YARI┼×MALARIN EN G├ťZEL─░

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

─░nan├žs─▒zl─▒─č─▒n moda h├óline geldi─či d├Ânemde, baz─▒ ink├órc─▒lara;

ÔÇťHayat─▒n anlam─▒ nedir?ÔÇŁ sorusu sorulmu┼č.

Sartre gibileri;

ÔÇťHayat─▒n anlam─▒ yoktur, insan kendi hayat─▒na kendisi anlam verir.ÔÇŁ gibi ┼čeyler s├Âylediyse de insan─▒n kendi uydurdu─ču bir anlam─▒n tatmin edici olmayaca─č─▒n─▒ kabul edecek kadar ak─▒ll─▒ olan FreudÔÇÖun cevab─▒, itiraf gibidir:

ÔÇťHayat─▒n anlam─▒n─▒ ancak din s├Âyler.ÔÇŁ

Bir dostuyla yaz─▒┼čmas─▒ s─▒ras─▒nda dile getirdi─či bu hakikat, o g├╝nden beri de─čerinden bir ┼čey kaybetmemi┼čtir asl─▒nda. ─░nsan bu d├╝nyada kendini buldu─ču andan itibaren; kendi varl─▒─č─▒n─▒ de─čerli k─▒lacak, fiillerine bir gaye ve hayat─▒na d├╝zen getirecek bir de─čerler manz├╗mesine tutunma ihtiyac─▒ hisseder. Hayat y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝n, s├╝rekli, oldu─ču yerde dolanmak, bir ileri bir geri gitmek, karars─▒zl─▒k, deneme yan─▒lma ve pi┼čmanl─▒klarla ge├žip gitmemesi i├žin; do─čru bir y├Âne y├Ânelmek, tutarl─▒ bir gayeye g├Âre ad─▒mlar─▒n─▒ atmak ister. ├ç├╝nk├╝ hayat emek ister; ac─▒lara, y├╝klere, en az─▒ndan can s─▒k─▒nt─▒s─▒na sab─▒r ister.

Akl─▒ eren ki┼čilerden biri;

ÔÇťMutluluk can s─▒k─▒c─▒d─▒r.ÔÇŁ demi┼č. Her ne kadar maddiyat├ž─▒ d├╝┼č├╝ncenin babas─▒ Epik├╝r gibiler;

ÔÇťTok olmak, ├╝┼č├╝memek, i┼čte tanr─▒lar─▒ k─▒skand─▒racak sa├ódet…ÔÇŁ demi┼člerse de ├ža─č─▒m─▒zda a├ž─▒k├ža g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi hi├ž de ├Âyle olmamaktad─▒r. G├╝n├╝m├╝zde her ya┼čtan insan; ger├žek hayatta mevcut bulunmayan kahramanl─▒klar─▒, bir gayeye adanm─▒┼čl─▒─č─▒, m├╝cadeleyi, riski, senaryolarda veya sanal oyunlarda aramakta ve ruhlar─▒n ┬źbir gaye i├žin adanma, yar─▒┼čma, m├╝cadele etme┬╗ ihtiyac─▒n─▒ avutan bu sahte hik├óyeler, ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir sekt├Âr te┼čkil etmektedir. Ge├žti─čimiz as─▒rda;

ÔÇťKahramanl─▒─č─▒n modas─▒ ge├žti, art─▒k mant─▒k ├ža─č─▒…ÔÇŁ diyenler, bu ├ža─č─▒ g├Ârselerdi, belki hakik├« kahramana hasret ├žeken ama sahte kahramanlarla uyu┼čup avunan bir nesille kar┼č─▒ kar┼č─▒ya olduklar─▒n─▒ g├Âreceklerdi.

