Balkan Ziyareti -3-┬áAL─░YAÔÇÖNIN ─░Z─░NDE

YAZAR : Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

m_a_var_1_yuzakidergisi_kas─▒m2015

 

BOSNA-HERSEK

Bosna-Hersek, Bosna ve Hersek b├Âl├╝m├╝ olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r. Hersek b├Âl├╝m├╝ kayal─▒k, y├╝ksek da─člarla ├ževrili bir yer. Uzun ve iri yap─▒l─▒ insanlar─▒ var. Biz, Bosna taraf─▒na gittik.

Bosna-Hersek, 1991ÔÇÖde ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ il├ón etmi┼č. 1992-1995 y─▒llar─▒ aras─▒nda uzun s├╝re S─▒rp Sava┼č─▒ alt─▒nda binlerce ┼čehid veren ├╝lke. ├ť├ž etnik grubun; Bo┼čnak, S─▒rp ve H─▒rvatlar─▒n bulundu─ču bir yer. Bunlar─▒n % 13ÔÇÖ├╝ H─▒rvat, % 23ÔÇÖ├╝ S─▒rp, di─čerleri de m├╝sl├╝man.

├ťlkede ├╝├ž cumhurba┼čkan─▒, bunlar─▒n yard─▒mc─▒lar─▒, altlar─▒nda 300 bakanl─▒k, 900 milletvekili ve en tepede Birle┼čmi┼č Milletler Temsilcisi. Bu temsilci, cumhurba┼čkan─▒n─▒ bile g├Ârevden alabiliyor. 3 eyalete, 10 kantona, il ve il├želere ayr─▒lm─▒┼č karmakar─▒┼č─▒k, y├Ânetilmemek ├╝zere kurulmu┼č bir y├Ânetim.

N├╝fusu 4,5 milyon civar─▒nda. Ba┼čkenti, Saraybosna. Para birimi, konvertibl mark yani de─či┼čtirilebilir mark. K─▒salt─▒lm─▒┼č─▒ KMÔÇÖdir. 1 avro 1,95 KM olarak sabitlenmi┼čtir. ├ťlkede euro da sat─▒c─▒lar taraf─▒ndan kabul edilmekte. ├ťlkenin, Adriyatik DeniziÔÇÖne Neum B├ÂlgesiÔÇÖyle 20 kilometrelik (liman─▒ olmayan) bir k─▒y─▒s─▒ bulunmaktad─▒r.

Bosna-HersekÔÇÖte kara iklimi h├ókim. ├ťlkenin g├╝neybat─▒ kesiminde ve Neretva VadisiÔÇÖnde Akdeniz iklimi g├Âr├╝l├╝r. Sebze-meyve bah├želeri ve biraz hayvanc─▒l─▒k var. Halk rahat─▒na d├╝┼čk├╝n. Osmanl─▒ zaman─▒ndan gelen al─▒┼čkanl─▒k devam ediyor. O zamanlar Bo┼čnaklar, y├Ânetim ve ilmiye s─▒n─▒f─▒; H─▒rvatlar, ticaret; S─▒rplar da, hayvanc─▒l─▒k yaparm─▒┼č. Drina ve Mostar K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖn├╝n alt─▒ndan akan, Neretva Nehri me┼čhur. SaraybosnaÔÇÖda 26 baraj var. ├çok elektrik ├╝retiliyor. Ormanlar─▒ bol miktarda. Buraya Trebevi─ç Da─č─▒ yak─▒n. ─░gman ve Jahorina Da─člar─▒nda olimpik kayak├ž─▒l─▒k yap─▒l─▒r.

Sabah gezimize havaalan─▒n─▒n yan─▒ndan ge├žip T├╝nel M├╝zesiÔÇÖnden ba┼člad─▒k. Burada rehberimiz Furkan Mustafa AK┼×AHIR. Buradaki Uluslararas─▒ Saraybosna ├ťniversitesiÔÇÖnin ilk ├Â─črencilerinden bir T├╝rk. Onlar da tur ┼čirketi kurmu┼č.

