Kadim Gelene─čin Modern Evl├ótlar─▒na; YA HER ┼×EY ZAMAN DE─×─░LSE?

YAZAR : Halil ─░brahim DELEN firasetliihvan@gmail.com

h_i_delen

Modernitenin bize getirmi┼č oldu─ču fikirlerden bir tanesi de ┼č├╝phesiz her ┼čeyi fizik├« ┼čartlar ├žer├ževesinde de─čerlendirmektir. ┼×ayet bir ┼čey fizik├« ┼čartlar d├óhilindeyse, bilime mut├ób─▒ksa kabul g├Âr├╝r; de─čilse hur├ófe, uydurma ┼čeklinde kenara b─▒rak─▒l─▒r. ─░┼čte bu kenara b─▒rakt─▒─č─▒m─▒z meselelerden bir tanesi de ┼č├╝phesiz ki zaman mefhumu…

Art─▒k temel ├Âl├ž├╝m├╝z zaman. Ve her i┼čimizde as─▒l olan da, temel olan da o. Peki, ya her ┼čey zaman de─čilse? Baz─▒ ki┼čiler ├žok k─▒sa zaman zarf─▒nda ├žok i┼čler yaparken, uzun bir zaman neticesinde ├žok az i┼č yapanlar da mevcut. Bu nas─▒l m├╝mk├╝n oluyor?

Bu ├óleme bakt─▒─č─▒m─▒zda sebepler zinciri ile kar┼č─▒la┼č─▒yoruz. Peki, zaman─▒ niye bir sebep de─čil de as─▒l kabul ediyoruz?

─░┼čin asl─▒na yo─čunla┼čt─▒─č─▒m─▒zda g├Âr├╝yoruz ki; fiilin, hareketin as─▒l oldu─čunu, zaman diye isimlendirilen ┼čeyin ise amelin g├Âlgesi oldu─čunu anl─▒yoruz. ┼×ayet hareket olmasa, amellerimiz olmasa; zaman ne ifade eder ki?

O h├ólde insan─▒n hayat─▒nda as─▒l olan ┼čey ameldir. Zaman ise ona t├ób├«dir ve onun g├Âlgesidir. Bundan dolay─▒ zaman, varl─▒─č─▒ olmayan vehme dayal─▒ bir ┼čeydir.

Zaman─▒n amelin g├Âlgesi oldu─čunu yani amele tesirinin olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝rsek, o h├ólde ├že┼čitli y├Ânlerden amelin ister kemmiyetindeki artma ve eksilme cihetinden olsun; ister keyfiyetindeki incelik ve m├╝kemmellik bak─▒m─▒ndan olsun, amelin varl─▒─č─▒na dayanak olan hakik├« destek nedir?

Hakik├« destek, hakik├« dayanak Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n tevf├«kidir. Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n yard─▒m─▒, in├óyeti insanla bir oldu─čunda; ihtiya├ž duydu─ču ├že┼čitli g├╝zelliklere, amellere n├óil olur. Zaman diye isimlendirilen bu alana dalmadan, uzunca ├Âm├╝r ya┼čayan ki┼čilerin ald─▒─č─▒ yol mesafesini k─▒sa bir zamanda al─▒r.

Tarih, s├ólih kimselerin ├Ârnek hayat hik├óyeleri ile dolup ta┼čmaktad─▒r. Bu z├ótlar─▒n hayatlar─▒, ├ólimlerin s├Âyledikleri bu v├ók─▒ay─▒ do─črulamaktad─▒r. ─░stanbulÔÇÖu fethetme ┼čerefine n├óil olmu┼č Fatih Sultan Mehmed HanÔÇÖ─▒n yapt─▒─č─▒ Rumeli Hisar─▒ÔÇÖn─▒ d├╝┼č├╝nelim. Tarihin teyit etti─či gibi d├Ârt aydan daha az bir s├╝rede tamamlanan bu koca kalenin, bu kadar k─▒sa bir zaman zarf─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ fikrine inanmaya ├žal─▒┼čal─▒m. Zaman─▒n hareket ve fiil i├žin as─▒l ├Âl├ž├╝ oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z s├╝rece buna inanamayaca─č─▒z. ├ç├╝nk├╝ mant─▒k; k├╝├ž├╝k bir kab─▒n hacminden daha b├╝y├╝k bir ┼čey almas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ kural─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝rerek, mant─▒k├« bir duvar ile ├Ân├╝m├╝ze engeller koyacakt─▒r.

