Balkan Ziyareti -2- ÔÇťT├ťRK─░YE NEZLE OLSA, B─░Z ZAT├ťRRE OLURUZ.ÔÇŁ

YAZAR : Mehmet Ali VAR varoglu5@gmail.com

mehmet_ali_var-yuzakidergisi-ekim2015

21 Temmuz 2015ÔÇÖte sabah 8.30ÔÇÖda Kalkandelen (Tetova)ÔÇÖya hareket ettik. Hedef Alaca Camii.

Yolda Petrol CompanyÔÇÖde az─▒c─▒k mola verdik. D─▒┼čarda yar─▒m ─░ngilizcemle bir MakedonÔÇÖdan bilgiler ald─▒m. Kalkandelen demiyor TetovaÔÇÖy─▒ kullan─▒yor. Zirekorov ve ba┼čka k├Âylerin adlar─▒ ile da─člar─▒ anlat─▒yor. Kalkandelen; Osmanl─▒ zaman─▒nda b─▒├žak, k─▒l─▒├ž vs. ├╝retirmi┼č. MakedonyaÔÇÖda ├ťsk├╝p d─▒┼č─▒nda Arnavutlar─▒n en ├žok oldu─ču yer. ┼×ar S─▒rada─člar─▒n─▒n ard─▒nda Polog Ovas─▒ var. Elmas─▒ veya oran─▒n tabiri ile ┬źolma┬╗s─▒ me┼čhurmu┼č. Sonbaharda ziyaret edilirse tad─▒labilir.

Alaca Camii, KalkandelenÔÇÖde fazla suyu olmayan Pena Nehri kenar─▒nda. 1438 y─▒l─▒nda iki k─▒z karde┼č yapt─▒rm─▒┼č, caminin mimar─▒ ─░shak Bey. 1833ÔÇÖte Abdurrahman Pa┼ča taraf─▒ndan onar─▒lm─▒┼č. ─░├ži ve d─▒┼č─▒ ├žok s├╝sl├╝; hat, manzara ve ├ži├žek desenleri ile dolu bir eser. Yumurta sar─▒s─▒ ile yap─▒lm─▒┼č. Yan─▒nda, kullan─▒lmayan bir de hamam var. Tuvaletleri h├ólen T─░KA taraf─▒ndan yap─▒lmakta. Bu cami, halk taraf─▒ndan Pa┼ča Camii olarak da bilinmekte.

KalkandelenÔÇÖde Harabat├« Baba Tekkesi de var. Buras─▒, Bekta┼č├«lerin merkezi. ├ťsk├╝pÔÇÖte Ruf├ó├«lerin, OhriÔÇÖde de Halvet├«lerin tekkeleri var.

Harabat├« Baba TekkesiÔÇÖni bir nak┼č├« olan, Kanun├«ÔÇÖnin veziri, Server veya Sersem Ali Pa┼ča 1538ÔÇÖde yapt─▒rm─▒┼č. Daha sonra yine nak┼č├« Recep Pa┼ča burada kalm─▒┼č, hatt├ó k─▒z─▒ hastalanm─▒┼č burada vefat etmi┼č. Sonralar─▒ MalatyaÔÇÖdan gelme Harabat├« Baba burada ┼čehid olmu┼č ve bunun ad─▒yla Bekt├ó┼č├« Tekkesi olarak kalm─▒┼č.

24 d├Ân├╝ml├╝k k├╝lliyede; mescid, ┼čad─▒rvan, konak, tekke (KurÔÇÖ├ón kursu), a┼čevi, misafirhane, ah─▒r, tuvaletler vb. yerler var. T─░KA taraf─▒ndan restore edilen mek├ónda T├╝rk bayra─č─▒ ve mill├« bayrak kabul edilen Arnavut bayra─č─▒ yan yana durmakta. Tekkede ┼ču an, vaktiyle Yugoslavya d├Âneminde bir U├çK askeri olan yi─čit adam Cumali Efendi bek├žilik yapmakta.

