Balkan Ziyareti -4-┬áH─░L├éL EN ├ťSTTE!..

YAZAR : Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

mehmet_ali_var_yuzakidergisi_aral─▒k2015

24 Temmuz 2015 sabah otelden MostarÔÇÖa hareket. Yol boyunca Neretva NehriÔÇÖnin g├╝zelliklerini seyrediyoruz. Osmanl─▒ zaman─▒nda bir anlamda g├╝mr├╝k kap─▒s─▒ gibi kullan─▒lan Po─Źitelj (Po├žitel) KalesiÔÇÖne u─črad─▒k. Buras─▒ nehir kenar─▒nda e┼čsiz manzaral─▒ bir mek├ón. Ecdat, AdriyatikÔÇÖten, karadan veya nehirden gelen mallar─▒ kontrol etmi┼č. A┼ča─č─▒da Ali Bey Camii, d├╝kk├ónlar ve seyyar meyve sat─▒c─▒lar─▒ misafirlerini kar┼č─▒lamakta…

├ľ─čle saatlerinde Blagay Alperenler TekkesiÔÇÖne vard─▒k. Cuma namaz─▒n─▒ k├Âydeki Kanun├« zaman─▒nda yap─▒lan Sultan S├╝leyman CamiiÔÇÖnde CumaÔÇÖy─▒ ed├ó ettik. Burada ezan─▒ okumak da nasip oldu. Blagay, MostarÔÇÖ─▒n bir il├žesi. % 98ÔÇÖi m├╝sl├╝man, % 2ÔÇÖsi katolik. Osmanl─▒ alperenlerinden, Saru Saltuk BabaÔÇÖn─▒n kabir ve t├╝rbesinin bulundu─ču e┼čsiz bir mek├ón. Kalenin bulundu─ču tepenin alt─▒nda saniyede 4.000 litre suyun ├ž─▒kt─▒─č─▒ Buna NehriÔÇÖnin kayna─č─▒ niteli─činde bir ma─čara bulunmakta. Burayla ilgili ├že┼čitli dev efs├óneleri anlat─▒l─▒yor. Ma─čara alt─▒ndan ├ž─▒kan ─▒rmak turkuaz renginde, bol ve g├╝r├╝l g├╝r├╝l…

MostarÔÇÖa yakla┼č─▒rken uzaktan 1999 yap─▒m─▒ 105 metre y├╝ksekli─čindeki ha├ž, ufkumuzu karart─▒yor. Bunu iki helikopterle ancak dikmi┼čler. ┼×air T├ól├« karde┼čim de, Balkan gezisinden sonra yazd─▒─č─▒ ┼čiirinde bu rahats─▒zl─▒─č─▒ ┼č├Âyle dile getirmi┼č:

Yeti┼č evl├ót, bug├╝n burda,

Sar─▒lm─▒┼č ├žanla v├ód├«ler…

┬źNedir ay y─▒ld─▒z?┬╗ ├Â─čretsin,

Ye┼čil bayrakl─▒ c├óm├«ler…

Bizim gibi can─▒ s─▒k─▒lan Mostar gen├žleri bir g├╝n AliyaÔÇÖya;

ÔÇťÔÇôBunu y─▒kaca─č─▒z!ÔÇŁ diye gelmi┼čler.

Aliya, ┼č├Âyle bir bakm─▒┼č ha├ž─▒n ├╝st├╝nde g├Âky├╝z├╝nde hil├ól parl─▒yor;

ÔÇťÔÇôBak─▒n!ÔÇŁ demi┼č; ÔÇťHa├ž, hil├ólden ├╝stte mi?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôHay─▒r!ÔÇŁ deyince;

