ÇANAKKALE ZAFERİNİ AN(LA)MAK

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettin_durmus@mynet.com

h_durmus

├çanakkale Zaferimizin y├╝z├╝nc├╝ y─▒l─▒. Y├╝z y─▒l, s├Âylemesi dile kolay… ├çanakkale ge├žilseydi belki bizim ad─▒m─▒z da silinecekti tarih sahnesinden. Mehmed ├ékif ERSOYÔÇÖun;

BedrÔÇÖin askerleri ancak, bu kadar ┼čanl─▒ idi.

m─▒sra─▒ bo┼čuna de─čildir. ├çanakkale t─▒pk─▒ Bedir gibi ┼čanl─▒ bir savunmad─▒r. Elbette bu zaferi anmak ├Ânemlidir ancak, anlaman─▒n daha da ├Ânemli oldu─čunu idrak etmemiz gerekiyor.

├çanakkale s├Âz konusu olunca onu bir yaz─▒n─▒n s─▒n─▒rlar─▒na s─▒─čd─▒rmak zor. Bu bak─▒mdan tarih kitaplar─▒m─▒zda yer alan genel bilgiler ile; ┬źRakamlar─▒n Diliyle ├çanakkale┬╗ konusunu az ├žok bildi─činizi d├╝┼č├╝nerek kalemimi ├çanakkaleÔÇÖnin r├╗hu ve mesaj─▒ ├╝zerinde yo─čunla┼čt─▒rmaya gayret edece─čim.

├çANAKKALE; hudutsuz bir kan fed├ók├órl─▒─č─▒, y─▒k─▒lmaz bir ├«man ve yenilgi bilmez bir azmin zaferidir.

├çANAKKALE m├╝dafaas─▒, Balkan sava┼člar─▒yla ba┼člay─▒p SevrÔÇÖle sona eren topyek├╗n bir m├╝cadelenin bozgun ├ž─▒─č─▒r─▒nda y├╝kselen onurlu destan─▒m─▒zd─▒r.

├çANAKKALE, tarihin e┼čine ender rastlad─▒─č─▒ bir savunma harbidir. T├╝rk milletinin var olma m├╝cadelesinin ┼čahlan─▒┼č─▒d─▒r. ┬źDur!┬╗ diyebilen iradenin sergilendi─či Niyazi Y─▒ld─▒r─▒m GEN├çOSMANO─×LUÔÇÖnun da dedi─či gibi ┬źtarihin en zor meydan─▒┬╗d─▒r.

├çANAKKALE; Cideli Mehmed ├çavu┼č, Yozgatl─▒ K─▒nal─▒ Murad, Ezineli Yahya ├çavu┼č gibi, mukaddesleri i├žin ├Âlen millet evl├ótlar─▒n─▒ topra─č─▒nda bar─▒nd─▒ran m├╝b├órek yurdun ad─▒d─▒r.

├çANAKKALE, kendini yenilmez zanneden ┼č─▒mar─▒k emperyalistlerin y├╝z├╝nde patlayan Osmanl─▒ tokad─▒d─▒r.

├çANAKKALE; ┬źBir hil├ól u─čruna┬╗ okullar─▒n─▒ b─▒rakarak cepheye ko┼čup da d├Ânmeyen g├Ân├╝ll├╝lerin, m├╝nevverlerin sava┼č─▒d─▒r.

├çANAKKALE; Balkan hezimetinden sonra herkesin; ┬źHasta adam ├Âl├╝yor.┬╗ dedi─či zamanda d├╝nyay─▒ hayretler i├žinde b─▒rakan bir dirili┼č hareketidir.

├çANAKKALE; S├ómi Pa┼čaz├óde SezaiÔÇÖnin ifadesiyle; ÔÇťBu g├╝n her T├╝rkÔÇÖe b├╝y├╝k milletler aras─▒nda -ben- demek sal├óhiyetini veren m├╝dafaad─▒r. ├çanakkale ├╝├ž ┼čeyi ba┼čard─▒. H├óli kurtard─▒. M├óz├«ye ham├óset ve azametini iade etti. AnadoluÔÇÖyu ebed├« vatan yapt─▒!ÔÇŁ dedi─či muhte┼čem bir ruh harbidir.

ÇANAKKALE;

Tarhanam yerde kald─▒,
G├Âzya┼č─▒m serde kald─▒,
├çanakkaleÔÇÖye giden;
Gül yârim nerde kaldı?

diye erini, ├žocuklar─▒n─▒ g├Âz├╝n├╝ k─▒rpmadan cepheye g├Ânderen T├╝rk kad─▒n─▒n─▒n zaferidir.

├çANAKKALE, metrekareye 6.000 merminin d├╝┼čt├╝─č├╝ e┼či benzeri g├Âr├╝lmemi┼č bir can pazar─▒d─▒r.

Peki neden ├çanakkale? Niye geldi yedi d├╝vel? Ama├žlar─▒ neydi? Bu sorular─▒m─▒z─▒n cevab─▒n─▒ tarih├« belgeler versin isterseniz.