├ťsk├╝p ve Kalkandelen bizim Anadolu ┼čehirleri gibi. Bizden bir par├ža oldu─čunu; eserlerinden, insanlar─▒ndan, satt─▒─č─▒ malzemelerden, davran─▒┼člardan anlamak m├╝mk├╝n. S─▒cak ve g├╝zel yerler.

D├Ân├╝┼čte ArnavutlukÔÇÖtan gelip u─črad─▒─č─▒m─▒z Ohri, d├╝nya cenneti muhte┼čem yerlerden birisi. Tertemiz suyu olan g├Âl kenar─▒ndaki ┼čehir turistik bir yer. ├ťsk├╝pÔÇÖe g├Âre daha modern ve biraz daha pahal─▒. OhriÔÇÖyi Kubbealt─▒ Yay─▒nlar─▒ kitap h├óline getirmi┼č. 1901 y─▒l─▒nda Abd├╝lhamid, Ohri ile Arnavutluk aras─▒nda gemi yolu d├╝┼č├╝nm├╝┼č ama yapamam─▒┼č. Burada Halvet├«lerin bir derg├óh─▒ var. T├╝rk├že konu┼čan ┼čeyhin az say─▒daki m├╝ridleri ile beraber, bir sabah zikrin m├ónev├« sofras─▒ndan biz de g─▒daland─▒k. Buran─▒n da kalesi olup, bizim Safranbolu evlerine benzer yap─▒lar─▒ mevcut. ├ťsk├╝pÔÇÖte bulunan Kiril alfabesini bulan din adamlar─▒n─▒n heykelleri burada da var. 55 bin n├╝fuslu ┼čehrin 10 bini m├╝sl├╝man. G├Âl├╝n kar┼č─▒s─▒nda Gali├žza Da─č─▒ var. G├Âl├╝n suyu buran─▒n alt─▒ndan s├╝z├╝lerek kaynayan su, kaynaklardan g├Âle giren su, di─čer tarafta bulunan Struga ┼čehrinde Siyah Drim Irma─č─▒ olarak ├ž─▒k─▒p devam ederek ArnavutlukÔÇÖun Kuks Kasabas─▒ÔÇÖnda Beyaz Drim Irma─č─▒ ile bulu┼čup Adriyatik DeniziÔÇÖne d├Âk├╝l├╝r. ┼×ehir ve Ohri G├Âl├╝, UNESCO taraf─▒ndan 1980 y─▒l─▒nda d├╝nya miras─▒ listesine d├óhil edilmi┼čtir. En derin yeri 290 metre olan g├Âl├╝n etraf─▒nda y├╝r├╝y├╝┼č yapmak, ba┼čka b├Âl├╝mlerinde; alabal─▒k yemek, tekne turu yapmak, trile├že tatl─▒s─▒n─▒ tatmak, kahve, ├žilek ve kiraz─▒n─▒ denemek m├╝mk├╝n.

OhriÔÇÖden sonra MakedonyaÔÇÖda, ┬źResne Panoramik Gezisi┬╗ i├žin hareket h├ólindeyiz. BitolaÔÇÖya giderken ─░ttihat├ž─▒ Resneli Niyazi Pa┼čaÔÇÖn─▒n kona─č─▒ ├Ân├╝nde mola verdik. ─░├žeride ├že┼čitli e┼čyalar─▒n─▒n bulundu─ču konakta kalmak nasip olmam─▒┼č ├╝nl├╝ pa┼čaya. Abd├╝lhamidÔÇÖin Me┼čr├╗tiyetÔÇÖi il├ón─▒nda etkisi olan, hani ┼ču;

ÔÇťNe ┼čehittir, ne gazi … yoluna gitti Niyazi…ÔÇŁ s├Âz├╝nde ad─▒ ge├žen, yard─▒mc─▒s─▒ taraf─▒ndan yanl─▒┼čl─▒kla ├Âld├╝r├╝len herif.