ÔÇťÔÇôDokunmay─▒n!ÔÇŁ demi┼č…

MostarÔÇÖda eskiden u├žak fabrikas─▒ varm─▒┼č. 120 bin n├╝fuslu il├žede 200 bin i┼č├ži ├žal─▒┼č─▒r, ak┼čam evlerine d├Ânermi┼č. Mercedes arabalar─▒n─▒n ┼čanz─▒man─▒ burada yap─▒l─▒rm─▒┼č, 20 bin kadar asker├« birlik varm─▒┼č. 1966 y─▒l─▒nda Kaddafi, pilotluk e─čitimini burada alm─▒┼č. H─▒rvatlar h├ólen zengin ve bir├žok araban─▒n ba┼čbayi├«li─čini yap─▒yor. Hatt├ó T├╝rkiye buralardan g├╝mr├╝k vergisi almad─▒─č─▒ndan; Arjantin veya ba┼čka ├╝lkelerden getirdikleri etleri, T├╝rkiyeÔÇÖye ve BosnaÔÇÖya sat─▒yorlarm─▒┼č. Yine arabam─▒zla Po├žitelÔÇÖden MostarÔÇÖa gelirken g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ├╝z├╝m ba─člar─▒n─▒n da H─▒rvatlara ait oldu─čunu h├╝z├╝nle, rehberimiz ├ľzbe─čin YE─×─░N Beyden dinledik. Buran─▒n ikliminin ve arazisinin daha uygun olmas─▒na ra─čmen havaalan─▒n─▒n geli┼čtirilmemesi sebebiyle u├žaklar buraya inemiyor, SaraybosnaÔÇÖya iniyormu┼č.

Me┼čhur Mostar K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖn├╝n yak─▒n─▒ndaki 1618 y─▒l─▒nda yap─▒lan Koski Mehmed Pa┼ča CamiiÔÇÖne vard─▒k. Avlusundaki Yunus Emre K├╝lt├╝r merkezini ziyaret ettikten sonra T├╝rk evi ya da Biscevica KafesiÔÇÖnde ├žaylar─▒m─▒z─▒ yudumlarken caminin restore edildi─čini ve minaresinin S├╝leyman DEM─░REL zaman─▒nda yenilendi─čini ├Â─črendik. Bir grup arkada┼čla Mostar Ba┼čkonsolosu Tolga BERMEK Beyi ziyaret edip sohbet ettik.

Mostar K├Âpr├╝s├╝, ilk olarak Mimar SinanÔÇÖ─▒n talebesi Mimar Hayreddin taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼č. H─▒rvat tanklar─▒ taraf─▒ndan 1993 y─▒l─▒nda Bosna Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda y─▒k─▒ld─▒ktan sonra uzun s├╝re v├«r├óne kal─▒r. Asl─▒na uygun olarak yeniden in┼čas─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ T─░KA, UNESCO ve D├╝nya Bankas─▒ÔÇÖn─▒n deste─čiyle 1996ÔÇÖda ba┼člar. T├╝rk ┼čirketleri taraf─▒ndan y─▒llar s├╝ren ├žal─▒┼čma sonucunda 2004 y─▒l─▒nda bitirilir. 2005 y─▒l─▒nda UNESCO D├╝nya Miras─▒ ListesiÔÇÖne al─▒n─▒r. 10 milyon avro harcanarak yap─▒lan k├Âpr├╝de Horasan harc─▒ ve asl─▒na uygun ta┼člar kullan─▒lm─▒┼č. 28 metre kemer a├ž─▒kl─▒─č─▒, 24 metre y├╝ksekli─či, 30 metre uzunlu─ču ve 4,50 metre enindedir. Ge├žmi┼čte in┼čaat s─▒ras─▒nda d├╝┼čen ustan─▒n h├ót─▒ras─▒n─▒ canland─▒rmak i├žin gen├žler bug├╝n k├Âpr├╝n├╝n ├╝zerinden Neretva NehriÔÇÖne atlay─▒┼č yapmakta. ├çok say─▒da turistin ziyaret etti─či k├Âpr├╝, ┼čehrin sembol├╝ durumunda. K├Âpr├╝n├╝n iki yakas─▒ al─▒┼čveri┼č ve hediyelik e┼čya i├žin haz─▒r durumda. K├Âpr├╝n├╝n biraz ilerisinde Neretva NehriÔÇÖnin kolu olan Rabobolja (Rabobolhe) DeresiÔÇÖnin ├╝zerinde E─čri K├Âpr├╝ ad─▒nda bir benzer maketi vard─▒r.

