A├çLI─×IN ─░KRAMI: ORU├ç

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

hatice_kubra_ergin-yuzakidergisi-haziran2015

Hazret-i ├édem -aleyhissel├óm-ÔÇÖdan bu yana birbiri ard─▒nca nice nesiller geldi ge├žti, d├╝nya binlerce kere dolup bo┼čald─▒. Sadece ├éhirzaman PeygamberiÔÇÖnin ├╝mmetinden on d├Ârt as─▒rda y├╝z milyonlarca ki┼či d├╝nyaya geldi, uzun veya k─▒sa ├Âm├╝r s├╝rd├╝. Bunca insan aras─▒nda; isimleri tarih kitaplar─▒nda zikredilenler, uzun ├Âm├╝r ya┼čay─▒p, ├žok yiyip i├žen, ├žok mal biriktirenler de─čil, k─▒sa say─▒labilecek bir ├Âmre b├╝y├╝k ba┼čar─▒lar, kahramanl─▒klar, hizmetler s─▒─čd─▒ranlar oldu…

Bir ┼čiirinde;

İmtisâl-i câhidû-fillâh oluptur niyyetim.

D├«n-i ─░sl├ómÔÇÖ─▒n m├╝cerred gayretidir gayretim.

diyen Fatih Sultan Mehmed; 17 devlet ve beyli─čin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ silip, halk─▒n─▒ Osmanl─▒ himayesi alt─▒na almak, say─▒s─▒z m├╝esseseler v├╝cuda getirmek, yedi dili ve zaman─▒n─▒n b├╝t├╝n ilimlerini, ├ólimlerle m├╝nazara edecek kadar ├Â─črenmek gibi, her biri tek ba┼č─▒na b├╝y├╝k ba┼čar─▒ olan i┼čleri k─▒rk dokuz y─▒ll─▒k hayat─▒na s─▒─čd─▒rd─▒.

Tarihten nice s├«m├ólar gelip ge├žti ki, bug├╝n ard─▒nda b─▒rakt─▒─č─▒ eserlerini inceleyenler;

ÔÇť├çocukluk ├ža─č─▒ndan vefat─▒na kadar hi├ž yiyip i├žmese, uyumasa, durmadan ilim ├Â─črenip yazsa bu kadar eseri yazm─▒┼č olamaz!ÔÇŁ diyorlar.

Bunlara bir ├Ârnek olarak ─░mam Gaz├ól├«; elli k├╝sur ya┼č─▒nda vefat etti─či zaman, ard─▒nda destan gibi hizmetlerle dolu bir hayat b─▒rakt─▒. Niz├ómiye Medreselerinin ba┼č m├╝derrisli─činde; sapk─▒n f─▒rkalara kar┼č─▒ ehl-i s├╝nneti m├╝dafaa edip, i├žlerinden bir k─▒sm─▒ b├╝y├╝k ├ólim ve m├╝derris olan, ├žok say─▒da talebeler yeti┼čtirerek tarihe m├╝hr├╝n├╝ vurdu. Peki, bu z├ótlar─▒n o k─▒sa say─▒labilecek ├Âm├╝rlerini bu kadar bereketli k─▒lan neydi?

EinsteinÔÇÖin ┬ź─░z├ófiyet Teorisi┬╗ni izah ederken verdi─či bir misal vard─▒r:

ÔÇťS─▒cak bir f─▒r─▒nda ge├žirdi─činiz bir dakika, size bir saat gibi gelir. Ho┼čunuza giden bir ki┼čiyle ge├žirdi─činiz bir saat ise bir dakika gibi gelir.ÔÇŁ

Demek ki zaman; mekanik bir saat taraf─▒ndan ├Âl├ž├╝ld├╝─č├╝nde, sabit h─▒zla ak─▒yor gibi g├Âr├╝nse de, onu ge├žiren ki┼činin hiss├« durumuna g├Âre iz├óf├« bir h─▒zla akmaktad─▒r. Mesel├ó, yorgunluktan uyuyakalm─▒┼č bir ki┼či i├žin gece ne kadar k─▒sad─▒r; h├ólbuki a─čr─▒ i├žinde k─▒vran─▒p g├Âz├╝ne bir damla uyku girmeyen hastan─▒n gecesi bitmek bilmez.