Sava┼čta Saraybosna abluka alt─▒ndayken sadece havaalan─▒ Birle┼čmi┼č MilletlerÔÇÖin elinde. ┼×ehrin etraf─▒ S─▒rplarca ku┼čat─▒lm─▒┼č. ├ťstten ge├ženi keskin ni┼čanc─▒lar vuruyor. Bo┼čnaklar da havaalan─▒n─▒n alt─▒ndan t├╝nel kazarak ─░gman Da─č─▒ÔÇÖn─▒n eteklerinden gelen sil├óh ve yard─▒mlar─▒ ┼čehre ge├žirerek ayakta kalm─▒┼člar.

T├╝nel, Kolor AilesiÔÇÖnin evinden ba┼čl─▒yor. 800 metrelik t├╝nelin 25 metrelik b├Âl├╝m├╝ h├ólen duruyor. Eni 1 metre, y├╝ksekli─či 1,60 metre.

Sava┼č, May─▒s 1992ÔÇÖte buradan ba┼člam─▒┼č ve 4 ay 4 g├╝n sonra bitmi┼č. Srebrenitsa soyk─▒r─▒m─▒ d├óhil, ├Âld├╝r├╝len ve bilinen 8.362 ki┼činin 56ÔÇÖs─▒ kad─▒n di─čerleri erkek. Burada o g├╝nleri ya┼čamak, ├Âlenlerin isimlerinin levhalar─▒n─▒ g├Ârmek, evdeki kur┼čun izlerini hissetmek ve Aliya ─░zzetbegovi├žÔÇÖin rayl─▒ sandalyesini m├╝┼č├óhede etmek m├╝mk├╝n. T├╝nel Spasa Hayat T├╝neli olarak biliniyor.

Vrelo Bosne, cennetten bir par├žay─▒ and─▒ran yemye┼čil ve su kaynaklar─▒n─▒n f─▒┼čk─▒rd─▒─č─▒ bir park yeri. Bu kaynak, ileride ─▒rma─ča d├Ân├╝┼č├╝p H─▒rvatistanÔÇÖa do─čru yol al─▒yor. Ku─čular─▒n, insanlar─▒n c─▒v─▒l c─▒v─▒l kayna┼čt─▒─č─▒ bir mesire yeri.

Buradan Aliya ─░zzetbegovi├žÔÇÖin kabrinin bulundu─ču Kova├ži ┼×ehitli─čiÔÇÖne ge├žtik. Buras─▒ sava┼čtan ├Ânce ├žocuk bah├žesi imi┼č. Saatte 250-300 bomban─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ bir ┼čehir.

Aliya ─░zzetbegovi├ž, 1925ÔÇÖte Bosanski SamacÔÇÖta do─čmu┼č. Sarajevo Hukuk Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun. Mori─ça HanÔÇÖda Mur├ód-─▒ M├╝sl├╝man diye dernek kuruyor. D├«n├« eserler okuyup, sohbet yaparlarken, dernek 1945ÔÇÖlerde Yugoslavya y├Ânetimi taraf─▒ndan kapat─▒l─▒yor. Sonra Aliya hapse giriyor. Derne─čin baz─▒ kurucular─▒ kur┼čuna diziliyor. Hapisten ├ž─▒kt─▒ktan sonra parti kuruyor ve nihayet cumhurba┼čkan─▒ oluyor. AliyaÔÇÖn─▒n ├╝├ž ├Âzelli─či vard─▒r:

