Hayat Yolculu─čunda┬áUNUTAMADI─×IM KARELER -14-

YAZAR : Mehmet MENCET

m_mencet_yuzakidergisi_mart2016

D├ťNYANIN EN ZOR ─░┼×─░

H├ókimlik…

─░nsanlar─▒ tan─▒mak, hele de muhakeme etmek; eldeki delillere bakarak, yalanc─▒ olabilen ┼čahitlere ra─čmen karar vermek, d├╝nyan─▒n en zor i┼či.

─░├ži ba┼čka d─▒┼č─▒ ba┼čka…

D├óv├óc─▒, d├óv├ól─▒ ve avukatlar─▒; kar┼č─▒lar─▒ndaki h├ókimi yan─▒ltmak i├žin akla, hayale gelmeyen ┼čeyler yapabiliyorlar. Araya menfaat girince insan─▒n g├Âz├╝ k├Âr oluyor. G├Âz g├Âre g├Âre karaya ak, aka da kara diyebiliyor insano─člu… Yalanc─▒ ┼čahitler de i┼čin i├žine girince; dosyadakiler, yalanc─▒ ┼čahitler ve vicdan─▒n─▒z aras─▒nda kalabiliyorsunuz.

Yani vakÔÇśay─▒ tam ├ž├Âzebilmek i├žin, do─čruyu yanl─▒┼čtan ay─▒rmak i├žin, ker├ómet ehli olmak l├óz─▒m.

Had├«s-i ┼čerifte bu mesle─čin zorlu─čunu ifade etmek ├╝zere;

ÔÇť─░nsanlara kad─▒ tayin edilen ki┼či, b─▒├žaks─▒z bo─čazlanm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ (Eb├╗ D├óv├╗d, Akdiye, 1) buyurulur. Yani iki d├╝nyada da a─č─▒r mesÔÇÖ├╗liyeti olan, riskli, zor bir i┼čtir.

─░┼čte b├Âyle zor bir mesle─či icr├ó edecek ki┼čilerde ├╝st├╝n vas─▒flar bulunmal─▒.

H├ókimler bir├žok faz├«lette, herkesten ├Ânce olmalar─▒ gerekir.

┼×u hususu da ifade edelim ki;

Bir devletin; k├╝lt├╝r├╝, gelenekleri, al─▒┼čkanl─▒klar─▒ kendi b├╝nyesine uygun olmal─▒d─▒r.

Osmanl─▒; y─▒llarca ─░sl├óm ve insan haklar─▒na en uygun olan MecelleÔÇÖyi tatbik etmi┼č ve k─▒talara h├╝kmeden bir devlet olarak, farkl─▒ unsur ve s─▒n─▒flardan m├╝te┼čekkil insanlar─▒ ad├óletle y├Ânetmi┼čtir.

Bir├žok ├╝lke; Osmanl─▒ÔÇÖdan sonra dah├« y─▒llarca MecelleÔÇÖyi uygulam─▒┼čken, biz de maalesef Roma hukuku gibi hi├žbir noktada bize hitap etmeyen, ├ódeta ├╝zerimize uymayan -em├ónet bir elbiseyi- ta┼č─▒maktay─▒z. Ne k├╝lt├╝r├╝m├╝ze, ne inanc─▒m─▒za, ne de karakterimize uygun de─čil.

─░┼čte bahsetti─čimiz ÔÇťMecelle-i Ahk├óm-─▒ AdliyyeÔÇŁ adl─▒ eserde, bir h├ókim tarifi vard─▒r.

İDEAL HÂKİM

ÔÇťH├ókim; feh├«m, m├╝stak├«m, em├«n, mek├«n, metin ve sal├óh-─▒ h├ól sahibi olmal─▒d─▒r.ÔÇŁ

┬źFeh├«m┬╗ olmak, fehm sahibi olmas─▒ demektir. Yani h├ókimin zek├«, anlay─▒┼čl─▒, f─▒kha, s├╝nnete, ├ós├óra ve toplumun ├ódetlerine v├ók─▒f olmas─▒ kastedilir.