┼×u ├óhirzamanda ├žo─čumuz zaman─▒n ├žabuk ge├žti─činden; ilim i├žin, ib├ódet i├žin vakit bulamad─▒─č─▒m─▒zdan ┼čik├óyet ediyoruz. Ger├žekten de k─▒y├ómet al├ómetlerinden birinin bir misalini ya┼č─▒yoruz; y─▒llar ay gibi, aylar hafta gibi, haftalar g├╝n gibi ge├žiyor. Etraf─▒m─▒zdaki ├žocuklar b├╝y├╝mese neredeyse y─▒llar─▒ bile fark edemeyece─čiz. H├ólbuki i┼člerimizi kolayla┼čt─▒ran, bize zaman kazand─▒ran bir s├╝r├╝ imk├óna sahibiz. ├ľyleyse neden zaman─▒m─▒z─▒ hay─▒r i┼člerle bereketlendiremiyoruz?

Herh├ólde bunun sebebi, hayat─▒ reh├óvet i├žinde ge├žiriyor olmam─▒z… S─▒k─▒nt─▒ ve ac─▒lar─▒n az olmas─▒; imk├ónlar─▒n hayat─▒ kolayla┼čt─▒rmas─▒ ve ho┼ča giden rahatlama vesilelerini ├žo─čaltmas─▒, zaman─▒n bereketini yok ediyor. Daha do─črusu zaman ayn─▒; ama biz zaman─▒ iyi i┼člerle de─čerlendirecek irade, azim ve sab─▒rdan mahrumuz.

Bug├╝n, teknolojinin geli┼čmesiyle birlikte; d├╝nyan─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝nde bol g─▒da ├╝retimi m├╝mk├╝n olmu┼č, k─▒tl─▒k ve yokluk, ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azalm─▒┼č durumda. Hemen hepimizin mutfa─č─▒nda, buzdolab─▒nda say─▒s─▒z lezzetli ve besleyici g─▒dalar bulunuyor. Bunlar biraz eksilince de hemen marketlere ko┼čup yenisini al─▒yoruz.

Biraz ├╝┼č├╝sek bir d├╝─čmeye bas─▒p ─▒s─▒n─▒yoruz, biraz terlesek bir d├╝─čmeye bas─▒p serinliyoruz. Bir yere gitmek istesek, t├╝rl├╝ t├╝rl├╝ vas─▒talar elimizin alt─▒nda. D├╝nyan─▒n her yerinden haber getiren, g├Ât├╝ren ara├žlara sahibiz. Hastalansak il├ó├žlar imdad─▒m─▒za yeti┼čiyor, a─čr─▒m─▒z─▒ dindiriyor, iltihab─▒ gideriyor, ate┼či d├╝┼č├╝r├╝yor. Neredeyse Firavunlar─▒n sahip olmad─▒─č─▒ imk├ónlara sahibiz. H├óliyle de hayat, basit me┼čgalelerle dolu bir rutin i├žinde ge├žip gidiyor.

Bu kadar rahatl─▒ktan dolay─▒ can─▒m─▒z s─▒k─▒l─▒rsa diye; bir s├╝r├╝ de e─člence t├╝r├╝ parmaklar─▒m─▒z─▒n ucuna kadar getirilmi┼č, zaten h─▒zla ge├žen ├Âmr├╝n daha da h─▒zl─▒ ge├žmesi i├žin ne l├óz─▒msa temin ediliyor. Oyun, film, komik video, dizi…

Gaflet, e─člence ve ho┼ča giden me┼čgaleler s─▒ras─▒nda beyin bir nev├« uyku h├óline giriyor. Bilhassa tokluk s─▒ras─▒nda kan ┼čekeri y├╝kselince, beyinde uyku ve ┼čeheviyat─▒ te┼čvik eden seretonin gibi hormonlar tetikleniyor. Bu sebeple televizyon kar┼č─▒s─▒ndayken; yiyip i├žip, bo┼č bo┼č konu┼čup g├╝lerken; gev┼čemi┼č bir vaziyetteyken zaman h─▒zla ak─▒p ge├žiyor.

