MEHMED ├éK─░F ARAP ├ç├ľLLER─░NDE

YAZAR : Can ALPG├ťVEN├ç alpguvenc@gmail.com

c_alpguvenc-SAYI-118

D├ór-─▒ Bek├óÔÇÖya irtih├ólinin 78. y─▒ld├Ân├╝m├╝nde rahmetle an─▒yoruz!

1912-13 Balkan Sava┼č─▒ y─▒llar─▒yd─▒… ├ékif Bey, madd├« s─▒k─▒nt─▒ i├žine d├╝┼čm├╝┼čt├╝… Ailesinin ge├žimini baz─▒ hat─▒rl─▒ ki┼čilerin ├žocuklar─▒na ├Âzel dersler vererek temine ├žal─▒┼č─▒yordu. O g├╝nlerde, bir m├╝┼č├«rin (mare┼čalin) ├žocu─čuna verdi─či dersi b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ duyan yak─▒n dostu Midhat Cemal Bey; bu k├órl─▒ dersten neden vazge├žti─čini sormu┼č;

ÔÇťGe├žen g├╝n m├╝┼č├«rin o─člunun a─čz─▒ndan PeygamberimizÔÇÖin aleyhinde bir s├Âz ├ž─▒kt─▒!ÔÇŁ cevab─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒. Ard─▒ndan konu┼čmas─▒na ┼č├Âyle devam etti:

ÔÇťMidhat Bey! ─░steyen g├╝ne┼če tapar, isteyen ate┼če… Ben kimsenin All├óhÔÇÖ─▒na, peygamberine kar─▒┼čmam. L├ókin kimse de benimkine kar─▒┼čmamal─▒. Biri y├╝z├╝me kar┼č─▒ babama s├Âvebilir mi? O h├ólde peygamberime de s├Âvemez!ÔÇŁ

O; d├«nine, ├«m├ón─▒na bu seviyede ba─čl─▒ idi.

***

Bu ay sizlere, vefat─▒n─▒n 78. y─▒l─▒ dolay─▒s─▒yla;

Ey ┼čeh├«d o─člu ┼čeh├«d! ─░steme benden makber.
Sana ├óg├╗┼čunu a├žm─▒┼č duruyor Peygamber!

beytiyle sonlanan ├╝nl├╝ ┬ź├çanakkale ┼×ehitleriÔÇÖne┬╗ ┼čiirinin ┼čairi Mehmed ├ékif ERSOYÔÇÖdan s├Âz etmeye ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

OKUL B─░R─░NC─░S─░YD─░!

Mehmed ├ékif; 1873ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖun Fatih kazas─▒n─▒n Sar─▒g├╝zel semtinde d├╝nyaya gelmi┼čti. Babas─▒, KosovaÔÇÖn─▒n ─░pek kazas─▒ndan ve Fatih medresesi m├╝derrislerinden Nak┼čibend├« yoluna mensup ┬źTemiz┬╗ l├ókapl─▒ Tahir Efendi; annesi, Buh├óral─▒ Mehmed EfendiÔÇÖnin k─▒z─▒ Emine ┼×erife Han─▒mÔÇÖd─▒. Fatih Merkez R├╝┼čdiyesiÔÇÖnde okudu─ču s─▒rada; babas─▒ndan, Arap├ža ve ul├╗m-i d├«niyye ├Â─črenmi┼čti. Ayr─▒ca T├╝rk├že, Arap├ža, Fars├ža ve Frans─▒zca dillerinde okul birincisiydi. M├╝lkiyenin ├╝├ž y─▒ll─▒k id├ód├« k─▒sm─▒n─▒ okurken (hen├╝z on be┼č ya┼č─▒nda) babas─▒n─▒ kaybetmi┼č, ard─▒ndan evleri yanm─▒┼čt─▒. 1893ÔÇÖte Halkal─▒ M├╝lkiye Baytar MektebiÔÇÖnden mezun olduktan sonra, Ziraat Nez├óreti Um├╗r-i Baytariyye ┼čubesinde, m├╝fetti┼č olarak ├žileli hayata at─▒lm─▒┼čt─▒.

ALLAH, F─░TNEC─░LER─░ KAHRETS─░N!

