HAYATIN ANLAMI NE?

YAZAR : Hayrettin DURMU┼× hayrettin_durmus@mynet.com

h_durmus-SAYI-119

├ľm├╝r hi├ž bitmeyecekmi┼č gibi g├Âr├╝n├╝r insana. Y─▒llar su gibi ak─▒p gider fark─▒na varmadan. Oysa ay dolan─▒r, y─▒llar ge├žer, g├╝nler birbirini takip eder; her ┼čey y├Âr├╝ngesinde kendisine tayin edilen i┼či yapar…

G├╝ne┼č hi├ž vaktini sektirmeden do─čar, bat─▒┼č─▒n─▒ bir saniye bile geciktirmez. G├╝nler her sene ayn─▒ vakitte uzar, ayn─▒ vakitte k─▒sal─▒r. Cemrenin havaya, suya, topra─ča hasreti hi├ž bitmez. Bulutlar mavi g├Âkten hi├ž gitmez. Ya─čmur bir g├Âr├╝n├╝p bir kaybolur ve bu muhte┼čem ├óhenk, bu muazzam disiplin hi├ž de─či┼čmez.

┬ź├ľmr├╝m sana doyamad─▒m.┬╗ deriz. ┬źHarcan─▒p gidiyor ├Âm├╝r dedi─čin…┬╗ diye hay─▒flan─▒r─▒z. Ne ge├žen g├╝nler geri gelir, ne de ecel engellenir.

Hayat… Y├╝celer Y├╝cesiÔÇÖnin g├╝zel isimlerinden birisi de Hayy. S├╝rekli diri olan; hayat─▒n kayna─č─▒, sahibi. Kendisi i├žin ├Âl├╝m s├Âz konusu olmayan.

Hayat; canl─▒l─▒k, dirilik demek.

Hayat, insano─člunun k─▒ymetini bilmedi─či hazine.

Hi├ž bitmeyecek zannetti─čimiz tem├ó┼č├ó. Oysa Y├╗nus;

D├╝nya dedikleri bir g├Âlgeliktir.

der. Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin;

ÔÇťBe┼č ┼čey gelmeden evvel be┼č ┼čeyin k─▒ymetini bilin!ÔÇŁ tembihi ne kadar da anlaml─▒. ÔÇť├ľl├╝m gelmeden hayat─▒n, fakirlik gelmeden zenginli─čin, ihtiyarl─▒k gelmeden gen├žli─čin, me┼čguliyet gelmeden bo┼č vaktin ve hastal─▒k gelmeden sa─čl─▒─č─▒n k─▒ymetini bil!ÔÇŁ (H├ókim, M├╝stedrek, IV, 341) ikaz─▒na l├óy─▒k─▒yla kulak verebilirsek hayat─▒m─▒z yepyeni anlamlar kazanacakt─▒r.

┬źA─čz─▒m─▒z─▒n tad─▒n─▒ bozan ├Âl├╝m├╝ hat─▒rlamak┬╗ (Tirmiz├«, K─▒y├ómet, 26) hayat─▒m─▒z─▒n anlam─▒n─▒ kavramam─▒z─▒ sa─člaman─▒n en g├╝zel yolu de─čil mi? Hayat dedi─čimiz ┼čey ne? Hayat─▒n anlam─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yor muyuz? Ni├žin geldik bu ├óleme?

├ľm├╝r bir par├ža et ve bir avu├ž ot pe┼činde t├╝ketmek i├žin mi? Yoksa d├╝nyaya geli┼čimizin, g├Ânderili┼čimizin ba┼čka bir anlam─▒ m─▒ var? Di─čer canl─▒lardan fark─▒m─▒z olmayacaksa e─čer, neden insan─▒z? ├ériflerin dilinden, erenlerin y├╝re─činden d├Âk├╝len; karl─▒ da─člar─▒n doruklar─▒ndan s├╝z├╝len berrak sular misali g├Ânl├╝m├╝ze inen ├óyetlere neden t─▒kar─▒z kulaklar─▒m─▒z─▒? Sorular─▒n ard─▒ arkas─▒ kesilmez…

Hayat─▒ b├Âyle anlarsak; y├╝re─čimizi okyanuslar gibi geni┼čletebilir, darac─▒k g├Ân├╝llere s─▒─čar, sevgiliye bakacak y├╝z bulabiliriz belki. Hayat─▒ b├Âyle okursak; ├Âmr├╝m├╝z├╝ g├╝zelle┼čtirebilir, ├žekti─čimiz ├žileleri, ya┼čad─▒─č─▒m─▒z s─▒k─▒nt─▒lar─▒ unutabiliriz.