Ama ayn─▒ s├╝reyi; iki dizinin ├╝st├╝nde sohbet dinleyerek, ilim ├Â─črenerek, okuyarak, zikrederek ge├žiren insan, hi├ž;

ÔÇťZaman nas─▒l da ├žabuk ge├žmi┼č!?.ÔÇŁ demiyor. ├ç├╝nk├╝ bu faaliyetleri yapmak i├žin; dikkati toplamak, ay─▒k ve zinde h├ólde bulunmak icap ediyor. Bu ise uyand─▒rd─▒─č─▒ hisler bak─▒m─▒ndan ho┼ča gitmiyor, uzun s├╝re s├╝rd├╝r├╝lebilmesi i├žin ├╝st├╝n bir sab─▒r ve azim gerekiyor.

Rabbimiz, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde beynimizle ilgili bir esr├óra dikkat ├žekiyor:

ÔÇťMuhakkak, Biz; sizi biraz korku, a├žl─▒k ve bir par├ža mallardan, canlardan ve ├╝r├╝nlerden eksiltmekle imtihan edece─čiz. Sab─▒r g├Âsterenleri m├╝jdele.ÔÇŁ (el-Bakara, 155)

Korku, a├žl─▒k ve kay─▒plara u─čramak; beynimizin ayn─▒ b├Âlgesinde uyar─▒ yap─▒yor ve b├Âbrek ├╝st├╝ bezlerini harekete ge├žirerek adrenalin salg─▒lanmas─▒na vesile oluyor. Adrenalin hormonu; heyecanland─▒r─▒c─▒, uyar─▒c─▒, harekete ge├žirici bir hormon ve salg─▒land─▒─č─▒ zaman kalp at─▒┼č─▒ h─▒zlan─▒p, ya─č asitleri yak─▒l─▒yor ve bol miktardaki enerji kana kar─▒┼č─▒yor. Bu hormon; tehlike anlar─▒nda hissedilen korku sebebiyle kana bo┼čald─▒─č─▒ zaman, ka├žmak veya sava┼čmak i├žin l├╝zumlu ay─▒kl─▒─č─▒, dikkati ve enerjiyi sa─čl─▒yor. A├žl─▒k sebebiyle kan ┼čekeri d├╝┼č├╝nce de ayn─▒ hormon salg─▒lan─▒yor ki; ki┼či ├žal─▒┼č─▒p ├žabalas─▒n yiyecek temin etsin.

Orucun ilk g├╝nlerinde hafif sinirli ve gergin olmam─▒z─▒n sebebi de biraz bu gerilim; sonra v├╝cut ya─č yakma ve iftar saatine kadar enerjisini d├╝zenlemeyi ├Â─čreniyor ve s├╝k├╗net temin ediliyor. Toklu─čun reh├óvetine d├╝┼čmeden, a├žl─▒─č─▒n gerginli─čini de hissetmeden huzurlu bir zindelik h├óli temin edilebiliyor. Herh├ólde orucun Ramazan ay─▒ boyunca pe┼č pe┼če tutulmas─▒n─▒n hikmeti de bu olsa gerek.

Eski zamanlardan beri ilim-irfan yolunda ilerlemek isteyenler, daima a├žl─▒─č─▒n verdi─či zindelikten ve enerjiden istifade etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člar. Yazd─▒─č─▒ eserlerinde de nefis terbiyesi ve az├«mete geni┼č yer veren Gaz├ól├« Hazretleri; medresesinde kendisine sunulan imk├ónlar─▒ bile terk edip, sade bir hayat ya┼čayarak, ayn─▒ zamanda tasavvuf ├ólimi olmay─▒ tercih etmi┼č.

Eskiden beri; medreselerde, derg├óhlarda, ciddiyet ve disiplinle sa─članan hafif bir sayg─▒, utanma ve korku duygusunun sa─člad─▒─č─▒ zindeli─čin yarar─▒na inanm─▒┼člar. Beyinde utanma ile korku, ayn─▒ merkez taraf─▒ndan y├Ânetiliyor. A├žl─▒k duygusu da; gev┼čemeyi, reh├óvete d├╝┼čmeyi engelliyor. Bu hisler, ho┼ča gitmese de;

ÔÇť… Olur ki ho┼čunuza gitmeyen bir ┼čey sizin i├žin hay─▒rl─▒d─▒r ve olur ki, sevdi─činiz ┼čey de sizin i├žin bir ┼čerdir. Allah bilir de siz bilmezsiniz.ÔÇŁ (el-Bakara, 216) ├óyetiyle rehberlik edilen zihinler, nefislerini sabretme y├Ân├╝nde terbiye edebilmi┼čler. Modern zamanlarda ise insanlar ho┼ča gitmeyen bu duygular─▒ hayat─▒m─▒zdan s├╝p├╝r├╝p atmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar.