┬źM├╝stak├«m┬╗; istikametli, h├ól ve s├Âzleri do─čru olan demektir. Hilek├ór olmama, r├╝┼čvet ve hediye almama, namuslu olma, d├╝r├╝st bir ki┼či olarak kabul edilme, d─▒┼čar─▒dan etkilenmeme ve d─▒┼č bask─▒lara kapal─▒ olmad─▒r. ┼×ahs├« g├Âr├╝┼člerini kararlar─▒na yans─▒tmaz. H├ókim tarafs─▒zd─▒r. Muhakeme edilen ki┼čilere ve topluma kar┼č─▒ bak─▒┼č─▒ da tarafs─▒z olmal─▒d─▒r.

┬źEm├«n┬╗; h─▒y├ónetten ber├«, g├╝venilir ki┼či demektir. H├ókim em├«n olmal─▒d─▒r. Korkusuz ve korkmaz kimsedir, inanan ve kendine g├╝venen kimse olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ maznunlar─▒n adl├« muhakeme hakk─▒, h├ókimin em├«n ve g├╝venilir olan─▒na em├ónet edilmi┼čtir.

┬źMek├«n┬╗; acele karar vermeyen, temkinli demektir. ├ç├╝nk├╝ iktidar ve vakar sahibidirler. H├ókim sakin olmal─▒d─▒r. Hiddetli olmamal─▒, fevr├« davranmamal─▒ ve yanl─▒┼čl─▒─ča s├╝r├╝klenmemelidir. Sakinli─či ve rahatl─▒─č─▒ ile g├╝ven vermelidir. Met├ónet ve ┼čerefe sahip olmal─▒, hafif me┼črep olmamal─▒, halk─▒n baya─č─▒ tabakas─▒ndan olmamal─▒d─▒r.

┬źMetin┬╗ olmakla; kav├« olmak; sertlik ve gazap g├Âstermeksizin, pek cidd├«, heybetli ve sab─▒rl─▒ olmak kastedilir. Ac─▒ tablolar kar┼č─▒s─▒nda hissiyat─▒na ma─čl├╗p olmaz, met├ónetlidir. Hi├ž ┼ča┼čk─▒nl─▒k g├Âstermeyece─či i├žin, as─▒l, su├žlular onun kar┼č─▒s─▒nda ┼ča┼čk─▒nl─▒k g├Âsterir.

┬źSal├óh-─▒ h├ól sahibi┬╗; i├ži d─▒┼č─▒, ├Âz├╝ s├Âz├╝, her h├óli d├╝zg├╝n olmas─▒ demektir. H├ókimin pe┼čin fikirli olmamas─▒, inat├ž─▒l─▒k etmemesi, erdemli ve karakterli olmas─▒, her t├╝rl├╝ etkiden uzak kalacak bir ki┼čili─če sahip olmas─▒, d├╝┼č├╝nceli olmamas─▒, fizik├« ve r├╗h├« bir rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒n bulunmamas─▒ gerekir.

Demek ki h├ókim ba─č─▒ms─▒zl─▒k ve tarafs─▒zl─▒k yan─▒nda, ba┼čka vas─▒flara da sahip olmal─▒d─▒r. Ayr─▒ca h├ókim; hukuka itimat ve h├╝rmeti art─▒rmal─▒, hukukun ilerlemesine gayret g├Âstermelidir. H├ókim; her ┼čeyden ├Ânce bir insan olarak, ba┼čkalar─▒n─▒n insan haklar─▒na sayg─▒l─▒ olmal─▒d─▒r.

H├ókimler ve Savc─▒lar Y├╝ksek Kuruluna g├Âre h├ókimlik vas─▒flar─▒ da ┼čunlar:

ÔÇóVicdan sahibi olmak,

ÔÇóNez├óketli olmak,

ÔÇóAhl├ókl─▒ olmak,

ÔÇóBa─č─▒ms─▒zl─▒k,

ÔÇóTarafs─▒zl─▒k,

ÔÇóBilgili olmak,

ÔÇóD├╝r├╝st olmak,

ÔÇó├ľzenli olmak,

ÔÇó─░nsan haklar─▒na sayg─▒lar─▒na sayg─▒l─▒ olmak,

ÔÇóDo─čruluk ve tutarl─▒l─▒k,

ÔÇóAd├ólet

ÔÇóHakk─üniyet,

ÔÇóKanun ├Ân├╝nde e┼čitlik,

ÔÇó├édil yarg─▒lanmak…

ACI GERÇEKLER

H├ókimli─čin hakk─▒n─▒ tam veren meslekta┼člar─▒m─▒ tenzih ederim; fakat bu mesle─čin i├žinde de ad├óleti, hakk─üniyeti ve e┼čitli─či idr├ók edememi┼č ki┼čilere tesad├╝f ettim.

