… ├ťst├╝n gelme d├╝rt├╝s├╝yle de─čil de hakk─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ s├óikiyle…

ÔÇť─░ki sebepten dolay─▒ tart─▒┼čt─▒─č─▒m ki┼činin hakl─▒ ├ž─▒kmas─▒n─▒ isterim: Biri bir ger├žek ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ ve ben o ger├že─či ├Â─črendi─čim i├žin, di─čeri de nefsimin galibiyet hissiyle ┼č─▒marmas─▒na meydan kalmad─▒─č─▒ i├žin.ÔÇŁ diyen ─░mam ┼×├ófi├«ÔÇÖnin hassasiyetiyle…

Buraya kadar kaydettiklerimizi; bir m├╝ÔÇÖminin itikat ve fikirlerine uyarlayacak olursak, ┼ču neticeleri ├ž─▒karabiliriz:

M├╝ÔÇÖmin takl├«d├« ├«manla yetinmemeli, mutlaka tahk├«k├« (ara┼čt─▒rmaya dayal─▒, m├╝dellel) ├«m├óna sahip olmak i├žin ├žal─▒┼čmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ taklit er-ge├ž taassuba yol a├žar.

M├╝ÔÇÖmin do─črunun ├Âl├ž├╝s├╝ olarak ┼čah─▒slar─▒ g├Ârmez. Yani ona g├Âre bir s├Âz A ┼čahs─▒ taraf─▒ndan s├Âylendi diye do─čru, B ┼čahs─▒ taraf─▒ndan s├Âylendi diye yanl─▒┼č olmaz. Do─črunun ├Âl├ž├╝s├╝ ┼čah─▒slar de─čil, KurÔÇÖ├ón ve S├╝nnetÔÇÖtir. B├╝t├╝n ┼čah─▒slar hata edebilir. Dolay─▒s─▒yla herkesin g├Âr├╝┼č├╝ al─▒nabilir de, at─▒labilir de… Ancak insanlara model olarak sunulduklar─▒ i├žin Allah taraf─▒ndan korunan, k├╝├ž├╝k hatalara (zelle) d├╝┼čerlerse d├╝zeltilen peygamberler m├╝stesn├ód─▒r!

M├╝ÔÇÖmin yoruma a├ž─▒k olan konularda, m├╝ÔÇÖmin karde┼člerinin g├Âr├╝┼člerine -kat─▒lmasa bile- sayg─▒l─▒ olur. M├ón├ós─▒nda ihtil├óf edilmeyen (m├ón├óya del├óleti kat├«) ├óyet, m├╝tev├ótir hadis ve d├«nin temel ilkeleri m├╝sl├╝manlar─▒n ├╝zerinde ittifak ettikleri s├óbitelerdir. Bunlar ─░sl├óm ├╝mmetini en ba┼čtan beri ─░sl├óm ├╝mmeti yapan, k─▒y├ómete kadar da ─░sl├óm ├╝mmeti yapacak olan, ona kimlik kazand─▒ran ve onun b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ sa─člayan de─či┼čmez ilkelerdir. Bunun d─▒┼č─▒ndaki hususlar ise az ya da ├žok yoruma a├ž─▒kt─▒r; zamana ve ┼čartlara g├Âre de─či┼čebilir, farkl─▒ anla┼č─▒labilir. ─░sl├óm s├óbiteleri sayesinde her zaman ve zeminde ─░sl├óm olarak kald─▒─č─▒ gibi, yoruma a├ž─▒k olan y├Ânleriyle de b├╝t├╝n ├ža─člara ve toplumlara ayak uydurur. Bu, ─░sl├ómÔÇÖ─▒n cihan┼č├╝mul olu┼čunun bir gere─čidir. ─░┼čte m├╝ÔÇÖmin; ─░sl├ómÔÇÖ─▒n yoruma a├ž─▒k olan y├Ânlerinde kendi g├Âr├╝┼člerini delillere dayal─▒ olarak ve us├╗l├╝ dairesinde sonuna kadar savunmakla birlikte, karde┼člerinin g├Âr├╝┼člerine de sayg─▒l─▒ olur, ne kadar a┼č─▒r─▒ bulursa bulsun onlar─▒ bu t├╝r g├Âr├╝┼čleri sebebiyle de─či┼čik s─▒fatlarla yaftalay─▒p ├Âtekile┼čtirmekten ka├ž─▒n─▒r. Onlar─▒n s─▒n─▒r─▒ zorlayan bir s├Âz├╝n├╝ g├Ârd├╝─č├╝nde dah├« bunun maksad─▒ a┼čan bir ifade olabilece─či ihtimalini dikkate al─▒r ve onlar─▒ d─▒┼člamamak i├žin mazeret arar. Bu; b├ót─▒l bildi─či bir fikri, mazur g├Ârmek de─čildir! Ona g├Âre s├Âylenen s├Âz veya sergilenen davran─▒┼č b├ót─▒lsa mutlaka bunu belirtir ve tenkit eder. Ancak s├Âz veya davran─▒┼č─▒n sahibini su├žlayarak meseleyi ┼čahs├«le┼čtirmez. Velh├ós─▒l de─čerlendirmeleri s├Âz ve tutum ├╝zerinde olur, ┼čah─▒slar ├╝zerinde de─čil. Bunlar;

ÔÇťM├╝ÔÇÖminler ancak ve ancak karde┼čtir.ÔÇŁ me├ólindeki ├óyetin gere─či olarak uyulmas─▒ l├óz─▒m gelen ilkelerdir. Bug├╝n ├╝lkemiz de d├óhil olmak ├╝zere b├╝t├╝n ─░sl├óm ├óleminin pek fazla ri├óyet etmedi─či, ama ziyadesiyle muhta├ž oldu─čumuz ilkeler…

RamazanÔÇÖda kazan─▒lan g├╝zel hasletlerin, Ramazan sonras─▒nda unutulmamas─▒na y├Ânelik g├╝zel bir temenni vard─▒r. D├«nimizin emretti─či g├╝zel hasletlerden biri de; yalan, g─▒ybet, k─▒nama, iftira vb. dil ├ófetlerinden korunmakt─▒r. Bunlar─▒ dinle ilgili bir konuda; bir m├╝ÔÇÖmin karde┼čini mahk├╗m edici mahiyette irtik├ób etmek, ┼č├╝phesiz daha b├╝y├╝k bir vebal olsa gerektir. Bu Ramaz├ónÔÇÖ─▒n bu t├╝r incitici davran─▒┼člardan uzak durmam─▒za vesile olmas─▒ temennisiyle, bayram─▒n─▒z m├╝b├órek olsun!