├çANAKKALEÔÇÖYE GELENLER─░N N─░YET─░

M├╝ttefik ordular ba┼čkomutan─▒ General Ian Hamilton bu sorular─▒ ┼č├Âyle cevapl─▒yor:

ÔÇť├ça─č─▒m─▒z─▒n ekonomik zaferinin birinci ┼čart─▒ ─░stanbulÔÇÖu T├╝rklerden almakt─▒r. Her ne pahas─▒na olursa olsun alaca─č─▒z. ├ťmit ediyorum ki gelece─čin harp okulu ├Â─črencileri; b├╝y├╝k bir imparatorlu─ču harakiri yapmaya mecbur b─▒rakmak i├žin, neden bu k─▒ra├ž, be┼č para etmez kayalar─▒n eteklerine s─▒k─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ de─čerlendireceklerdir. Bu kayal─▒klar; Osmanl─▒ sultan─▒n─▒n kara kalbine, han├žerin saplanaca─č─▒ en ideal yerdir. Yaln─▒z han├žer hen├╝z elini deldi. Hal├«fenin can─▒ al─▒n─▒ncaya kadar han├žeri bat─▒rmaya devam edece─čiz.ÔÇŁ1

├çanakkale ├Ânlerine gelenlerin ger├žek niyetini Sunday Times gazetesindeki Ashmead BarlettÔÇÖin yaz─▒s─▒ a├ž─▒kl─▒yordu:

ÔÇť─░lk ─░ngiliz harp gemisi bo─čazdan ge├žti─či anda AvrupaÔÇÖda T├╝rk devletinden iz kalmayacakt─▒r. Buraya y─▒─č─▒lan gemiler belki de H─▒ristiyanl─▒k ├óleminin T├╝rklere kar┼č─▒ yapaca─č─▒ son Ha├žl─▒ Seferi i├žindir. Bu son ha├žl─▒lar; Viyana ├Ânlerinden Kud├╝sÔÇÖe kadar uzanan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖni y─▒kacak ve her k├Â┼čede bir kemi─či kalan Orta ├ça─č ┼č├Âvalyelerinin intikam─▒ al─▒nacakt─▒r.ÔÇŁ2

Koroya dâhil olan Churchill ise;

ÔÇťT├╝rkleri yaln─▒z ─░stanbulÔÇÖdan de─čil, AnadoluÔÇÖdan da s├Âk├╝p ataca─č─▒z.ÔÇŁ3 diyordu.

┼×├╝k├╝rler olsun ki hevesleri kursaklar─▒nda kald─▒. Mehmet├žik etten bir duvar ├Ârd├╝, gen├žli─činin bahar─▒nda kara topra─ča girdi, can─▒n─▒ verdi ama can─▒ndan aziz bildi─či vatan─▒n─▒ vermedi, bayra─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝rmedi…

ANADOLU ─░NSANI ┼×EH─░DLER─░N SANDI─×INI SATIYOR

Bu u─čurda dayan─▒lmaz ├žileler ├žekildi. Fakirlik ve peri┼čanl─▒klar─▒na ra─čmen geri ad─▒m atmad─▒lar. O g├╝nlerin ac─▒s─▒n─▒ anlat─▒r Yakup Kadri KARAOSMANO─×LU; ┬źBir ┼×ehid Mezar─▒┬╗ adl─▒ hazin hik├óyesinde, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼čehid olan erlerin e┼čyalar─▒n─▒n nas─▒l mezada konup sat─▒ld─▒─č─▒n─▒, topu topu k├╝├ž├╝c├╝k bir bavula s─▒─čacak kadar olan bu ┼čehid e┼čyalar─▒n─▒ ailelerine g├Ândermenin masraf ve zahmetini anlat─▒r.

Siz AnadoluÔÇÖdaki yoksullu─čun durumuna bak─▒n ki; ┼čehidin kur┼čun deli─či a├ž─▒lm─▒┼č bir kalpa─č─▒, alt─▒ delinmi┼č bir potini, eprimi┼č bir g├Âmle─či bile sat─▒lacak kadar de─čerli bulunuyor. Ondan al─▒nacak paraya ihtiya├ž var. Peki ya sat─▒lmak ├╝zere a├ž─▒lan bavullardan ├ž─▒kan ┼čehid mektuplar─▒na ne demeli? Nas─▒l paha bi├žmeli?

ÔÇťElli y─▒ld─▒r k├Ây├╝n mezarl─▒─č─▒na delikanl─▒ g├Âmmedik. Hepsi cephelerde k─▒r─▒ld─▒, k├Âye d├Ânen olmad─▒. D├«nimiz ya┼čas─▒n da tek, hepimiz ├Âlelim!ÔÇŁ diyen anan─▒n m├╝b├órek elleri ├Âp├╝lmez mi? Ne fidanlar─▒m─▒z k─▒r─▒ld─▒, ne ├žok yand─▒ can─▒m─▒z.