Y├╝ksek mahkeme ├╝yesi bir meslekta┼č─▒m geldi:

├çok samim├« bir arkada┼č─▒n─▒n bo┼čanma d├óv├ós─▒ bende imi┼č. Bu ki┼činin e┼čini hi├ž sevmedi─čini, nefret etti─čini, ayr─▒lmak istedi─čini, e┼čini g├Ârmek istemedi─čini, onun i├žin yarg─▒laman─▒n ayr─▒ ayr─▒ olmas─▒n─▒ rica etti. Bu i┼čin us├╗le uygun olmad─▒─č─▒n─▒ benden iyi bilen birisi olarak talebini do─črusu yad─▒rgad─▒m. Bunun us├╗len uygun olmad─▒─č─▒n─▒, ├žok ─▒srar ediyorsa avukat tutmas─▒n─▒ s├Âyledim.

Ad├ólet herkesin hakk─▒. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ z─▒t yararlar aras─▒nda, hakka uygun olan e┼čitlik veya denge anlamlar─▒n─▒ ihtiv├ó eder.

Lojmanda otururken; ┬źBen asans├Âr├╝ kullanm─▒yorum.┬╗ diyerek asans├Âr masraf─▒n─▒ ├Âdemek istemeyen h├ókimler vard─▒. Yahut; ┬źAlt katta oturuyorum.┬╗ diyerek ├žat─▒ masraf─▒n─▒ ├Âdemek istemeyenler vard─▒. H├ólbuki kendileri mahkemede bu t├╝r d├óv├ólara bak─▒yorlard─▒. Ad├ólet herkes i├žin var, ama uygulayanlar─▒n daha bir dikkatli olmas─▒ gerekmez mi?

Asıl olan; adâlet câmiasında vazife alan hâkim savcı vs. gibi adâleti tevzî makamında olanların, ahlâken salâhiyetli insan olmalarıdır.

─░deal h├ókim; karakter bak─▒m─▒ndan sa─člam, g├╝venilir, d├╝r├╝st, akl-─▒ sel├«m ve kalb-i m├╝stak├«m sahibi olmal─▒. Cihan┼č├╝mul de─čerleri ├╝zerinde ta┼č─▒yan; ahl├ókl─▒, namuslu, se├žkin ve cidd├« olmal─▒d─▒r. Harama meyletmemeli; asla servet, ┼čehvet ve ┼č├Âhret d├╝┼čk├╝n├╝ olmamal─▒.

B├╝t├╝n bu vas─▒flar asl─▒nda KurÔÇÖ├ón├« ifadeyle s├ólih bir ki┼či olmas─▒na i┼čaret ediyor. Yani h├ókimden istenen ├ódeta ├╝topik vas─▒flar, ins├ón-─▒ k├ómil seviyesidir. ─░sl├ómÔÇÖ─▒n gayesi, insan─▒ ins├ón-─▒ k├ómil seviyesine ├ž─▒karmakt─▒r. ─░ns├ón-─▒ k├ómil olmak ise, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ahl├óka ve edebe ba─čl─▒d─▒r.

KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖin ├╝zerinde durdu─ču 4-5 ana mevzudan birisi de ad├ólettir. Hukuk, ad├ólet, ahl├ók, hukuka ba─čl─▒l─▒k ┼čuuru, hukukun ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ve ├«man; ─░sl├óm d├«ninde birbiri i├žine girmi┼č mefhumlard─▒r. Birini, di─čerinden ay─▒rmak imk├óns─▒zd─▒r. All├óhÔÇÖ─▒n emretti─či ad├óleti, ib├ódet ┼čuuru i├žinde yerine getirmeye ├žal─▒┼čacakt─▒r. H├ókim ad├ólet ile memurdur. Taraflara e┼čit muamele etmek zorundad─▒r.

Vatanda┼člar ad├óleti h├ókimden bekler. Kendini ona em├ónet eden yan─▒l─▒rsa, ├Ânce ad├ólet sistemi ├ž├Âker; o ├ž├Âkerse herkes alt─▒nda kal─▒r. ├ç├Âken ├žat─▒n─▒n alt─▒nda kalan h├ókimler de g├╝venecek ad├óleti bulamaz.