1. Halk adam─▒ olu┼ču: Di─čer devlet ba┼čkanlar─▒ soyadlar─▒ ile an─▒l─▒rken Aliya, ismiyle an─▒l─▒r.

2. G├Ârev ┼čuurunun y├╝ksek olu┼ču. Sava┼čta bile korkmadan y├╝r├╝yerek vazifesine gidermi┼č.

3. M├╝tev├óz─▒ olu┼ču.

Kabristana var─▒nca, yerden birer ├ži├žek gibi y├╝kselmi┼č hissi uyand─▒ran binlerce mezar ta┼č─▒ bizi kar┼č─▒l─▒yor. Erkek-kad─▒n, ya┼čl─▒-gen├ž say─▒s─▒z masum can. ├ľ─čle saatinde g├╝ne┼čin s─▒ca─č─▒ kadar, mazlumlar─▒n kanlar─▒n─▒n s─▒cakl─▒─č─▒ da y├╝z├╝m├╝z├╝ da─čl─▒yor. Aliya ─░zzetbegovi├žÔÇÖin kabri ba┼č─▒nda; oradaki toplulu─ča KurÔÇÖ├ón okuyup, ├╝mmetin birlik ve beraberli─či, mazlumlar─▒n kurtulu┼ču i├žin du├ó etmek nasip oldu. H├╝z├╝nl├╝ ve ya┼čl─▒ g├Âzlerle ayr─▒l─▒rken kalbimizin bir par├žas─▒ da orada kald─▒.

Ba┼č├žar┼č─▒ÔÇÖda hemen Gazi H├╝srev Bey CamiiÔÇÖne vard─▒k. Kanun├«ÔÇÖnin Bosna Sancak Beyi Gazi H├╝srev Bey taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan cami 1530ÔÇÖda ba┼član─▒p 1537ÔÇÖde bitirilmi┼č. Caminin minaresi 47, kubbesi 26 metre y├╝ksekli─čindedir. 56 penceresi var. Mimar─▒, Mimar SinanÔÇÖ─▒n ├Â─črencisi Esir Ali EfendiÔÇÖdir. Bosna Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda zarar g├Âren cami, Suudi Arabistan taraf─▒ndan restore edilmi┼č. Caminin bah├žesinde Gazi H├╝srev BeyÔÇÖin t├╝rbesi de g├Âr├╝lebilir. D├╝nyada elektrik tesisat─▒n─▒n ilk yap─▒ld─▒─č─▒ cami. ─░n┼ča edildi─činden beri camide yandaki H├╝srev Bey MedresesiÔÇÖnden talebeler yard─▒m─▒yla her ├Â─čle vakti, bir hatim okunuyor. Caminin vakfiyesi emrince h├óf─▒z olmayan imaml─▒k yapam─▒yor. Temmuz ay─▒nda buray─▒ ziyaret eden Diyanet ─░┼čleri Ba┼čkan─▒ Mehmet G├ľRMEZÔÇÖe de bu hat─▒rlat─▒lm─▒┼č, sadece teravih namaz─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ k─▒ld─▒rmas─▒na m├╝saade edilmi┼č. Caminin ┼čad─▒rvan─▒n─▒n da g├╝zel tezyin├ót─▒ oldu─čunu hat─▒rlatay─▒m. Bir de ezan okuma ta┼č─▒ var. Buradaki b├╝t├╝n d├╝kk├ónlar vakfa ba─članm─▒┼č. ├çar┼č─▒da her soka─ča bir meslek ad─▒ verilmi┼č.

Caminin yan─▒na 1531ÔÇÖde AvrupaÔÇÖn─▒n ilk umum├« tuvaleti yapt─▒r─▒lm─▒┼č. H├╝srev BeyÔÇÖin yard─▒mc─▒s─▒ Murad BeyÔÇÖin tavsiyesi ile caminin yap─▒m─▒nda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lan H─▒rvatlar─▒n temeli pisletme ihtimaline kar┼č─▒ ilk olarak bu tuvalet yap─▒l─▒yor. Avrupal─▒lar h├ólen ziyaret i├žin buraya gelmektedir.

Yine caminin yan─▒nda g├╝n saatine ayarl─▒ saat kulesi var. Buna g├Âre g├╝n, ak┼čam saat 12.00ÔÇÖde bitip, ertesi g├╝n ba┼čl─▒yor. Bu da AvrupaÔÇÖn─▒n ilk saat kulesiymi┼č. Ba┼č├žar┼č─▒ÔÇÖda H├╝srev Pa┼čaÔÇÖn─▒n ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan Kapal─▒ ├çar┼č─▒ (Bedesten) de bulunmakta.