┼×ehir merkezinde, Osmanl─▒ zaman─▒ndan 42 cami kalm─▒┼č, ┼ču an 26ÔÇÖs─▒ ayakta. G├╝nd├╝z serbest vakitte gezip, sokaklar─▒n havas─▒n─▒ teneff├╝s ettikten sonra ak┼čam yeme─čiyle Villa Nar pansiyonuna ge├žtik. Yats─▒ namaz─▒ i├žin MostarÔÇÖda ilk yap─▒lan Beyaz─▒t A─ča CamiiÔÇÖne gittik. Camiye d─▒┼čar─▒dan ezan sesini bast─▒rmak i├žin u─čra┼č─▒r gibi, cazl─▒ m├╝zik sesi geliyordu ki; ├žirkinlikte bizim h─▒marlar─▒ ├žok ge├žer. ─░mam arkada┼č T├╝rkiyeÔÇÖden geldi─čimizi ├Â─črenince heyecanla bizimle konu┼čmaya ba┼člad─▒. Arap├žan─▒n verdi─či yak─▒nl─▒kla hayli sohbet ettik. Diyor ki:

ÔÇťBuralar sizleri bekliyor. Biz size ecdattan em├ónetiz. Sizin gezmek i├žin bile gelmeniz bize g├╝├ž veriyor…ÔÇŁ

Ertesi sabah ┼čehirden ayr─▒l─▒rken Mostar K├Âpr├╝s├╝ ve civar─▒ndaki canl─▒l─▒k ve zenginli─če inat; kenar sokaklar─▒n hayli tenha, fakir ve har├óbe oldu─čunu g├Ârd├╝m. ┼×imdi rotam─▒z H─▒rvatistan…

HIRVAT─░STAN

BosnaÔÇÖdan H─▒rvatistanÔÇÖ─▒n Dubrovnik ┼čehri aras─▒ 290 kilometre. O g├╝n, ├╝├ž ├╝lke s─▒n─▒r─▒na giri┼č ├ž─▒k─▒┼č yapt─▒k. Adriyatik sahilinden ├╝lkemize do─čru gelirken; BosnaÔÇÖdan H─▒rvatistanÔÇÖa, sonra BosnaÔÇÖn─▒n Neum B├Âlgesine, sonra H─▒rvatistan ve Karada─čÔÇÖa girdik.

H─▒rvatistanÔÇÖa giri┼čte s─▒n─▒rda kalabal─▒k dolay─▒s─▒yla 3 saat beklemeden sonra nihayet giri┼č yapabildik. H─▒rvatistan, ├╝├ž b├Âlgeden olu┼čuyor:

Dalma├žya B├Âlgesi, deniz kenar─▒;

Panolya B├Âlgesi, zengin ve d├╝zl├╝k b├Âlge;

Zagorya B├Âlgesi, da─čl─▒k ve tar─▒ma elveri┼čsiz b├Âlge.

H─▒rvatistanÔÇÖ─▒n b├╝y├╝k ┼čehirleri, sahil kenar─▒ Rijeka, Split ve Dubrovnik. Ve ba┼čkent Zagreb.