1916 y─▒l─▒ ba┼člar─▒yd─▒. Te┼čkil├ót-─▒ Mahs├╗sa Reisi E┼čref Bey; Hicaz Em├«ri ┼×erif H├╝seyin Pa┼ča ile o─čullar─▒n─▒n, Harb-i Um├╗m├«ÔÇÖnin (I. Cihan Harbi) bu en ├žetin safhas─▒nda devlete kar┼č─▒ isyan haz─▒rl─▒─č─▒ i├žinde oldu─ču istihbarat─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒. Ordumuzu arkadan vurarak ├žok g├╝├ž durumlara d├╝┼č├╝rebilecek olan bu ih├ónete kar┼č─▒, Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖn─▒n di─čer b├Âlgelerinde, bilhassa Necid m─▒nt─▒kas─▒nda kuvvetler haz─▒rlanmas─▒n─▒n do─čru olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č, devlet b├╝y├╝klerine bu tedbiri teklif etmi┼čti. ├és├«lerin, Filistin CephesiÔÇÖndeki ─░ngiliz Allenby ordular─▒yla birle┼čmelerine engel olmak d├╝┼č├╝ncesindeydi.

E┼čref Bey; bu ger├žekleri, aziz dostu Mehmed ├ékif BeyÔÇÖe de uzun uzun anlatm─▒┼č, kendisine Necid ├ž├Âllerine birlikte gitmeyi teklif etmi┼čti. ┼×airimiz, bu yolculu─čun ├Ânemini E┼čref BeyÔÇÖden dinledikten sonra karar─▒n─▒ vermi┼č;

ÔÇťBu hizmetin, memleket i├žin hay─▒rl─▒ oldu─ču kanaatindeyim. Seyahatin ba┼č─▒nda sizin bulunman─▒z, benim i├žin bu seferin memleket ve insanl─▒k menfaatine oldu─čunun en kuvvetli teminat─▒d─▒r, emrinizdeyim…ÔÇŁ demi┼č; s├Âzlerini;

ÔÇťAllah, M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n i├žine bu fitneleri sokanlar─▒ kahretsin!ÔÇŁ diyerek noktalam─▒┼čt─▒.

K─▒sa bir s├╝re sonra E┼čref Bey, ┼×eyh ┼×erif Salih et-Tun├╗s├«, Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n ba┼čyaveri M├╝mtaz Bey ve Mehmed ├ékif Bey birlikte, bir kara trenle yola ├ž─▒kt─▒lar. Mehmed ├ékif BeyÔÇÖle ┼×eyh et-Tun├╗s├« g├Ârevin d├«n├« ve m├ónev├« k─▒s─▒mlar─▒yla me┼čgul olacaklard─▒. Bu yolculuk, ├ékif BeyÔÇÖin ├╝zerinde derin tesirler uyand─▒rm─▒┼čt─▒…

O, koskoca Devlet-i AliyyeÔÇÖnin giri┼čti─či ├Âl├╝m-kal─▒m sava┼č─▒n─▒n fed├ók├órl─▒k ve fer├ógat isteyen sahnelerini, yeni yeni m├╝┼č├óhede ediyordu. Seyahatleri; s├╝k├╗n i├žinde, fakat yollarda g├Ârd├╝kleri dert ve s─▒k─▒nt─▒larla kalpleri yaral─▒ olarak ge├žmi┼čti. G├╝nler s├╝ren yolculuktan sonra, Toroslar─▒ mekk├órelerle* a┼čarak ┼×amÔÇÖa, Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖn─▒n kaderini elinde tutan 4. Ordu Kararg├óh─▒ÔÇÖna gelmi┼č, ard─▒ndan MedineÔÇÖye y├Ânelmi┼člerdi.

├ç├Âl kahramanlar─▒; birka├ž g├╝n Medine Muhaf─▒z─▒ Basri Pa┼čaÔÇÖn─▒n misafiri olup, kendisinden b├Âlge ile ilgili ├Ânemli bilgiler edindikten sonra, ─░bn-i Re┼č├«dÔÇÖin merkezi H├óil kasabas─▒na m├╝teveccihen sessizce oradan ayr─▒ld─▒lar.