Aradan yol ge├žerek ayr─▒lan Gazi H├╝srev Bey Medresesi, bug├╝n d├«n├« e─čitim yap─▒lan okullardan biri. Medresenin yan duvar─▒nda burada yeti┼čen ve vefat eden ├ólimlerin isimleri yaz─▒l─▒. Hemen yan─▒nda sava┼čta kaybolmaktan zor kurtar─▒lan ├že┼čitli yerlerde saklanarak, mikrofilmleri ├žekilerek kurtar─▒lan kitaplar─▒n oldu─ču bir k├╝t├╝phane var.

BosnaÔÇÖda 9 y─▒ll─▒k ilk ve ortaokul zorunlu, 4 y─▒l lise ve ├╝niversite e─čitimi bulunan e─čitim sistemi var. Sekiz ├╝niversitesi mevcut.

SarajevoÔÇÖnun (Sarayevo, Bo┼čnaklar bu ismi kullan─▒r) binalar─▒ Osmanl─▒, Avusturya-Macaristan, Rus ve modern yap─▒lardan olu┼čuyor. SaraybosnaÔÇÖn─▒n Ba┼č├žar┼č─▒s─▒, ├ťsk├╝pÔÇÖe g├Âre daha k├╝├ž├╝k ama daha otantik. Bedesten giri┼činden az ileri gidince bu yap─▒lar─▒ ve b├Âlgeyi i┼čaret eden cadde ├╝zerinde i┼čaretli pusula bile var.

m_a_var_2_yuzakidergisi_kasım2015 m_a_var_3_yuzakidergisi_kasım2015

 

 

 

 

 

Buradan biraz ileride;

ÔÇó─░saÔÇÖn─▒n Kalbi KatedraliÔÇÖni (The Cathedral of JesusÔÇÖ Sacred Heart);

ÔÇóII. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan beri yand─▒─č─▒ s├Âylenen TitoÔÇÖnun H├╝rriyet Ate┼čiÔÇÖni (1945);

ÔÇóPazar Yeri Katli├óm─▒ÔÇÖn─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ Markale Pazar YeriÔÇÖni (arkadaki levhalarda bombard─▒manda ├Âlen 68 ki┼činin ismi var);

ÔÇóNehrin kenar─▒ndaki Bak─▒r Baba CamiiÔÇÖni;

ÔÇóT├╝rk bayra─č─▒ ile beraber ├╝├ž bayra─č─▒n dalgaland─▒─č─▒ Fatih zaman─▒ndan kalma, 2005ÔÇÖte T─░KA taraf─▒ndan restore edilen ─░sa Bey-─░shakovi├ž CamiiÔÇÖni (Fatih Sultan MehmedÔÇÖe hediye olarak in┼ča edilmesi sebebiyle ┬źFatih Camii┬╗ ad─▒yla da bilinir);

ÔÇó─░nat├ž─▒ Ko├žeÔÇÖnin evini;

ÔÇóMill├« K├╝t├╝phaneyi;

ÔÇóMorica Han─▒ÔÇÖn─▒;

ÔÇóI. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člamas─▒na sebep olan Avusturya-Macaristan veliahd─▒ FerdinandÔÇÖ─▒n ├╝st├╝nde ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ ┬źMiljacka Nehri┬╗ndeki L├ótin K├Âpr├╝s├╝ÔÇÖn├╝ g├Ârmek m├╝mk├╝n.

├çar┼č─▒-pazar orijinal h├óliyle restore edilmi┼č, al─▒┼čveri┼č rahat, yemek, kahve, ├žay, tatl─▒ her ┼čey var. ─░nsanlar─▒ da Sl├óv ─▒rk─▒na mensup oldu─čundan hep uzun boylu. ├ť├ž dinden insan─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bu ┼čehirde, m├╝sl├╝manlar─▒ pek ay─▒rt edemedi─čimi ├╝z├╝lerek belirtmeliyim. Bu duygularla ┼ču m─▒sralar─▒ s├Âylemi┼čtim:

Bosnal─▒, hak eder sonsuz rahmeti,
En fazla S─▒rplardan ├žekti zahmeti,
Gen├ž nesil unutmu┼č sanki ahreti;
Me┼čakkatli hayat s├╝rer Balkanlar,
┬źNerde Dostlar?┬╗ diye sorar Balkanlar…