Manast─▒r, 90 bin n├╝fuslu bir yer. MakedonyaÔÇÖn─▒n ikinci b├╝y├╝k ┼čehri. Buran─▒n ┼áirok Soka─č─▒ var. Tarih├« iki camisinden biri olan ─░shak ├çelebi Camii 1501ÔÇÖde yap─▒lm─▒┼č. ┼×u an T─░KA taraf─▒ndan restore ediliyor. Di─čeri Yeni Cami… Yeri kilise yeri diye 1957 y─▒l─▒ndan beri kapal─▒ bekletiliyor. Bunlardan ba┼čka ib├ódete a├ž─▒k iki cami daha varm─▒┼č. Saat Kulesi Osmanl─▒ zaman─▒ndan kalma. ├ço─ču yerde oldu─ču gibi ├╝zerine bir ha├ž konularak sahiplenilmi┼č bir eser. El├žilikler ┼čehri, burada 12 ├╝lkenin el├žili─či var. T├╝rkiyeÔÇÖden BursaÔÇÖn─▒n karde┼č ili. ┼×u an m├╝ze olarak kullan─▒lan Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Asker├« ─░d├ód├« (lise)yi okudu─ču yer. Evliy├ó ├çelebi buray─▒ ziyaretinde 70 camiden bahseder.

Saat 12.00ÔÇÖda KosovaÔÇÖya hareket. Etraf alabildi─čine ye┼čilliklerle dolu. Yolumuz bir T├╝rk k├Ây├╝ olan Tear├žeÔÇÖden ge├žiyor. T├╝rkiyeÔÇÖye bu b├Âlgeden gelen biri varsa ya Kalkandelen ┼čehrinden ya da bu k├Âydendir. ┼×ar Da─člar─▒n─▒n eteklerinden ─▒┼č─▒l ─▒┼č─▒l sular ak─▒yor, buran─▒n k├Âylerinde bal─▒k├ž─▒l─▒k da yayg─▒n. Yolun sa─č─▒ndaki maden oca─č─▒n─▒, Frans─▒z firmas─▒ Yugohrom i┼čletiyor. Saat 13.00ÔÇÖda Makedonya s─▒n─▒r─▒na vard─▒k. Polisler gayet n├ózik. Ama Kosova s─▒n─▒r─▒nda epey bekledik. T├╝m kap─▒larda inceden r├╝┼čvet d├Ân├╝yor. Sadece bizde ve YunanistanÔÇÖda yok.

KOSOVA

Kosova, 2 milyon kadar n├╝fusu olan bir yer. % 85ÔÇÖi Arnavut, di─čerleri T├╝rk ve S─▒rp. MakedonyaÔÇÖya g├Âre daha y├╝ksek ve serin. Me┼čhur Kosova Meydan Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ b├Âlge. Ba┼čkenti Pri┼čtine. Para birimi avro. 1999 y─▒l─▒nda ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča kavu┼čmu┼č. ┼×ar Da─člar─▒n─▒n di─čer taraf─▒nda, k─▒┼č turizminin de yap─▒ld─▒─č─▒ bir ├╝lke. Arnavutluk, Makedonya, KosovaÔÇÖn─▒n ortak da─člar─▒ olan ┼×ar Da─člar─▒nda Goronlar var. S─▒rp├ža konu┼čur ama m├╝sl├╝man. ├çal─▒┼čkanl─▒klar─▒ ve pintilikleri ile bilinir, kebap├ž─▒l─▒k i┼čiyle me┼čguller.

Pri┼čtine, ├ťsk├╝p gibi yang─▒n ve benzeri zul├╝mleri ya┼čam─▒┼č. ├ťsk├╝p Pri┼čtine aras─▒ 90 kilometre. Be┼č y├╝z bin n├╝fusu var. Halk─▒n durumu fakir. ┼×imdilerde biraz daha iyiymi┼č. Elektrik kesintileri ├žok. KosovaÔÇÖn─▒n sanayi damarlar─▒ndan biri olan Trep├že kur┼čun ve ├žinko maden oca─č─▒ Mitrovi├ža yak─▒nlar─▒ndad─▒r. Bu ocak, kaliteli kur┼čun ve ├žinko rezervleri sebebiyle i┼čgal g├╝├žlerince g├Âz dikilen bir ocak. Bug├╝n de S─▒rplar─▒n kontrol├╝nde.