NEC─░D ├ç├ľLLER─░N─░ A┼×TILAR…

H├óilÔÇÖde ─░bn-i Re┼čid ile g├Âr├╝┼čt├╝kten sonra, ─░bn-i SuudÔÇÖun vekili Emir el-BreydÔÇÖin bulundu─ču Breyd ┼čehrine hareket etmi┼čler, verimli m├╝zakerelerin ard─▒ndan d├Ân├╝┼č yolculu─čuna ge├žmi┼člerdi. Ama├žlar─▒, bir an ├Ânce demiryolunun en yak─▒n istasyonu olan el-MuazzamÔÇÖa varmakt─▒. S─▒cakl─▒k; g├Âlgede 55-60, g├╝ne┼čte 75 dereceyi buluyordu. Hararetlerini, ke├ži tulumlar─▒ndan yap─▒lma k─▒rbalarda so─čutulmu┼č sularla teskin etmeye ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. ├ľ─čleden ikindiye kadar ├ódeta kimse konu┼čmak bile istemiyor, ak┼čam─▒ iple ├žekiyorlard─▒. ─░kindiden sonra ise, ├ž├Âl├╝n k─▒zg─▒nl─▒─č─▒, bas─▒lacak yerleri dayan─▒lmaz h├óle getiriyordu. ─░┼čin tuhaf─▒ g├╝nd├╝z ne kadar s─▒cak ise, ├ž├Âl├╝n gece so─ču─ču da -hele sabaha kar┼č─▒- insan─▒ ├╝┼č├╝tecek derecede ┼čiddetliydi… G├╝nde en fazla 8 kilometre yol alabiliyorlard─▒. Zaman zaman ortaya ├ž─▒kan deh┼četli ├ž├Âl f─▒rt─▒nalar─▒, da─člar h├ólindeki kumullar─▒ birka├ž saat i├žinde d├╝md├╝z ediyor, onlar─▒ bulundu─ču yerden kucakl─▒yor, ba┼čka bir yere y─▒─č─▒yordu. Develeri s─▒k s─▒k kuma g├Âm├╝lmek tehlikesine maruz kal─▒yordu.

├çileke┼č kafile g├╝├žl├╝kle de olsa, nihayet Teyme suyu yak─▒nlar─▒na varabilmi┼čti… ┼×eyh SalihÔÇÖte, kalp yetersizli─či vard─▒; M├╝mtaz BeyÔÇÖin bir g├Âz├╝ ise harap durumdayd─▒, tedaviye muhta├žt─▒. Mehmed ├ékif Bey; bir yemek esnas─▒nda, suya kavu┼čman─▒n sa├ódeti i├žinde sanki d├╝nyaya yeniden gelmi┼č olan arkada┼člar─▒na ┼č├Âyle seslendi:

ÔÇťArkada┼člar, All├óhÔÇÖ─▒n in├óyetiyle huzura kavu┼čtuk. ┼×u anda tren yoluna ├žok yak─▒n bir yerde bulunuyoruz. G├Âr├╝yorum ki E┼čref Bey, g├Ârevi icab─▒ acele etmektedir. Aram─▒zda bir karar verelim ve kendisinden bir an ├Ânce ilk istasyona yeti┼čmesini rica edelim. Bizler de delillerimizin yard─▒m─▒yla sonradan ona kat─▒l─▒r─▒z. Benim g├Ânl├╝m, bir-iki g├╝n daha, bu su ba┼č─▒nda kalmam─▒z gerekti─čini s├Âyl├╝yor.ÔÇŁ O, b├Âylece arkada┼člar─▒n─▒n hissiyat─▒na terc├╝man olmu┼čtu…

├çANAKKALEÔÇÖY─░ A┼×AB─░L─░RLER M─░?

├ékifÔÇÖin teklifi kabul edilince, E┼čref Bey bu ┬źDost ─░znini┬╗ hemen kullan─▒verdi. el-Muazzam ─░stasyonuÔÇÖna ula┼č─▒p, g├Ârevli telgraf memurunu buldu, hi├ž beklemeden Medine ile telgraf ba─člant─▒s─▒ sa─člay─▒p Fahreddin Pa┼ča ile g├Âr├╝┼čt├╝. Bir s├╝re sonra ─░stanbulÔÇÖla Enver Pa┼ča ile de ba─člant─▒ kurulmu┼čtu. E┼čref Bey, -┼čifreli olarak- Pa┼čaÔÇÖy─▒ temaslar─▒ ve b├Âlgedeki durum hakk─▒nda bilgilendirdi. Fakat konu┼čman─▒n bir yerinde E┼čref BeyÔÇÖin g├Âzleri dolmu┼č, ya┼člar yanaklar─▒ndan sicim gibi s├╝z├╝lmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ Ba┼čkumandan kendisine, ├çanakkale ZaferiÔÇÖni m├╝jdelemi┼čti. Bu haber, yolculara b├╝t├╝n ├žektiklerini unutturacak bir m├╝jde idi… ┼×imdi ona; bu m├╝jdeyi arkada┼člar─▒na, bilhassa Mehmed ├ékifÔÇÖe ula┼čt─▒rma g├Ârevi d├╝┼č├╝yordu. ├ç├╝nk├╝ o, ┼čairin tek endi┼česinin ne oldu─čunu biliyordu. Saf bak─▒┼člar─▒n─▒ ka├ž defa g├Âzlerine dikerek;

