─░syan, ─░rade ve Hareket…┬áNURETT─░N TOP├çU

YAZAR : M├╝cahid BULUT mucahidbulut@yandex.com

mucahit_bulut-yuzakidergisi-haziran2015

Yazar, akademisyen ve fikir adam─▒ Nurettin TOP├çU; 7 Kas─▒m 1909ÔÇÖda ─░stanbul S├╝leymaniyeÔÇÖde do─čmu┼čtur. Esas ad─▒ Osman Nuri TOP├çU olup Erzurum k├Âkenli bir ailenin ├žocu─čudur. Dedesi Osman Efendi, ErzurumÔÇÖun Ruslar taraf─▒ndan i┼čgali s─▒ras─▒nda orduda top├žu oldu─ču i├žin kendilerine Top├žuz├ódeler l├ókab─▒ verilmi┼čtir.

T├╝rk├že muallimi Nafiz Bey sayesinde, kendisinde ├Âlene kadar s├╝recek ├ékif sevgisi ba┼člad─▒. ─░lkokuldan sonra Vefa ─░d├ód├«sinde tahsilini s├╝rd├╝ren Nurettin TOP├çU, birinci s─▒n─▒fta iken babas─▒n─▒ kaybetmi┼čtir. Lise tahsilini ─░stanbul Lisesinde derece ile tamamlam─▒┼čt─▒r.

Nurettin TOP├çU; Mill├« E─čitim Bakanl─▒─č─▒n─▒n ba┼čar─▒l─▒ ├Â─črencileri yurtd─▒┼č─▒na g├Ânderen uygulamas─▒ndan yararlanarak, 1928ÔÇÖde FransaÔÇÖya gider. ParisÔÇÖteki Bordeaux Lisesinde ba┼člad─▒─č─▒ tahsile, iki sene sonra StrazbourgÔÇÖda ├╝niversiteyle devam etmi┼č, StrazbourgÔÇÖda tamamlad─▒─č─▒ doktoras─▒n─▒ 1934 y─▒l─▒nda Sorbonne ├ťniversitesine sunmu┼čtur. ├çal─▒┼čmas─▒; Sorbonne ├ťniversitesi felsefe j├╝risi taraf─▒ndan, y─▒l─▒n en ba┼čar─▒l─▒ doktora tezi se├žilir. ├ťniversitenin geleneklerine g├Âre, birinci olan ├Â─črenciler mutlaka ├Âd├╝llendirilir. Top├žuÔÇÖya da ├Âd├╝l olarak -gelenek oldu─ču ├╝zere- bir alt─▒n saat, Amerika veya Kuzey Avrupa seyahati teklif edilir. Bu tekliflere Top├žu ┼č├Âyle cevap verir:

ÔÇôHi├žbiri de─čil!

ÔÇôO zaman ne istiyorsun?

ÔÇôSorbonne ├ťniversitesinin giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼č kulelerinde yirmi d├Ârt saat ay-y─▒ld─▒zl─▒ T├╝rk bayra─č─▒n─▒n dalgalanmas─▒n─▒ istiyorum!

ÔÇôDerh├ól bu iste─činiz yerine getirilecektir!

Nurettin TOP├çU; bayra─č─▒m─▒z─▒ Sorbonne ├ťniversitesinin giri┼č ve ├ž─▒k─▒┼č kulelerinde dalgaland─▒rd─▒ktan sonra, FransaÔÇÖda kalmas─▒na y├Ânelik teklifleri kabul etmeyip 1934ÔÇÖte yurda d├Ânm├╝┼č ve Galatasaray Lisesinde felsefe ├Â─čretmenli─čine ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bir sene sonras─▒nda lise m├╝d├╝r├╝n├╝n baz─▒ ├Â─črencilere ge├žer not vermesi iste─čini geri ├ževirince, d├╝─č├╝n g├╝n├╝ ─░zmir Lisesine tayin edilmi┼čtir.