Dubrovnik, 1800ÔÇÖl├╝ y─▒llara kadar ┼čehir devleti olarak h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼č. Osmanl─▒, ┼čehre pek girmemi┼č. T├╝rk kaynaklar─▒nda ismi ┼čehrin eski ad─▒ olan Ragusa olarak ge├žer. 1365 y─▒l─▒nda, 1. Murad D├ÂnemiÔÇÖnde Ragusa ┼čehir devletine ayr─▒cal─▒klar tan─▒nm─▒┼č, Osmanl─▒ himayesine al─▒nm─▒┼č buna kar┼č─▒l─▒k Ragusa y─▒ll─▒k vergiye t├ób├« tutulmu┼č, 17. asra kadar vergi al─▒nm─▒┼č. Buras─▒, Adriyatik DeniziÔÇÖnin incisi say─▒l─▒r. Daha ├žok ─░talyanlarda kalan ┼čehri, 1808ÔÇÖte Frans─▒z Napolyon alm─▒┼č. 1815 y─▒l─▒nda d├╝zenlenen Viyana Kongresi ile ┼čehir Avusturya y├Ânetimine b─▒rak─▒lm─▒┼č. Bug├╝n idare H─▒rvatlarda ama S─▒rp ve H─▒rvatlar ya┼č─▒yor. Dubrovnik, Unesco taraf─▒ndan restore edilmi┼č ve D├╝nya K├╝lt├╝r Miras─▒ listesine al─▒n─▒┼č. Katoliklerin merkezi olan ┼čehir, g├╝zel ve turistik bir yer. ├ť├ž katl─▒ kale ┼čeklindeki yerin sokaklar─▒ darac─▒k. L├óbirent gibi i├ž i├že sokaklar ana caddeye ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan, onlar da sahile uzand─▒─č─▒ndan y├Ân bulmak kolay. Ayak y─▒kamaktan pek ho┼članmad─▒klar─▒ndan kale i├žindeki l├óvabolarda zorla abdest alsak da, g├╝├žl├╝kle buldu─čumuz ─░sl├óm Merkezi mescidi kapal─▒yd─▒. Her taraf kald─▒r─▒m, toprak g├Ârmek m├╝mk├╝n de─čil. Pahal─▒ bir ┼čehir. ┼×ehirde 50 bin civar─▒nda n├╝fus var. Para birimi kuna. 1 avro 7 kuna ediyor. Bizim AntalyaÔÇÖya benziyor. S─▒rada─člarla ├ževrili ┼čehirden ├ž─▒k─▒nca hemen kara iklimi ba┼čl─▒yor. Kale surlar─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndaki garip kalm─▒┼č hurma a─čac─▒ hari├ž, bizden bir ┼čey yok.

KARADA─×

Karada─čÔÇÖ─▒n n├╝fusu 600 bin. Karada─č, 21 May─▒s 2006ÔÇÖda yap─▒lan referandumda ├ž─▒kan % 55,5ÔÇÖlik ┬źevet┬╗ oyuna dayanarak 3 Haziran 2006ÔÇÖda ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ il├ón etmi┼č. O zaman Milosevi├ž hapisteymi┼č. Para birimi avro. Ba┼čkenti PodgoricaÔÇÖd─▒r. ─░kinci b├╝y├╝k ┼čehri Nik┼íi─ç. D├Ân├╝┼čte BosnaÔÇÖn─▒n Neum B├ÂlgesiÔÇÖni ge├žip Karada─čÔÇÖa ─░galoÔÇÖdan tekrar giri┼č yapt─▒k. Deniz k─▒y─▒s─▒ndaki ├Ânemli ┼čehirleri aras─▒nda Hertseg Novi, Kotor, Budva ve Ul├žiny var. KotorÔÇÖda bir saat mola verdik. Burada maceral─▒ bir abdest al─▒┼č ve namaz k─▒l─▒┼č─▒m oldu. ┼×ehirde yama├ž para┼č├╝t├ž├╝l├╝─č├╝ yap─▒l─▒yor. Kale dibinde bir sahil ┼čehri. BudvaÔÇÖdan gece ge├žerken buradaki Sveti Stefan Adas─▒ÔÇÖn─▒n ┼č├Âhreti anlat─▒ld─▒. Dolgu ile ┼čehre ba─članarak k├Âpr├╝ yap─▒lm─▒┼č. D├╝nyal─▒k yerler…