Ger├žekten de d├╝nya hayat─▒n─▒n bir d├╝zene ve istikrara kavu┼čmu┼č olmas─▒, insan r├╗hu i├žin mutluluk verici olmaya yetmez; ├ž├╝nk├╝ d├╝nya sonludur. Belki sonu olmasayd─▒; belli bir rutin h├ólinin devam edip gitmesine ruhlar al─▒┼č─▒r, bunda huzur bulurdu. Ama hayat─▒n k─▒y─▒s─▒ndaki ├Âl├╝m u├žurumu, bizi ister istemez bir sorgulamaya iter. Gen├žlik zaman─▒nda ├Ân├╝ne gaye diye konulan; servet, makam, mevk├«, kariyer ve benzerleri i├žin yar─▒┼čmaya kendini kapt─▒ranlar─▒n dah├«, orta ya┼ča gelince;

ÔÇťBunlar i├žin bu kadar u─čra┼čmama de─čdi mi? Hayat─▒m─▒ de─čerli k─▒lacak ┼čeyler bunlar m─▒yd─▒?ÔÇŁ diye sormas─▒ bundand─▒r. ├ľl├╝m├╝n yakla┼čt─▒─č─▒n─▒ hissedince; gen├žlikteki hayat kavgas─▒, ├╝st├╝n gelme yar─▒┼č─▒ insan─▒ tatmin etmez olur. Modern psikolojinin orta ya┼č krizi diye adland─▒rd─▒─č─▒ bunal─▒m─▒n as─▒l sebebi de budur.

├ç├╝nk├╝ ruhlar, bedenin gen├žlik dinamizmini kaybetti─čini g├Âr├╝nce; o zamana kadar duyuramad─▒klar─▒ seslerini vicdana i┼čittirir ve;

ÔÇťBak gen├žlik gidiyor, hayat bitiyor. Kal─▒c─▒ olmad─▒─č─▒na g├Âre demek ki hayat bir ┼čey i├žin verilmi┼č. Peki, o nedir?ÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nd├╝rmeye ├žal─▒┼č─▒r. Kimileri bu sesi anlamazl─▒ktan gelip kendilerini alkole verse, i┼čini, yuvas─▒n─▒ terk edip birden bire hayallerinin ve arzular─▒n─▒n pe┼činde ko┼čarak g├╝ya; ┬źhep i├žinde kalm─▒┼č┬╗ ┼čeyleri yapsa, hatt├ó haz─▒r ├Ân├╝ne konulmu┼č; ┬ź├Âlmeden ├Ânce yap─▒lmas─▒ veya g├Âr├╝lmesi gerekenler┬╗ listesini tamamlamaya giri┼čse de bo┼čtur. Bunlar da r├╗hu ancak biraz daha avutmaktan ba┼čka bir i┼če yaramaz. ├ço─ču insan, ancak ├Âl├╝m d├Â┼če─čine d├╝┼čt├╝kten sonra uyan─▒r as─▒l hakikate… Bu hayat─▒ kendisi yaratmad─▒─č─▒na g├Âre, onu m├ón├ól─▒ ve k─▒ymetli h├óle getirmenin yolunu da kendi kendine bulamayaca─č─▒n─▒ ancak o zaman fark eder. Ama i┼č i┼čten ge├žmi┼č olur…

H├ólbuki zaman─▒nda hayat yolcular─▒na rehberlik etmek i├žin g├Ânderilmi┼č el├žiye kulak verenler, hayat─▒ m├ón├ól─▒ ve de─čerli h├óle getiren hakikate tutunmakta b├Âyle ge├ž kalmazlar. Onlar bilirler ki;

ÔÇť├ľl├╝m├╝ ve hayat─▒ yaratan (bunu bir gaye i├žin yaratm─▒┼čt─▒r.) Hanginiz daha g├╝zel, iyi amel yapacak, s─▒nayal─▒m diye…ÔÇŁ (el-M├╝lk, 2)

Evet, d├╝nya bir g├╝zellik yar─▒┼čmas─▒d─▒r, ama insanlar─▒n d─▒┼č─▒na de─čil daha ├žok i├žine ve tesirleri i├ž ├óleme yerle┼čen amellerine bak─▒lan bir g├╝zellik yar─▒┼čmas─▒.