ÔÇťÔÇôE┼čref Bey, ne dersiniz? ─░ngilizler ├çanakkaleÔÇÖyi a┼čabilirler mi? Askerlik ilmine akl─▒m ermiyor, ama hissim ve ├«m├ón─▒m, bu T├╝rk kalesinin a┼č─▒lamayaca─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. L├ókin kar┼č─▒m─▒zdaki d├╝┼čman─▒n kuvveti de mal├╗m, siz ne dersiniz?ÔÇŁ diye sormu┼č, kendisi de bu tertemiz heyecan─▒n ak─▒┼č─▒na kap─▒larak;

ÔÇťÔÇô├ťz├╝lmeyin ├ťstad, sizin bu kadar samimiyet ve ihl├ósla ba─čl─▒ oldu─čunuz mill├« ┼čeh├ómet, payitaht─▒ d├╝┼čmandan muhafaza edecektir. Bu milletin tarihinde, mant─▒─č─▒ durdurmu┼č olan az m─▒ destan vard─▒r?ÔÇŁ diye cevap vermi┼čti. O zaman ├ékif, f─▒s─▒ldar gibi;

ÔÇťÔÇô─░stanbulÔÇÖun fethi, il├óh├« bir teb┼č├«rin neticesiydi, T├╝rk kalacakt─▒r!ÔÇŁ diye eklemi┼čti.

─░ngilizler; neleri var, neleri yok b─▒rakm─▒┼č, o muhte┼čem donanmalar─▒n─▒ tersy├╝z edip geri d├Ânm├╝┼čler, ─░stanbul kurtulmu┼čtu.

┬ź├çANAKKALE DESTANI┬╗

├ľ─čleye do─čru k├╝├ž├╝k birli─čin ├Ânce ayak sesleri duyulmu┼č, sonra da sil├╗etleri belirmi┼čti. Yakla┼čan grubun ├Ân├╝ndeki Mehmed ├ékif Bey, devesinden ├ževik bir hareketle atlad─▒. ├ťnl├╝ ┼čair; E┼čref BeyÔÇÖin g├Âzlerine bakt─▒─č─▒ anda, hay─▒rl─▒ bir ┼čeylerin cereyan etti─čini anlam─▒┼čt─▒, sa├ódeti bak─▒┼člar─▒ndan okunuyordu. Te┼čkil├ót-─▒ Mahs├╗sa Reisi onu fazla bekletmedi:

ÔÇťAziz ├ťstad, size hayat─▒m─▒n en b├╝y├╝k m├╝jdesini verece─čim. Bize bu sa├ódeti bah┼čeden Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa nas─▒l ┼č├╝kredece─čimi bilemiyorum. ├çanakkaleÔÇÖde muhte┼čem bir zafer kazand─▒k, du├ólar─▒n─▒z makbul oldu. D├╝┼čman, o muazzam donanmas─▒n─▒ alarak Bo─čazÔÇÖ─▒ terk etti. ─░stanbul kurtuldu, vatan─▒n ┼čeref ve haysiyeti hal├ós oldu.ÔÇŁ dedi.

E┼čref Bey konu┼čtuk├ža Mehmed ├ékifÔÇÖten ne bir ses, ne de nefes duyulmuyordu, ├ódeta donup kalm─▒┼čt─▒… K─▒sa s├╝ren duraklaman─▒n ard─▒ndan birden ko┼čup kendinden ge├žerek, dostunun boynuna sar─▒ld─▒, masum bir ├žocuk gibi h─▒├žk─▒ra h─▒├žk─▒ra a─člamaya ba┼člad─▒… O gece ├ékif Bey, ├çanakkale Destan─▒ÔÇÖn─▒ yazmadan can─▒n─▒ almamas─▒ i├žin Cen├ób-─▒ All├óhÔÇÖa ├žok yalvard─▒; du├ós─▒ h─▒├žk─▒r─▒klarla kesiliyordu.

Zafer destan─▒n─▒ hayk─▒ran;

┼×u Bo─čaz Harbi nedir? Var m─▒ ki d├╝nyada e┼či?

m─▒sra─▒ ile ba┼člayan ├╝nl├╝ ┬ź├çanakkale Destan─▒┬╗ ┼čiiri, i┼čte b├Âylece Necid ├ž├Âl├╝n├╝n bir ucunda, kum deryas─▒na batm─▒┼č o k├╝├ž├╝c├╝k el-Muazzam istasyonunda, g├Âzya┼člar─▒ i├žinde yaz─▒lm─▒┼čt─▒…

R├╗hun ┼č├ód olsun, kahraman ┼čair!

________________________________

* Osmanl─▒ ordusunda ta┼č─▒ma i┼člerinde kullan─▒lan at, deve, kat─▒r vb. hayvanlar veya bu ama├žla halktan ├╝cret kar┼č─▒l─▒─č─▒nda kiralanan y├╝k hayvanlar─▒.