─░stanbulsporÔÇÖun renkleri neden sar─▒ siyah oldu acaba? Be┼čikta┼čÔÇÖ─▒n k─▒rm─▒z─▒ beyaz olan renkleri neden siyah beyaz olarak de─či┼čtirildi? Gen├žlerimiz zahmet edip spor ansiklopedilerine bile baksalar ya┼čanan ac─▒lar─▒ g├Âreceklerdir. Fenerbah├žeÔÇÖnin, GalatasarayÔÇÖ─▒n ilk on birini ezbere sayan gen├žler bu tak─▒mlar─▒m─▒z─▒n verdi─či ┼čehidleri biliyorlar m─▒?

SAVA┼×TA DERG─░C─░L─░K

├çanakkale HarbiÔÇÖnin ya┼čand─▒─č─▒ o ac─▒l─▒ g├╝nleri kayda ge├žen bir dergi vard─▒. Harp Mecm├╗as─▒, 1915 y─▒l─▒n─▒n Kas─▒m ay─▒nda yay─▒mlanmaya ba┼člar. Dergi Servet-i F├╝n├╗nÔÇÖun sahibi Ahmed ─░hsanÔÇÖ─▒n matbaas─▒nda bas─▒l─▒r. On be┼č g├╝nde bir yay─▒nlanaca─č─▒ duyurulmas─▒na ra─čmen; genellikle ayda bir, bazen de iki ayda bir yay─▒mlan─▒r. 1918 y─▒l─▒n─▒n Haziran ay─▒na kadar devam eder. 27 say─▒ ├ž─▒kar. Ziya G├ľKALP, Abd├╝lhak H├ómid, S├╝leyman Nazif, Falih R─▒fk─▒ ATAY, Midhat Cemal KUNTAY, Mehmet Emin YURDAKUL ve Cenap ┼×ah├óbettin yazar orada. Zor g├╝nlerin canl─▒ ┼čahitli─čini yaparlar. Harp Mecm├╗as─▒; dergicili─čin zor da olsa, ne kadar ├Ânemli oldu─čunu bize g├Âstermi┼č ve o g├╝nleri bize aktarm─▒┼čt─▒r. Dergiden s├Âz etmi┼čken di─čer kitaplar─▒n yan─▒nda Mehmet N─░YAZ─░ÔÇÖnin; ┬ź├çanakkale Mah┼čeri┬╗ isimli roman─▒, bu konuda ibretle okunacak bir eserdir.

├çANAKKALE SAVA┼×IÔÇÖNIN SONU├çLARI

├çanakkale Zaferimiz g├Âstermi┼čtir ki; ─░sl├óm d├«ni k─▒y├ómete kadar ya┼čayacakt─▒r.

├çanakkale g├Âstermi┼čtir ki; zafer her zaman HakkÔÇÖ─▒n ve HakkÔÇÖa inananlar─▒n olacakt─▒r.

├çanakkaleÔÇÖnin g├Âzler ├Ân├╝ne serdi─či ger├žek ┼čudur: Emperyalizm en g├╝├žl├╝ ├ža─č─▒nda bile yenilebilir… ├ça─č─▒m─▒z─▒n emperyalist zalimlerine de en g├╝zel cevapt─▒r ├çanakkale.

├çanakkale; gencecik fidanlar─▒n k─▒r─▒ld─▒─č─▒, g├Âz ya┼čartan kahramanl─▒klar─▒n yan─▒nda, en hazin insanl─▒k dram─▒n─▒n ya┼čand─▒─č─▒ bir sava┼čt─▒r.

├çanakkale Zaferini ger├žek m├ón├ós─▒yla an(la)d─▒─č─▒m─▒z zaman, yolumuzu ayd─▒nlatan ─▒┼č─▒k olacakt─▒r. Yeter ki bizler, ├çanakkale ┼čehidlerimizin miras─▒na sahip ├ž─▒kma iradesini g├Âsterelim ve yaz─▒m─▒z─▒ Yahya Kemal BEYATLIÔÇÖn─▒n me┼čhur d├Ârtl├╝─č├╝ ile bitirelim:

┼×u kopan f─▒rt─▒na, T├╝rk ordusudur y├ó Rabb├«!
U─črunda ├Âlen ordu, i┼čte budur y├ó Rabb├«!
Tâ ki yükselsin ezanlarla müeyyed nâmın,
G─ülip et! ├ç├╝nk├╝ bu son ordusudur ─░sl├ómÔÇÖ─▒n…

_________________

1 Ian Hamilton, Gelibolu G├╝nl├╝─č├╝, H├╝rriyet Yay, ─░stanbul, 1972, (304 sayfa).

2 Prof. Dr. ─░smail KAYABALI-Cemender ASLANO─×LU, ├çanakkale Sava┼č─▒, 1965, s. 126.

3 Tekin ARIBURUN, Eski Hava Kuvvetleri Komutan─▒, An─▒lar─▒ndan, Yeni D├╝┼č├╝nce Dergisi, sa. 5, A─čustos 1981.