G├╝zellik yar─▒┼čmas─▒ denilince akla d├╝nyadaki k├Ât├╝ ├Ârneklerden ├Ât├╝r├╝, k├Ât├╝mser bir d├╝┼č├╝nce gelir. ├ç├╝nk├╝ d├╝nyadaki g├╝zellik yar─▒┼čmalar─▒, ├Âz├╝nde bir yar─▒┼čma de─čil bir se├žimdir. ─░nsan─▒n bir malzeme gibi kusur aray─▒c─▒ g├Âzlere arz edildi─či, hi├žbir s├╗rette elinde olmayan ├Âzellikleriyle de─čerlendirildi─či, ac─▒mas─▒z bir elemeye maruz kald─▒─č─▒ ve yar─▒┼čmay─▒ kazanmak ad─▒na hi├žbir ┼čey yapamayaca─č─▒ bir yar─▒┼č… Bir yar─▒┼čman─▒n olmazsa olmaz ┼čart─▒ olan ad├óletten ve yar─▒┼čman─▒n yar─▒┼čmac─▒lara sa─člad─▒─č─▒ faydalardan mahrum bir anlay─▒┼č.

Asl─▒nda ┼ču d├╝nyada ├Ân├╝m├╝ze konulan di─čer yar─▒┼člar─▒n da bu g├╝zellik yar─▒┼čmalar─▒ndan bir fark─▒ yoktur. Mesel├ó gen├žlerin ├Ân├╝ne konulan tahsil, servet, makam, kariyer yar─▒┼č─▒; daha m─▒ ├ódil, daha m─▒ faydal─▒d─▒r? Hay─▒r. Bu yar─▒┼člarda da insan─▒n do─ču┼čtan sahip oldu─ču zek├ó, yetenek, iyi bir tahsil alabilece─či imk├ónlar ve tahsilini de─čerlendirme bak─▒m─▒ndan ├Ân├╝ne ├ž─▒kan k─▒smetler gibi ├žok da elinde olmayan, kaderin bir cilvesi olmaktan ├Âteye ge├žmeyen nasipler belirleyicidir. ─░nsanlar bu yar─▒┼čta da, t─▒pk─▒ g├╝zellik yar─▒┼čmas─▒nda oldu─ču gibi, All├óhÔÇÖ─▒n do─ču┼čtan verdi─či ve onu piyasada kullan─▒l─▒r, i┼če yarar h├óle getiren nitelikleri y├Ân├╝nden se├žim ve elemeye t├ób├« tutulmaktad─▒r. ├ľz├╝nde insana malzeme muamelesi yapan bir ay─▒klama ameliyesidir bu…

─░stedi─či nitelikteki insanlar─▒ se├žip, bir m├╝ddet istihdam eden, kendi sistemine g├Âre bi├žimlendirip kullanan ve sonra yenilerini yeti┼čtirince eskilerini ─▒skartaya ├ž─▒karan… gen├žlik zek├ós─▒n─▒, g├╝c├╝n├╝ emip t├╝kettikten sonra kal─▒nt─▒s─▒n─▒, eline emeklilik ikramiyesi tutu┼čturarak ├Âl├╝m├╝ bekleyece─či bir tatil kasabas─▒na terk eden ekonomi makinesinin, insanlar─▒ eleyip tasnif etmesinden ba┼čka bir ┼čey de─čildir. Tek fark, insanlar─▒ elerken do─ču┼čtan getirdi─či yetenekleri ekonomik de─čerlere d├Ân├╝┼čt├╝rs├╝n diye ├žal─▒┼čkanl─▒─ča da puan vaÔÇśdetmekte, b├Âylece insandaki yar─▒┼čma r├╗hunu kullanarak, hayat─▒n─▒ adamaya ikna etmektedir. Ancak insan─▒n b├╝t├╝n bu ko┼ču┼čturmalar─▒n neticesinde daha ├Âte, daha m├ónev├« bir gayesi yoksa; sadece biz├ótih├« bu yar─▒┼ča kendini kapt─▒rd─▒ysa ula┼čaca─č─▒ sonu├ž h├╝sran olacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ hi├ž kimse, d├╝nya yar─▒┼č─▒nda elde etti─či puanlarla hakik├« m├ón├óda tatmin olmayacakt─▒r.

