KOM┼×ULUK ├ľLD├ťYSE ─░HY├é EDEL─░M HAYD─░!

YAZAR : Aynur TUTKUN aytutkun@gmail.com

─░ngiltere, Fransa, ─░sve├ž, Hollanda, Danimarka, Avustralya, Yeni Zelanda ve ABD gibi ├╝lkelerde; kom┼čuluk ili┼čkilerini geli┼čtirebilmek i├žin g├Ân├╝ll├╝ hareketlerin oldu─čunu biliyor muydunuz?

Ben bilmiyordum.

Konuyla al├ókal─▒ olarak internette dola┼č─▒rken g├Ârd├╝m. ┬źKom┼čuluk G├Âzetme Grubu┬╗, ┬źApartman Festivalde┬╗ gibi dernekler; ┬źkom┼čuluk g├╝n├╝┬╗, ┬źkom┼čuluk haftas─▒┬╗ gibi kutlamalarla apartmanlara s─▒k─▒┼č─▒p kalan insanlar─▒n birbirleriyle tan─▒┼čmalar─▒n─▒ ve birbirlerine sahip ├ž─▒kmalar─▒n─▒ hedefliyormu┼č. Tabi├« ki bu t├╝r faaliyetlerin yap─▒lmas─▒na sebep, artan h─▒rs─▒zl─▒k ve cinayet olaylar─▒na bir ├že┼čit ├ž├Âz├╝m ├╝retmekmi┼č. Ba┼čar─▒l─▒ da olmu┼člar! Ya bizzat kendileri m├╝dahale etmek s├╗retiyle ya da polisi aramakla mahallelerindeki bu t├╝r su├žlarda cidd├« oranda d├╝┼č├╝┼čler kaydedilmi┼č. (Dr. Veli SIRIM, ├ľzg├╝r ve Bilge)

Akl─▒m─▒za; ┬źmahalle bek├žisi┬╗, ┬źmahalle imam─▒┬╗, ┬źmahalle bakkal─▒┬╗, ┬źmahalle kahvesi┬╗, ┬źmahallenin namusu┬╗, ┬źmahallenin muhtar─▒┬╗ gibi kavramlar geliveriyor hemencecik de─čil mi? ┬źKom┼ču hakk─▒┬╗, ┬źKom┼ču kom┼čunun k├╝l├╝ne muhta├žt─▒r.┬╗, ┬źKom┼čuda pi┼čer bize de d├╝┼čer.┬╗, ┬źKom┼čusu a├ž iken tok yatan bizden de─čildir.┬╗, ┬źkom┼čuanne┬╗, ┬źmahalleli┬╗, ┬źkom┼ču k─▒z─▒┬╗, ┬źkap─▒ kom┼ču┬╗ gibi kavram ve hakikatler s─▒ralan─▒yor.

Eskiden bizim ├Âyle g├╝zel kom┼čuluklar─▒m─▒z vard─▒ ki! Evde tuz, ┼čeker kalmam─▒┼č diye hi├ž dert etmezdik. Kom┼čulardan isteyebilirdik ya da mahallenin ├žocuklar─▒n─▒ bakkala g├Ânderiverirdik. ├çocukken kom┼čusu i├žin bakkala gitmekten yorulanlar vard─▒r belki de aram─▒zda. Bizim analar─▒m─▒z; d├╝─č├╝nde, dernekte kendi evine s─▒─čmayan misafirlerini kom┼čusuna yat─▒ya g├Ândermekten veya kom┼čunun misafirini yat─▒ya almaktan ├žekinmezdi. El birlik yap─▒l─▒verilirdi tarhanalar, sal├žalar, tur┼čular, bulgurlar ve daha neler neler.

Dertlenen, derdi olan rahat├ža payla┼č─▒rd─▒ s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒; ├Âzellikle mahallenin bilgesi say─▒lan oturakl─▒ ki┼čilerle. Ve bu ki┼čiler ak─▒l verirdi, stres al─▒rd─▒ da ├╝cret istemezlerdi. Evlenecek olanlar i├žin m├╝nasip g├Âr├╝len talipler aran─▒rd─▒ el birlik. Hastaya ├žorba, yasta olana sofra g├Ât├╝r├╝l├╝rd├╝. Durumu iyi olmayanlara mahallenin bakkal─▒ defter a├žard─▒. Uzun k─▒┼č gecelerinde ├žat kap─▒ oturmaya gelen kom┼čulara; soba ba┼č─▒nda badem, ceviz, kuru ├╝z├╝m, i─čde, m─▒s─▒r ikram edilirdi de ├žocuklar mutlu olurdu. ├çocuklar s─▒k─▒lmas─▒n diye onlara masal anlat─▒l─▒r; kibrit, be┼čta┼č, elde ip, isim-┼čehir oynat─▒l─▒rd─▒. B├╝y├╝klerle birlikte ├žocuklar da terapi olurlard─▒. Ya┼čl─▒lar yaln─▒zl─▒─č─▒n kuca─č─▒nda ├Âlmezler; torun torba, konu kom┼ču aras─▒nda KurÔÇÖ├ónÔÇÖla, duayla ruhlar─▒n─▒ huzur i├žinde teslim ederlerdi. ┼×imdilerde g├╝nd├╝z evdeyken bile kilitli tutulan evin kap─▒lar─▒ kilitlenmez, bir yerlere giderken g├Âz kulak olsun diye anahtar kom┼čuya b─▒rak─▒l─▒rd─▒. Polise, bek├žiye ihtiya├ž duyulmazd─▒ ├ž├╝nk├╝ mahalleye bek├žilik eden delikanl─▒lar olurdu. Hatt├ó onlar, mahalleye namus bek├žili─či bile yaparlard─▒.