Ger├žekten de modern d├╝nyada bizler ├Âyle bir konfora sahip olmu┼čuz ki; g├Ân├╝ll├╝l├╝kle oru├ž tutmasak, hi├ž a├žl─▒k veya g─▒da mahrumiyeti ya┼čamayaca─č─▒z. Bunun neticesi olarak da ├Âm├╝rler, verimsiz bir ┼čekilde t├╝kenip gidiyor. T├ó ki m├╝b├órek Ramazan gelip hayat tarz─▒m─▒z─▒ alt├╝st ederek al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z rutini bozana kadar…

Ramazan ay─▒; hayat─▒na ├žok y├╝ksek m├ón├ólar bi├žmemi┼č, b├╝y├╝k hedefler belirlememi┼č, gafil bir m├╝sl├╝man─▒n bile hayat─▒n─▒ biraz olsun de─či┼čtiriyor, al─▒┼čkanl─▒ktan gelen gafleti da─č─▒t─▒yor. Ramazan orucu; hen├╝z ac─▒kmaya bile f─▒rsat kalmadan, birbiri ard─▒nca ├Ân├╝m├╝ze konulan sofralar─▒n birka├ž─▒n─▒ kald─▒r─▒nca, b├╝nyemizde bir gerginlik ve ard─▒ndan bir din├žlik h├óli meydana getiriyor.

Orucun iki t├╝rl├╝ tesiri var. Bir y├Ân├╝yle a├žl─▒k; ilim, ib├ódet gibi incelikli me┼čgalelere y├Ânelmeyi zorla┼čt─▒ran bir h├ól. ├ç├╝nk├╝ kan ┼čekeri d├╝┼č├╝nce, v├╝cutta meydana gelen de─či┼čiklikler; dikkati toplamay─▒ zorla┼čt─▒r─▒yor. Yine oru├žluyken; kan─▒nda adrenalin seviyesi y├╝kselmi┼čken, sata┼čanlara bile uymamak;

ÔÇťBen oru├žluyum!ÔÇŁ deyip ge├žmek, normal zamanlardan daha kolay de─čil. Ancak bunu; ┬źBacak kaslar─▒ geli┼čsin diye aya─č─▒na demir ayakkab─▒ giyerek ko┼čan bir sporcunun talimi┬╗ne benzetirsek ├žok m├ón├ól─▒… Gen├ž adam; demir ayakkab─▒y─▒ ├ž─▒kar─▒p normal spor ayakkab─▒ giydi─či zaman, ko┼čmak ne kadar kolay gelecektir…

B├╝t├╝n ib├ódetlerde vard─▒r bu hikmet. Hac yolculu─ču yap─▒p da kimseyle ├žeki┼čmemek, zek├ót verip de gizlemek ve yoksula minnet y├╝klememek kolay de─čildir. Namaz k─▒lmak bile b├╝nyeyi ters y├Ânde e─čiten temrindir; beden hareketsiz durunca zihin harekete ge├žer; ona da h├ókim olmak elbette zordur. Ama o anda h├ókim olabiliyor, hu┼č├╗ h├ólini koruyabiliyorsan; b├╝t├╝n i┼člerinde de All├óhÔÇÖ─▒n seni g├Ârd├╝─č├╝n├╝ d├╝┼č├╝nerek hareket edebilirsin.

Oru├ž da b├Âyle; ilk zamanlar a├žl─▒─č─▒n, adrenalinin verdi─či gerginlikle ince davranabilmek zor, ama bunu oru├žluyken bile ba┼čarabiliyorsan art─▒k her zaman yapabilirsin… Hele bir de hissetti─či s─▒k─▒nt─▒lara ald─▒rmay─▒p, hay─▒rl─▒ i┼člere sebat etmeyi kendi nefsine ikinci bir tabiat gibi yerle┼čtirirse, art─▒k ├Âmr├╝n├╝ ve b├╝t├╝n sermayelerini kat kat m├╝k├ófatlar getirecek ┼čekilde bereketlendirmek m├╝mk├╝n olur.