H├ólbuki ┬źamel g├╝zelli─či bak─▒m─▒ndan yar─▒┼čma┬╗ d├╝nya yar─▒┼čmalar─▒na hi├ž benzemez. ├ç├╝nk├╝ bu yar─▒┼č; bir yar─▒┼čtan beklenmesi gereken b├╝t├╝n niteliklere sahip, ger├žek bir yar─▒┼čt─▒r. Her ┼čeyden ├Ânce bu yar─▒┼čta sonsuz sa├ódet gibi hakik├« bir m├╝k├ófat ve bu m├╝k├ófat─▒ kazan─▒rken elde edilen Yarat─▒c─▒ÔÇÖn─▒n be─čendi─či bir h├óle kavu┼čmak gibi hakik├« de─čerler mevcuttur. ─░nsan r├╗hunun arad─▒─č─▒, hem kendini geli┼čtirece─či hem de bunun neticesinde h├╝sran duygusuna kap─▒lmayaca─č─▒ bir sonuca ula┼čaca─č─▒ as─▒l yar─▒┼č budur.

Hem bu yar─▒┼čta, bir yar─▒┼čta mutlaka olmas─▒ gereken; ┬źad├óletli muamele┬╗ tam olarak mevcuttur. ├ç├╝nk├╝ bu yar─▒┼čta; d─▒┼ča, s├╗rete bak─▒lmad─▒─č─▒ i├žin, erkek, kad─▒n, y├╝ksek zek├ól─▒, orta zek├ól─▒, madd├« y├Ânden nasipli veya mahrum olmak farka sebep olmaz. Bu yar─▒┼čta herkese; kendi ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n kar┼č─▒l─▒─č─▒ndan en y├╝ksek pay, en iyi kazan├ž vard─▒r.

├ç├╝nk├╝ bu yar─▒┼čta puan; i├ž ├ólemi g├╝zelle┼čtiren, sahih ├«man, samim├« niyet, d├╝zg├╝n amel ve bunlar─▒n yerle┼čip h├╝sn-i ahl├ók h├óline gelmesi ile kazan─▒lmaktad─▒r. Bu puanlar─▒ kazanmak, herkesin kendi elindedir. Zaten bu yar─▒┼čta hi├ž kimse de kendi elinde olmayan bir ┼čeyden sorumlu tutulmamakta; kendi hak etmedi─či, do─ču┼čtan verilmi┼č bir ┼čeyle ├╝st├╝n olmamakta; ancak takv├ó ile ├╝st├╝nl├╝k puan─▒ kazanmaktad─▒r.

Bu ├Âyle bir yar─▒┼čmad─▒r ki, kurallar─▒n─▒ kavramak i├žin y├╝ksek bir zek├ó gerektirmez, ├ž├╝nk├╝ incelikleriyle anlamasan bile inanman yeterli olmaktad─▒r. Bir mevzuyu anlamak hususunda herkesi e┼čit h├óle getirmek m├╝mk├╝n olmayabilir ama inanmak noktas─▒nda herkes e┼čittir. Hatt├ó ├╝mm├« bir kocakar─▒; kafas─▒nda bin tane mesele olan bir filozoftan daha kolayl─▒kla, ar─▒-duru bir ┼čekilde inanabilir. ├ľte yandan di─čeri de onca meseleye da─č─▒lmak yerine, kendisini ilgilendiren as─▒l meseleye odaklan─▒rsa kolayl─▒kla do─čruyu bulabilir.

Bu yar─▒┼čta amel i┼člemek bak─▒m─▒ndan da herkesin toplamda m├╝s├óv├« bir durumu vard─▒r. Belki baz─▒ ameller imk├ón gerektirir ama herkesin ameli de kendi imk├ón─▒na nisbetle puanlanaca─č─▒ i├žin, zorlu ┼čartlara ra─čmen g├╝zel amel i┼čleyenlerin puan─▒ y├╝ksek olacakt─▒r. Mesel├ó d├╝zenli kazanc─▒ olup, bolca zaman─▒ olan ki┼činin nafile amellerden alaca─č─▒ sevab─▒; hel├ól kazan├ž i├žin ├žal─▒┼čmak zorunda olan bir kimse, sadece farzlar─▒ ├«f├ó ederken de kazanabilir. Yahut bir avu├ž hurma sadaka veren bir d├╝┼č├╝k gelirli, sand─▒k sand─▒k alt─▒n harcayarak im├óretler yapan bir sultandan daha kazan├žl─▒ olabilir.