Art─▒k mahalle k├╝lt├╝r├╝ yok olmaya y├╝z tutmu┼č bir durumda de─čil mi? Sebep ├žok katl─▒ apartman dairelerinde ya┼č─▒yor olmak m─▒? Kad─▒n─▒yla, erke─čiyle ├žok ├žal─▒┼č─▒yor olmak; ├žocuklar─▒m─▒z─▒n da ├žok ders ├žal─▒┼čmas─▒ gerekti─čini d├╝┼č├╝n├╝yor olmak m─▒? Her i┼čimizi makineler yap─▒p duruyorken kom┼čular─▒m─▒zla g├Âr├╝┼čmeye vakit bulamamakt─▒r belki de sebep. Belki de ┬źhafta i├ži uygun de─čil┬╗, ┬źhafta sonu rahats─▒z etmeyelim┬╗ anlay─▒┼č─▒d─▒r! Bu anlay─▒┼č bizi Avrupa ├╝lkelerindeki gibi aylar, y─▒llar sonra evinde ├Âl├╝ bulunan ya┼čl─▒lar olmaya g├Ât├╝ren bir anlay─▒┼čt─▒r.

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda kapitalizmin dokunmad─▒─č─▒ yer yok gibidir. Daha ├žok kazanaca─č─▒z, daha geni┼č evlerde oturaca─č─▒z, daha iyi ┼čeyler yiyece─čiz, daha ├žok harcayaca─č─▒z derken insanl─▒─č─▒m─▒z ├Âlmek ├╝zeredir. Elbette bu gidi┼če; ┬źDur!┬╗ demek i├žin hepimizin yapabilecekleri vard─▒r. Rahats─▒z olmay─▒ d├╝┼č├╝nmek yerine, memnun olmay─▒ d├╝┼č├╝nmek belki de ilk ad─▒md─▒r. Payla┼čmay─▒ al─▒┼čkanl─▒k h├óline getirmek en ├Ânemlisidir. G├╝n├╝m├╝zde ay─▒p olan daha ba┼čka ger├žekler varken olur olmaz ┼čeyleri ay─▒p ya da incitici tel├ókki etmemek gerekir. Kap─▒lar─▒m─▒z, kom┼čular─▒m─▒z─▒n her konuda rahat├ža gelmeyi isteyebilece─či kap─▒lar olmal─▒d─▒r. Empati kurmak; kendimiz i├žin yap─▒lmas─▒n─▒ istediklerimizi ba┼čkas─▒ i├žin de istemek, kom┼čuluk ili┼čkilerinde de alt─▒n kurald─▒r.

Elbette mimarlar─▒n, ┼čehir ve b├Âlge pl├ónlamac─▒lar─▒n─▒n, belediyelerin ve hatt├ó h├╝k├╗metlerin de yapmas─▒ gerekenler vard─▒r. Yeniden mahalle k├╝lt├╝r├╝ne d├Ânmek, kom┼čuluk ili┼čkilerini canland─▒rmak, sitelerde ve rezidanslarda kast sistemi olu┼čturmayacak yap─▒la┼čmalar─▒ meydana getirmek hem mimarlar─▒n hem de yetkililerin i┼čidir. Eskiden oldu─ču gibi korunmak i├žin polise, ihtiya├ž sahiplerine sahip ├ž─▒kmak i├žin derneklere, bor├ž almak i├žin bankalara, m├ónev├« yard─▒m gerektirecek psikologlara ihtiya├ž hissettirmeyecek bir sistem; her mahallenin i├žinde belki de tekrar var olabilir. Ve bu sistem; huzur, g├╝ven ve mutluluk getirebilir.

Bencilli─čin, bananecili─čin, ├žok kazanma h─▒rs─▒n─▒n insanl─▒─č─▒m─▒z─▒ yok etmesine f─▒rsat vermemek, ├ža─č─▒m─▒z─▒n madd├«-m├ónev├« bir├žok derdine il├ó├ž olacak kom┼čulu─ču ve mahalle k├╝lt├╝r├╝n├╝ ihy├ó etmek; bahanelere s─▒─č─▒nmad─▒─č─▒m─▒z takdirde tamamen bizim elimizde olabilir belki de!

ÔÇťNerde o eski kom┼čuluklar!ÔÇŁ diye hay─▒flan─▒p durmak ya bahanelere s─▒─č─▒nmak ya da ger├žekten onu istememektir.