Fakat tarihin teyit etti─či bu do─čru olan fikre r├óz─▒ olmak kapasitemiz, g├╝c├╝m├╝z ve gayretimiz d├óhilindedir. Zaman amelin ├Âl├ž├╝t├╝ de─čildir, bil├ókis amel zaman─▒n ├Âl├ž├╝t├╝d├╝r, zaman amele t├ób├«dir. ─░┼čte bunlar idrak edildi─činde konu tam m├ón├ós─▒yla anla┼č─▒lm─▒┼č olacakt─▒r ki zaman vehm├«, itibar├«, as─▒l olmayan bir i┼čtir. Amelin, fiilin g├Âlgesidir.

Selef-i s├ólihinden olan; tarihin alt─▒n harflerle yazd─▒─č─▒ yol ├Ânderlerimizin, ├ólimlerimizin hayatlar─▒n─▒ inceleyelim. Kim onlar─▒n yazd─▒─č─▒ eserlerini do─čumlar─▒ndan vefatlar─▒na kadar olan ├Âm├╝rlerinin g├╝nlerine taksim edebilir?

Zaman─▒n amele etkisinin olmad─▒─č─▒n─▒, amel ├╝zerinde bir etkisinin olmad─▒─č─▒n─▒ savunuyoruz. O h├ólde amele tesir eden nedir? ─░nsanlar─▒n baz─▒lar─▒n─▒n ├Âmr├╝ uzundur, l├ókin ald─▒klar─▒ mesafe k─▒sad─▒r; baz─▒lar─▒n─▒n ise ├Âmr├╝ k─▒sa kat ettikleri yol ├žok daha fazlad─▒r. O h├ólde fikr├« sahada olsun, amel├« sahada olsun; insanlar─▒n amelleri, i┼čleri ni├žin ayn─▒ de─čildir, ni├žin farkl─▒l─▒k arz etmektedir? Buna etki eden temel m├╝essir nedir?

Temel etki; Allah Te├ól├óÔÇÖn─▒n ba┼čar─▒ ihsan etmesinde, yard─▒m─▒nda gizlidir.

─░l├óh├« yard─▒m kula ula┼čt─▒─č─▒nda kul, dar bir zaman zarf─▒nda dah├« ├že┼čitli i┼čleri ik─üme edebilir.

At├óullah el-─░skender├«ÔÇÖnin bir beyitte s├Âyledi─či gibi:

ě▒ěĘ ě╣┘ůě▒ ěžě¬ě│ě╣ě¬ ěó┘ůěžě»┘ç ┘ł ┘é┘äě¬ ěú┘ůě»ěžě»┘çěî
┘ł ě▒ěĘ ě╣┘ůě▒ ┘é┘ä┘Ő┘äěę ěó┘ůěžě»┘ç ┘âěź┘Őě▒ěę ěú┘ůě»ěžě»┘ç.

ÔÇťNice uzun ├Âm├╝rler vard─▒r ki, m├ónev├« feyz ve bereket y├Ân├╝nden nasipleri pek azd─▒r. Yine nice ├Âm├╝rler de vard─▒r ki, belki k─▒sad─▒r ama m├ónev├« ihsan ve ikram bak─▒m─▒ndan ├žok b├╝y├╝k bereketlere mazhar olmu┼člard─▒r.ÔÇŁ