Bunlar─▒n da ├Âtesinde, bu yar─▒┼č─▒ ├ódil ve tehlikesiz h├óle getiren en ├Ânemli ├Âzelli─či; puan getirecek h├ól ve hareketlerin ├Ânceden belli olmas─▒d─▒r. Kurallar─▒ ba┼čtan bilinmeyen, kazan─▒lmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olup olmad─▒─č─▒ me├žhul bulunan bir yar─▒┼ča; kimse girmek istemez. Ancak bu yar─▒┼čman─▒n kurallar─▒ bellidir ve kazanan─▒ mevcuttur.

Kalbi; b├ót─▒l inan├žlardan, ┼č├╝phelerden ve ┼čirkten ar─▒nd─▒rma, devam edilen s├ólih amellerle cil├ólama, y├╝ksek ahl├ók ve meziyetlerle bezeme yar─▒┼č─▒nda ortada ya┼čanm─▒┼č bir ├Ârnek vard─▒r. ├ťstelik bu ├Ârnek zirvededir ve ayn─▒ zirveye ula┼čt─▒racak olan kestirme yolu g├Âsteren izleri de ard─▒nda b─▒rakm─▒┼čt─▒r. (Arap├žada s├╝nnet kelimesi; ┬źda─čdaki kestirme ve emniyetli oldu─ču i├žin ├žok├ža kullan─▒lan yol┬╗ m├ón├ós─▒ndaki k├Âkenden t├╝remi┼čtir.)

├ťstelik bu yar─▒┼ča girenlerin i┼či ├žok kolayla┼čm─▒┼čt─▒r, ├ž├╝nk├╝ her ├ža─čda bu yolda rehberlik yapan ├ólimler, m├╝r┼čidler var olacak; te┼čvikleriyle, muhabbetleriyle m├óneviyat a┼č─▒layacakt─▒r.

Hem bu yola ├ž─▒kanlar yaln─▒z da olmayacakt─▒r. Ba┼čka yar─▒┼člarda yar─▒┼čmac─▒lar birbirini ├želmeleyebilir, ├ž├╝nk├╝ birinin kazanmas─▒ di─čerine kaybettirecektir. Bu yar─▒┼č─▒n bir ba┼čka g├╝zelli─či de; di─čer yar─▒┼člar gibi, bir kazanan ve bir├žok kaybedenin olmamas─▒, aksine herkesin kazanmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmas─▒, hatt├ó bunun hedeflenmesidir. ├ťstelik bu yar─▒┼čta yar─▒┼čmac─▒lar; birbirine destek verdi─či, yolunu do─črulttu─ču kadar puan kazanmakta, hatt├ó vesile oldu─ču her puan─▒n bir kopyas─▒, as─▒l sahibinin kazanc─▒ndan eksilmeden onun puan hanesine yaz─▒lmaktad─▒r. Bu da yar─▒┼čmac─▒lar─▒; birbirlerine destek veren, az─▒─č─▒n─▒ b├Âl├╝┼čen, d├╝┼čenin elinden tutup kald─▒ran, yanl─▒┼č yola sapan─▒ ikaz edip d├╝zelten bir cemaat h├óline getirmektedir.

Yar─▒┼č─▒n bir ├Âzelli─či de kazanan veya kaybedenlerin yolun sonuna kadar il├ón edilmemesidir. Hi├ž kimsenin ne kadar puan ald─▒─č─▒ belli de─čildir, puan alamad─▒─č─▒ veya puan kaybetti─či de il├ón edilmemektedir. B├Âylece kimse, inkis├óra u─čray─▒p m├óneviyat─▒ k─▒r─▒lmak veya; ┬źNas─▒l olsa kazand─▒m.┬╗ diye g├╝venip yar─▒┼č─▒ b─▒rakmak gibi tuzaklara d├╝┼čmemektedir.

Elbette her yar─▒┼č─▒n nih├ó├« gayesi; yar─▒┼čmac─▒lar─▒ belli bir alanda y├╝kselmeye, olgunla┼čmaya te┼čvik etmektir. D├╝nyadaki sahte yar─▒┼čmalar; yar─▒┼čmac─▒lar─▒ yorar, t├╝ketir, kirletir ve sonra ac─▒lar─▒yla ba┼č ba┼ča terk eder. Oysa hakik├« yar─▒┼č olan g├╝zel amel yar─▒┼č─▒; insan─▒ y├╝celtir, kemale eri┼čtirir ve de─čerli h├óle getirir.