Pri┼čtine, I. Murad H├╝d├óvendig├órÔÇÖ─▒n Kosova Meydan Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ yapt─▒─č─▒ meydan─▒n yan─▒nda. Padi┼čahÔÇÖ─▒n, 1389ÔÇÖda 60 bin ki┼čilik bir orduyla 100 bin ki┼čilik ha├žl─▒ ordusunu yenip, daha sonra muharebe meydan─▒nda gezerken yaral─▒ S─▒rp askeri Milo┼í Obili─ç taraf─▒ndan ┼čehid edildi─či, tarihte ├çanakkale Sava┼č─▒ hari├ž en ├žok ┼čehid verdi─čimiz yerlerden biri. I. MuradÔÇÖ─▒n i├ž organlar─▒ burada bulunan t├╝rbeye, v├╝cudu da BursaÔÇÖya getirilip defnediliyor. Me┼čhed-i H├╝d├óvendig├ór, T─░KA taraf─▒ndan restore edilmi┼č, g├╝zel ve m├ónev├« bir yer. Buras─▒ T├╝rk bayra─č─▒n─▒n nazl─▒ nazl─▒ dalgaland─▒─č─▒ bir T├╝rk topra─č─▒. Fatih ve Yavuz zaman─▒nda da kullan─▒lm─▒┼č. Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n son zamanlar─▒nda Sultan Re┼čad taraf─▒ndan ziyaret edilmi┼č.

mehmet_ali_var_2-yuzakidergisi-ekim2015

T├╝rbedar Saniye Teyzeyi ve g├Ârevli T├╝rk rehber Zekeriya Beyi Sel├óml─▒kÔÇÖta dinledik. T├╝rbenin ├Ân├╝nde Padi┼čah defnedildi─či zaman dikilen as─▒rl─▒k dut a─čac─▒ var. Ayr─▒l─▒─ča daha fazla tahamm├╝l edemedi─činden ikiye ayr─▒lm─▒┼č, son g├╝nlerini ya┼č─▒yor. Burada kabir ziyareti ve namazlar─▒m─▒z─▒ ed├ó ettikten sonra PrizrenÔÇÖe do─čru yola koyulduk.

Prizren, KosovaÔÇÖn─▒n ikinci b├╝y├╝k ┼čehri. Benim BosnaÔÇÖdan sonra en ├žok sevdi─čim yer. Halk T├╝rk├že konu┼čuyor ve her yerde oldu─ču gibi T├╝rkiyeÔÇÖye, idarecilerimize ├žok du├ó ediliyor:

ÔÇťT├╝rkiye, nezle olsa biz zat├╝rre oluruz.ÔÇŁ diyorlar. Burada ┼čehir turu yapt─▒k. Bize H├╝d├óy├« Vakf─▒ temsilcisi Orhan Bey rehberlik etti. ─░lk ├Ânce 1615 y─▒l─▒nda, ├ťsk├╝pÔÇÖten 100 y─▒l sonra yap─▒lan Sinan Pa┼ča CamiiÔÇÖni ve k├Âpr├╝s├╝n├╝ g├Ârd├╝k. Cami buran─▒n sembol├╝ gibi ├žar┼č─▒ ortas─▒nda dimdik duruyor. 2008ÔÇÖde T─░KA restore etmi┼č. Balkanlar─▒n en y├╝ksek camisi. M├╝ezzin Beri┼čhaÔÇÖn─▒n yan─▒k KurÔÇÖ├ón okuyu┼čunu dinledik. Daha sonra Gazi Mehmet Pa┼ča Camii ve hamam─▒n─▒ g├Ârd├╝k. Caminin avlusundaki saflar i├žin ├žekilmi┼č ip gibi ta┼člar dikkatimi ├žekti.