─░nsan… As─▒rlar boyunca s─▒rr─▒ ├ž├Âz├╝lemeyen muamm├ó… Ne demeli? Nesini anlatmal─▒ insan─▒n? ├ça─č─▒m─▒z─▒n en modern kimya l├óboratuvarlar─▒n─▒ k─▒skand─▒ran karaci─čerinden mi s├Âz etmeli, saatlerin tozunu att─▒ran kalbini mi anlatmal─▒? Kendi enerjisiyle ├žal─▒┼čan d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k de─čirmeni mideden mi dem vurmal─▒? Sesi solu─ču ├ž─▒kmayan y├╝rek, nas─▒l sevdalan─▒yor? A┼čk ate┼čiyle insan nas─▒l yan─▒yor?

┬źNereden geldim? Nereye gidiyorum? Ben kimim, neyim?┬╗ ├ódemo─člunun ilk ├ža─člardan beri cevap arad─▒─č─▒ en temel sorusudur. Yazarlar─▒n bir g├Ârevi de ├ža─č─▒m─▒z insan─▒n─▒ yeniden; ┬źhazret-i insan┬╗ h├óline getirmek, e┼čref-i mahl├╗kat oldu─čunu hat─▒rlatmak, esfel-i s├ófilin ├žukurlar─▒nda debelenmek yerine ahsen-i takv├«m tepelerine do─čru bir yolculu─ča ├ž─▒karmak de─čil midir? ─░├žinizin derinliklerine do─čru inmek, kendinize zaman ay─▒rmak, yarat─▒l─▒┼č─▒n─▒z─▒n hikmeti ├╝zerinde d├╝┼č├╝n├╝p kendinizle y├╝zle┼čmek i├žin daha ne bekliyorsunuz?

Hayat bizim i├žin ├žok de─čerli: Bu f─▒rsat─▒ ikinci kez yakalama imk├ón─▒m─▒z yok. ├ľyleyse silgimiz kalemimizden ├Ânce bitmemeli. Yazboz tahtas─▒na ├ževirmemeliyiz hayat─▒m─▒z─▒. End├╝l├╝sl├╝ ─░bn-i Hazm, G├╝vercin Gerdanl─▒─č─▒ kitab─▒nda;

ÔÇťD├╝n ge├žti, yar─▒n─▒n gelece─či de belli de─čil. ├ľyleyse elimizde bug├╝n var. Ne yapacaksak bug├╝n yapmal─▒y─▒z.ÔÇŁ diyordu. Emellerimiz ecelimizin ├Ân├╝ne ge├žiyor. Ecelin izin vermeyece─čini bile bile beyh├╗de nal topluyoruz. K─▒sac─▒k ├Âmr├╝m├╝ze her ┼čeyi s─▒─čd─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒yoruz. Hayaller kuruyoruz olmad─▒k. Ev al─▒yoruz, yetmiyor daha b├╝y├╝─č├╝n├╝ istiyoruz. ─░kinci ev, ├╝├ž├╝nc├╝ ev, ├žocuklar i├žin ev, torunlar i├žin ev. O─član i├žin, k─▒z i├žin araba. Denizde yazl─▒k… Bunun sonu var m─▒ Allah a┼čk─▒na? Zevkin, safan─▒n, ┼čehvetin, h─▒rs─▒n, ihtiras─▒n, kibrin sonu gelir mi? ─░blis ├Ârter k├╝rk├╝n├╝ ├╝st├╝m├╝ze ve yapt─▒─č─▒m─▒z her i┼či bize g├╝zel g├Âsterir.

