┬źELL├é TET─×AV F─░ÔÇÖL-M├ÄZ├éN┬╗*

YAZAR : Dr. Halis Ç. DEMİRCAN cetindemircan2@hotmail.com

G├╝n├╝m├╝zde oldu─ču gibi, tarihin her d├Âneminde insanlar; tabiat─▒ sevmi┼čler, ondan yararlanmak i├žin topra─č─▒ i┼člemi┼čler, a─ča├žlar yeti┼čtirmi┼čler, hayvanlar beslemi┼čler.

Ancak insanlar─▒n bu davran─▒┼člar─▒, onlar─▒n; ┬źHer varl─▒k, tabiat─▒n i├žinde ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir de─čerdir.┬╗ ┼či├ór─▒n─▒ kabul ettikleri anlam─▒na gelmez.

Eko-loji yani ├ževre-bilim, ┬ź├ževrecilik┬╗ demek de─čildir.

Ekoloji; canl─▒ t├╝rlerinin muhafazas─▒, hayvanlara iyi muamele yap─▒lmas─▒, ├ževre kirlili─čine sebep olan her ├že┼čit faaliyete kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒lmas─▒ olarak ele al─▒nabilir.

Yery├╝z├╝nde hayat─▒ ba┼člatan; bitkiler olsun, hayvanlar olsun, canl─▒ t├╝rler aras─▒nda dengeyi kuran; insan de─čildir. Hatt├ó insan─▒n kendisi bile, o denge ortam─▒nda var edilmi┼čtir. O h├ólde insan─▒n herhangi bir t├╝r├╝ ortadan kald─▒rmaya ve m├«z├ón─▒ bozmaya hi├žbir ┼čekilde hakk─▒ yoktur.

─░nsanl─▒─ča canl─▒ haklar─▒ alan─▒nda da e─čitim veren Peygamberimiz Hazret-i Muhammed -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-; ┼ču misali verir:

Ge├žmi┼čte bir peygamber, bir sefer s─▒ras─▒nda kendisini ─▒s─▒ran bir kar─▒nca y├╝z├╝nden, t├╝m bir kar─▒nca yuvas─▒n─▒ yakarak imha ettirir ve bu y├╝zden de, y├╝ce All├óhÔÇÖ─▒n k─▒namas─▒na u─črar. Bu k─▒namada o peygambere ┼č├Âyle denilmi┼čtir:

ÔÇťSen kendini bir kar─▒nca ─▒s─▒rd─▒ diye, nas─▒l oluyor da BenÔÇÖi an─▒p duran canl─▒lar ├╝mmetinden bir ├╝mmeti ortadan kald─▒r─▒yorsun!ÔÇŁ (Sah├«h-i M├╝slim Terc├╝me ve ┼×erhi 5, Ahmed DAVUDO─×LU 36. b├ób, 148)

O peygamber, orada kendisinden sonra oturacak insanlar─▒ d├╝┼č├╝nerek bir nev├« il├ó├žlama yapmay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č olmal─▒. Fakat Cen├ób-─▒ Hak, insan─▒n tabiat─▒ kendine hasretmesine r├óz─▒ olmad─▒. O varl─▒klar─▒n da All├óhÔÇÖ─▒ tesbih eden, ib├ódet eden canl─▒lar oldu─čunu bildirerek, merhameti tesis etti.

Bah├žesindeki meyve a─ča├žlar─▒na zarar veren kar─▒ncalar─▒ ├Âld├╝rmenin cev├óz─▒n─▒ soran Kanun├«ÔÇÖnin, Ebussuud EfendiÔÇÖden ald─▒─č─▒ cevap da me┼čhurdur. Seyr├«ÔÇÖnin manzum ifadeleriyle:

Ebussu├╗dÔÇÖa da sormu┼č o s├óhib├╝ÔÇÖl-mevk├«:
ÔÇťHocam, kar─▒ncay─▒ k─▒rmak g├╝nah m─▒ meyvedeki?ÔÇŁ
Demi┼č ki ├ólim-i devran: ÔÇťK─▒rarsan ey sultan,
Yar─▒n kar─▒nca k─▒rar, hak al─▒r S├╝leymanÔÇÖdan..ÔÇŁ

O p├ódi┼č├óh─▒, cihang├«r eden bu hasletti,
Bu hasletiyle S├╝leyman nas├«bi, ha┼čmetti.

Varl─▒k insan─▒n emrine ├óm├óde k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r. Fakat insan; israftan, zul├╝mden, bencillikten ka├ž─▒nma ├Âl├ž├╝lerine dikkat etmek mecburiyetindedir.

─░sl├óm k├╝lt├╝r tarihine bu g├Âzle bak─▒ld─▒─č─▒nda; tabiat─▒n bir ├Âl├ž├╝, bir m├«zan, bir nizam i├žinde yarat─▒ld─▒─č─▒ ve bu denge bozuldu─čunda her ┼čeyin zarar g├Ârece─či fikrinin, ┼čuurlu bir ┼čekilde ─░sl├óm d├«ni ile ortaya konuldu─ču g├Âr├╝lecektir.

KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde; k├óin├ót─▒n bitmez t├╝kenmez hazineleri yan─▒nda, yery├╝z├╝ bitki ├Ârt├╝s├╝n├╝n dengesinden ve bu arada da imk├ón s─▒n─▒rl─▒l─▒─č─▒ndan s├Âz edilerek ┼č├Âyle buyurulur:

ÔÇťBiz yeri yay─▒p d├Â┼čedik ve orada s├óbit da─člar yarat─▒p yerle┼čtirdik ve yine orada miktar ve ├Âl├ž├╝s├╝ belli her ├že┼čidinden bitkiler bitirdik.

-Orada hem sizin i├žin ve hem de r─▒z─▒klar─▒ size ait olmayan varl─▒klar i├žin ge├žim sebepleri yaratt─▒k.

-Her ┼čeye ait hazineler sadece ve sadece bizim yan─▒m─▒zdad─▒r. Biz onlar─▒ ancak belli bir miktar ve ├Âl├ž├╝de indiririz.

-Biz r├╝zg├órlar─▒ a┼č─▒lay─▒c─▒ olarak g├Ânderdik ve g├Âkten de bir su indirdik ve onunla sizleri suvard─▒k. Bunlar─▒n hazinedarlar─▒ da sizler de─čilsiniz.ÔÇŁ (el-Hicr, 15/19-22)

Hul├ósa k├óinatta fesat ve karga┼ča yoktur. Bir denge, bir d├╝zen, bir gaye vard─▒r. Bu m├«zan ve d├╝zeni bozmaya kimsenin hakk─▒ yoktur. ├çevreyi kirletmek veya kirlenen ├ževreyi temizlememek, k├óin├ót─▒n il├óh├« d├╝zeni a├ž─▒s─▒ndan b├╝y├╝k bir su├žtur.

Ancak insanl─▒k; doymazl─▒─č─▒, ba┼čkalar─▒na kar┼č─▒ ezici ├╝st├╝nl├╝k kazanma h─▒rs─▒ ve bunlar─▒n yol a├žt─▒─č─▒ sald─▒rganl─▒─č─▒ y├╝z├╝nden; tabiat─▒, art─▒k kendi varl─▒─č─▒n─▒ da tehdit eder h├óle sokmu┼čtur.

Yine KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde insanl─▒─č─▒n kendi elleriyle yapt─▒klar─▒ ve yapacaklar─▒ y├╝z├╝nden karalar ve denizlerin bozulaca─č─▒ dile getirilirken ┼č├Âyle buyurulur:

ÔÇť─░nsanlar─▒n bizzat kendi elleriyle yapt─▒klar─▒ y├╝z├╝nden karalar ve denizlerde fesat/bozulma h├ókim olmu┼čtur. Belki tuttuklar─▒ bu k├Ât├╝ yoldan d├Ânerler diye Allah, bu yapt─▒klar─▒n─▒n ac─▒ ve cezas─▒ndan bir k─▒sm─▒n─▒ onlara tatt─▒racakt─▒r.ÔÇŁ (er-R├╗m, 30/41)

Dolay─▒s─▒yla ├ževrenin ya┼čanmaz h├óle geli┼činin tek sorumlusu kapitalist, emperyalist ve s├Âm├╝rgeci insan tipidir.

Bencil ├ž─▒karlar─▒n ├Ân pl├ónda tutuldu─ču materyalist zihniyete sahip bu insanlar; ├ževreyi tahrip etmekte, kaynaklar─▒ ve imk├ónlar─▒ ┼čuursuzca israf ederek, yersiz ve ├Âl├ž├╝s├╝z olarak kullanmaktad─▒rlar.

Kanaat ve ├«manla doymayan g├Âz ve g├Ân├╝lleri, s─▒n─▒rl─▒ olan d├╝nya imk├ónlar─▒yla doyurmak m├╝mk├╝n olabilir mi?

Tabiat Allah -celle cel├ól├╝h├╗- taraf─▒ndan, insanl─▒─č─▒n emrine verilmi┼č bir em├ónet oldu─čuna g├Âre ve bu em├óneti kirletip mahveden de insan oldu─čuna g├Âre, demek ki as─▒l mesele insan─▒n kirlenmesidir.

Sevgi, insaf ve merhametten mahrum, a├žg├Âzl├╝ ve bencil insanlar─▒n meydana getirdi─či bir d├╝nyada, elbette m├«zan ve ├óhenkten bahsedilemez.

Allah; bizi kanaatk├ór, ├«manl─▒, g├Âz├╝ ve g├Ânl├╝ kirlenmemi┼č, s├ólih insanlardan eylesin. ├ém├«n…

_________________

*Rahm├ón S├╗resi, 8. ├óyet: All├óhÔÇÖ─▒n kurdu─ču; dengeyi, d├╝zeni bozmay─▒n, ├Âl├ž├╝y├╝ ka├ž─▒rmay─▒n.