mehmet_ali_var_3-yuzakidergisi-ekim2015

Maksut Pa┼ča Camii, bah├žesindeki 400 y─▒ll─▒k ├ž─▒nar─▒, K─▒r─▒k Camii ve Balkanlardaki Halvet├«ÔÇÖlerin merkezi olan Halvet├« TekkesiÔÇÖni ziyaret ettik. Buras─▒ son ├╝├ž y├╝z y─▒ld─▒r sanca─č─▒ olan tekkelerden biri. T├╝rkiyeÔÇÖden gelen temsilcileri ile toplu zikir yap─▒lmakta. Tar├«kat─▒n son iki y├╝z y─▒ld─▒r ┼čeyhleri burada medfun.

B├╝y├╝k ArnavutlukÔÇÖun merkezi PrizrenÔÇÖmi┼č ve h├ólen buraya g├Âz konuluyormu┼č. PrizrenÔÇÖde 200, KosovaÔÇÖda 1500 h─▒ristiyan derne─či faaliyette. Burada S─▒rplar─▒n ortodoks okullar─▒ mevcut. Devlet ba┼čkanlar─▒ buradan mezun olmak zorunda. Milosevi├ž de buradan mezun.

Kaleye ├ž─▒kmaya g├Âz├╝m├╝z kesmedi ama trile├že ve kahvesi me┼čhur. ├çok leziz ak┼čam yeme─čini Kula Yetima (Yetimler Evi)ÔÇÖnde yedikten sonra l├╝ks ama klimalar ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒ i├žin en s─▒cak geceyi ge├žirdi─čimiz Theranda OteliÔÇÖnde geceledik.

22 A─čustos 2015 sabah saat 08.00ÔÇÖda BosnaÔÇÖya hareket.

PrizenÔÇÖden ayr─▒l─▒rken pazar yerinden ge├žiyoruz. Pazar─▒ bizim sebze, meyvelerimize benziyor. Ama enteresan bir ┼čey, s─▒rayla sergilenen mobilyalar g├Ârd├╝k. Kamyonlarla getirilmi┼č mobilya gruplar─▒ sat─▒l─▒yor. Bosna HersekÔÇÖin Saraybosna iline Karada─č ├╝zerinden gidecektik. Uzun yolculu─čumuz sonunda vard─▒─č─▒m─▒z, Fo├ža s─▒n─▒r kap─▒s─▒ndan bizi yol yap─▒m─▒ sebebiyle almad─▒lar. Yolda seyretti─čimiz yemye┼čil da─člar, muhte┼čem turkuaz rengiyle Piva yapma g├Âl├╝, barajdan sonra devam eden Piva Nehri ve ├ževresinde dik kayalar─▒yla y├╝kselen Tara kanyonu yan─▒m─▒za k├ór kald─▒. Bir de k─▒vr─▒m k─▒vr─▒m virajl─▒ yollar. Geri d├Ân├╝p Arnavutluk ├╝zerinden deniyoruz. Nil┼či├žÔÇÖten ge├žip, ─░┼čkodra ├╝zerinden BosnaÔÇÖya girdik.

Arabam─▒z Karada─čÔÇÖ─▒n Tuzi ┼čehrinde mola verdi. Burada ├Â─čle namazlar─▒n─▒ ed├ó ettik. Caminin hemen yan─▒nda S├╝leyman Efendi talebelerinin KurÔÇÖ├ón kursu var. Burada g├Ârevli gen├ž, bayanlara abdest konusunda yard─▒mc─▒ oldu. ─░┼čkodra G├Âl├╝ solumuzda yola devam ediyoruz. Buras─▒ OhriÔÇÖye g├Âre daha k├╝├ž├╝k ve suyu az. MostarÔÇÖdan ilerleyen otob├╝s├╝m├╝z nihayet SaraybosnaÔÇÖya gece 3.30 civar─▒nda Emirhan OteliÔÇÖne vard─▒.