─░zmirÔÇÖde bulundu─ču y─▒llarda; hareket felsefesinden ilhamla, Hareket dergisini ├ž─▒karmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Derginin 4. say─▒s─▒nda ne┼čretti─či ┬ź├çalg─▒c─▒lar┬╗ yaz─▒s─▒ndan dolay─▒, on sene boyunca ├že┼čitli liselere s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. ├ç├╝nk├╝ bu yaz─▒, Cumhuriyeti kuran kadroya tenkit olarak de─čerlendirilmi┼čtir. Felsefe do├ženti unvan─▒ ald─▒ysa da, ─░stanbul ├ťniversitesi Edebiyat Fak├╝ltesi a├ž─▒ld─▒─č─▒nda kadroya d├óhil edilmemi┼čtir. 1944ÔÇÖte ─░stanbul Erkek Lisesine tayin edilmi┼č ayr─▒ca dersler verdi─či; Vefa, Haydarpa┼ča ve ─░stanbul ─░mam-Hatip liseleri d─▒┼č─▒nda, emekli olana kadar burada ├Â─čretmenlik yapm─▒┼čt─▒r.

Nurettin TOP├çUÔÇÖnun mu├ós─▒rlar─▒ndan fevkal├óde ayr─▒; ÔÇťCo─črafya olarak AnadoluÔÇÖyu, tarih ve k├╝lt├╝r olarak Sel├žuklu-Osmanl─▒ tecr├╝besini merkeze alan, buradan en geni┼č ve belirleyici daire olarak ─░sl├ómÔÇÖa ve ├Âzellikle tasavvufa intikal eden, bat─▒ d├╝nyas─▒na ve insanl─▒k tecr├╝besine uzanan b├╝t├╝nc├╝l bir d├╝┼č├╝nce d├╝nyas─▒ vard─▒r.ÔÇŁ

FransaÔÇÖda bulundu─ču y─▒llarda mistisizme olan ilgisi; ─░sl├óm tasavvufuna ve ├Âzellikle vahdet-i v├╝c├╗d felsefesine meyletmi┼čtir. Doktora tezinde ve savundu─ču ahl├ók felsefesinde; Hall├óc-─▒ Mans├╗rÔÇÖun, Y├╗nus EmreÔÇÖnin ve Mevl├ón├ó Cel├óledd├«n-i R├╗m├«ÔÇÖnin etkisi g├Âr├╝l├╝r. FransaÔÇÖdan d├Ând├╝─č├╝nde ├žocukluk arkada┼č─▒ S─▒rr─▒ T├ťZEER vas─▒tas─▒yla tan─▒┼čt─▒─č─▒, ├Âm├╝r boyu ba─čl─▒ kalaca─č─▒ Nak┼čibend├« G├╝m├╝┼čh├ónev├« Derg├óh─▒ÔÇÖn─▒n ┼čeyhi Abd├╝laziz BekkineÔÇÖye intis├ób etmi┼čtir.

Cel├ól ├ľKTEN HocaÔÇÖdan ─░sl├óm├« ilimler, ─░sl├óm tarihi, kel├óm ve felsefe y├Ân├╝nden faydalanm─▒┼č, sonras─▒nda ─░stanbul ─░mam-Hatip Okulunun a├ž─▒l─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda Hoca ile birlikte ├žal─▒┼čarak;

┬źBir hareket adam─▒ olacak, ya┼čama zevkini b─▒rak─▒p ya┼čatma a┼čk─▒na g├Ân├╝l verecek, sab─▒rl─▒ ve azimli, g├Âsteri┼čsiz ├žal─▒┼čkan, ruh cephesinin ┬źmaden i┼č├žileri┬╗ olacak idealist bir nesil┬╗ yeti┼čtirmek i├žin ├žaba g├Âstermi┼čtir.

Top├žu, bat─▒ medeniyetini demirin terakk├«si olarak ele al─▒r ve bunun insanl─▒─ča sa├ódet getirmedi─čini ifade eder:

ÔÇťDemirin h├╝kmetti─či insan; d├╝nyaya sahip olmak h─▒rs─▒n─▒n da ├Âtesine ge├žmi┼č, fez├ólara f─▒rl─▒yor. Tahakk├╝m ve hep sald─▒rma emelleriyle dolan damarlarda merhamet bar─▒nam─▒yor.ÔÇŁ

Top├žuÔÇÖnun a─č─▒r sanayi ile y├╝kselen medeniyete y├Âneltti─či tenkitler, bug├╝n hayat─▒m─▒z─▒ daha bir saran teknoloji i├žin de ge├žerlidir:

ÔÇťAsr─▒m─▒z, karanl─▒k devirlerden biridir. ├ť├ž as─▒rl─▒k bat─▒ medeniyetinin kahramanlar─▒ art─▒k yoruldular. ─░htiraslar─▒n─▒n eseri onlar─▒ bunaltt─▒. Zek├ó ile el ele ilerleyen zevklerin y├╝celtti─či demirin a─č─▒r g├Âlgesi, le┼č gibi ruhlar─▒n─▒n ├╝zerine ├ž├Âkt├╝. ┼×imdi bu le┼či kald─▒r─▒p atacak yer bulam─▒yorlar, ne de bunu yapabilecek kuvveti. Kendisini h├╝k├╝mdar sanan insan; ├Ânce esiri sand─▒─č─▒ demire, ┼čimdi kendisi esir oldu. Medeniyet saray─▒n─▒n ─▒┼č─▒klar─▒ ruhlar─▒ ayd─▒nlatm─▒yor art─▒k.ÔÇŁ

Top├žu; meseleleri genelde ahl├ók├« ve r├╗h├« a├ž─▒lardan de─čerlendirmi┼čtir. Y─▒k─▒l─▒┼č adl─▒ eserinde XX. asr─▒n ruh, ahl├ók ve aile ├╝zerindeki etkilerini ┼č├Âyle anlatmaktad─▒r:

ÔÇťXX. as─▒r, sadece evvelki medeniyetlerden ayr─▒lmakla kalmad─▒; evvelki medeniyetlerin b─▒rakt─▒─č─▒ r├╗h├« ve ahl├ók├« temelleri y─▒kt─▒. Bat─▒ e┼či─činde ona el a├žarak bekleyen do─ču dilencilerinin kendi tarihleri ile v├óris olduklar─▒; gelenekleri, inan├žlar─▒, kaideleri, nasslar─▒ ve ├Ârflerini asr─▒n seli korkun├ž bir h─▒rs ve h─▒zla s├Âm├╝r├╝rcesine devirmektedir.

Aile kendi ├žat─▒s─▒ alt─▒nda daha da─č─▒lmadan ├ž├╝r├╝t├╝ld├╝. Ana-babalar, ├žocuklar─▒n─▒n ahl├ók─▒na istikamet vermek ┼č├Âyle dursun, onlar─▒n heveslerinin hizmetindedirler. Evl├ód─▒n─▒n i├ž hayat─▒n─▒ yo─čurmak i├žin en ufak eme─či esirgeyen, sade onlar─▒n ceplerine dolacak madde sa├ódetlerini emel edinen aileler, kendi yavrular─▒n─▒n katili olduklar─▒n─▒ bilmelidirler.ÔÇŁ

Ba┼čka bir eserinde ise, ├žare olarak sundu─ču ruh temizli─či ile ├«man aras─▒ndaki ili┼čkiye ┼č├Âyle temas etmi┼čtir:

ÔÇť├Äman sahipleri, ruhlar─▒ kuvvetli olanlard─▒r. Ruh i├žin bir hastal─▒k ve sef├ólet kayna─č─▒ olan; kibir, hiddet, kin, korku, tahamm├╝ls├╝zl├╝k hisleri gibi menfaat ve kazan├ž h─▒rslar─▒, bencillik ve ├╝st├╝nl├╝k, ┼čeref ve zafer iddialar─▒ da hep ├«man mahrumlu─čundan veya zay─▒fl─▒─č─▒ndan do─čma h├óllerdir. Sonsuzluk kayna─č─▒ndan ruhlar─▒na kuvvet alanlar yani ├«man sahipleri; bir bel├ó, bir musibete u─črad─▒klar─▒ zaman sabredenler, kendilerine fenal─▒k yapanlar─▒ affedenler ve her h├óllerine ┼č├╝kredenlerdir.ÔÇŁ

30ÔÇÖu a┼čk─▒n kitap, 1939ÔÇÖdan 1975 y─▒l─▒na kadar say─▒s─▒z makale yazm─▒┼č olan Nurettin TOP├çU; anar┼čizme kar┼č─▒ isyan ahl├ók─▒n─▒, sosyalizme kar┼č─▒ ahl├ók├« cemaati savundu ve T├╝rk m├╝nevverini, yabanc─▒la┼čmaya kar┼č─▒ ├Âz k├╝lt├╝re sahip ├ž─▒kmaya davet etti.

Yakaland─▒─č─▒ pankreas kanseri sebebiyle, 10 Temmuz 1975ÔÇÖte vefat etmi┼čtir. Fatih CamiiÔÇÖnde k─▒l─▒nan cenaze namaz─▒ndan sonra Topkap─▒ÔÇÖdaki Kozlu Kabristan─▒ÔÇÖna defnedilmi┼čtir.