Hazret-i AliÔÇÖnin diliyle; ┬źBa┼č─▒ cef├ó, sonu yokluk olan bir yurt┬╗tur bu d├╝nya. D├╝nya imtihan d├╝nyas─▒d─▒r. Burada zengin olan servetiyle s─▒nan─▒r, fakir olan sab─▒r testinden ge├žer. Gencin imtihan─▒ ├žetindir ├žetin olmas─▒na da ihtiyar─▒ bekleyen tehlikeye direnmek kolay m─▒d─▒r sanki? T├ókat ister, mecal ister bu zorlu imtihan. D├╝nyayla yar─▒┼čmak ak─▒l k├ór─▒ de─čildir asl─▒nda. Kim onunla ko┼čmu┼čsa d├╝nya onu ge├žmi┼čtir. Kim ondan vazge├žerse d├╝nya onun kar┼č─▒s─▒na dikilmi┼čtir. D├╝nya k├Âr ederse insan─▒n g├Âz├╝n├╝, art─▒k onu a├žmak neredeyse imk├óns─▒zd─▒r. Uyand─▒─č─▒ uykudan yerin ├╝st├╝nde uyanmazsa, ate┼č a├žar g├Âzlerini…

Kutadgu BiligÔÇÖde al-ye┼čil giyinmi┼č bir geline benzetilir d├╝nya. G├Âr├╝n├╝┼č├╝ g├╝zel olsa da kap─▒lmamam─▒z konusunda uyar─▒r bizleri. Y├╗nus Emre de─čil mi d├╝nyaya meyledenlerin sonunda pi┼čman olaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen? D├╝nya bizi tuza─ča d├╝┼č├╝rmeden biz atmal─▒y─▒z kemendi ona.

PeygamberimizÔÇÖin ┬źt├╗l-i emel┬╗ dedi─či tehlikenin ka├ž─▒m─▒z fark─▒nday─▒z? ─░nsan─▒n yarat─▒l─▒┼č gayesini, g├Ârevlerini unutarak uzun emeller pe┼činde ko┼čmas─▒n─▒n bir hastal─▒k oldu─čunu ne zaman fark edece─čiz acaba?.. Hayat─▒m─▒z mutlu, kafam─▒z rahat olsun diyorsak buna ihtiyac─▒m─▒z var. Atalar ne g├╝zel s├Âylemi┼č; ÔÇťAz─▒c─▒k a┼č─▒m a─čr─▒s─▒z ba┼č─▒mÔÇŁ diye. ─░nsan─▒n g├Âz├╝ doymak bilmez. Sahip oldu─ču nimetlerin ┼č├╝kr├╝n├╝ yerine getiriyormu┼č gibi, hep daha fazlas─▒n─▒ ister. Mezardakilerin pi┼čman olduklar─▒ ┼čeyler i├žin d├╝nyadakiler birbirini yemeye devam ederse hayat ├žekilmez olur.

ÔÇťSatran├ž bitti─činde ┼čah da, piyon da ayn─▒ kutuya girer.ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝ hepimiz duymu┼čuzdur. D├╝nya da bir oyun ve e─členceden ibaret oldu─čuna g├Âre, g├╝n├╝ geldi─činde hepimiz o darac─▒k ├žukura girece─čiz. Her ┼čey burada kalacak… ├ľl├╝m├╝n bizi nerede bekledi─čini bilmiyoruz.

D├╝nya dedi─čimiz de─čirmen, g├╝n gelir bizi de un ufak eder ├žark─▒nda. Bu dev de─čirmenin di┼čleri aras─▒nda ├Â─č├╝t├╝lmeden ├Ânce; pencereden bakma s─▒ras─▒ bizdeyken, hayat─▒n k─▒ymetini anlayabilmek. ─░┼čte b├╝t├╝n mesele bu. Anlarsak anlamland─▒rabiliriz k─▒sac─▒k hayat─▒m─▒z─▒…

Sorar─▒m sizlere;

├ľmr├╝m├╝z├╝ hayhuy i├žinde ├žar├žur etmeye hakk─▒m─▒z var m─▒?