MEHMED ├éK─░FÔÇÖ─░N ATA YURDUNDA… -1-

YAZAR : Prof. Dr. Osman ÇETİNKAYA* osmancetinkaya@sdu.edu.tr

KOSOVA DEN─░L─░NCE…

Kosova, Murad H├╝d├óvendig├órÔÇÖ─▒n zaferle ├ž─▒kt─▒ktan sonra ┼čehid edildi─či I. Kosova Sava┼č─▒ÔÇÖndan (1389) beri bir ─░sl├óm diyar─▒. Sultan Murad, y├╝re─čini KosovaÔÇÖn─▒n bek├žisi olarak Me┼čhedÔÇÖde b─▒rak─▒rken; bedenini AnadoluÔÇÖya g├Âz kulak olmas─▒ i├žin BursaÔÇÖya naklettirmi┼č. B├Âylece, Kosova ve Anadolu m├╝b├órek ┼čehidimizin ┼čahs─▒nda; bu cihanda karde┼č olmu┼č. KosovaÔÇÖda ─░sl├óm izleri, Osmanl─▒ÔÇÖdan da ├Âncesine uzan─▒yor. Hoca Ahmed Yesev├«ÔÇÖnin alperenlerinden Sar─▒ Saltuk GaziÔÇÖnin mezar─▒na, makamlar─▒na ve dilden dile dola┼čan hik├óyelerine rastlamak m├╝mk├╝n. ├ľte yandan Kosova; bu topraklarda ya┼čayan, ya┼čamaya ├žal─▒┼čan insanlar i├žin bir h├╝z├╝nler ├╝lkesi. D├╝n ve bug├╝n Kosova; d├╝┼čmanl─▒─č─▒, kini hi├ž eksilmeyen ki┼či ve toplumlar i├žin bir ├Â├ž alma, kan ve g├Âzya┼č─▒ ak─▒tma mek├ón─▒ sanki. Ancak ne olursa olsun, Kosova; g├Ân├╝l co─črafyam─▒z─▒n bir par├žas─▒, mek├ón olarak millet bah├žemizin vazge├žilemez bir ├ži├že─či. H├ólen T├╝rkiyeÔÇÖde ya┼čayan bir├žok siyaset, ticaret, spor adam─▒, y├Ânetici Kosova k├Âkenlidir. Kosova; tarih ve k├╝lt├╝r insanlar─▒n─▒n bir harman─▒, mill├« ┼čairimiz Mehmed ├ékif (Aral─▒k 1873-27 Aral─▒k 1936) KosovaÔÇÖn─▒n bize bir hediyesi.

Ge├žti─čimiz y─▒l (2013); T├╝rkiye, T├╝rk D├╝nyas─▒ ve Balkan ├╝lkelerinde oldu─ču gibi; Mehmed ├ékifÔÇÖin ata yurdu KosovaÔÇÖda da ├ékifÔÇÖin (77. ├Âl├╝m) 140. do─čum y─▒ld├Ân├╝m├╝ m├╝nasebetiyle T├╝rkiye Yazarlar Birli─či ile Pri┼čtina Yunus Emre T├╝rk K├╝lt├╝r Merkezi i┼čbirli─činde ─░pek, Prizren ve Pri┼čtinaÔÇÖda toplant─▒lar yap─▒ld─▒. T├Ârenlerde; paneller, ┼čiir ak┼čamlar─▒ ve di─čer faaliyetler yer ald─▒. T├Ârenlere KosovaÔÇÖdan ve di─čer ├╝lkelerden ├žok say─▒da ilim, fikir adam─▒, edebiyat├ž─▒ kat─▒ld─▒. Her Aral─▒k ay─▒nda Mehmed ├ékifÔÇÖi sevenler, tan─▒yanlar ve tan─▒maya ├žal─▒┼čanlar; onun h├ót─▒ras─▒n─▒ bir ┼čekilde an─▒yor, ┼čiirleriyle duygulan─▒yor, r├╗huna F├ótihalar g├Ânderiyor. Bu vesileyle biz de onun ata yurdu, Kosova hakk─▒ndaki intib├ólar─▒m─▒z─▒ payla┼čmaya ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

KARADA─×ÔÇÖDAN KOSOVAÔÇÖYA…

S─▒rbistan Sancak b├Âlgesi Yeni PazarÔÇÖda (Novo Pazar) bizi misafir eden ─░sa Be─č MedresesiÔÇÖnden ayr─▒ld─▒ktan sonra Karada─č ├╝zerinden KosovaÔÇÖya ge├žtik. S─▒rbistan-Kosova aras─▒nda da s─▒n─▒r kap─▒s─▒ olmas─▒na ra─čmen, edindi─čimiz bilgiye g├Âre S─▒rbistanÔÇÖdan KosovaÔÇÖya ge├ži┼člerde s─▒k─▒nt─▒ ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ i├žin biraz yolumuzu uzatarak KosovaÔÇÖya giri┼č i├žin Karada─čÔÇÖ─▒ kullanm─▒┼čt─▒k. Karada─č (Monte Negro) i├žinden ge├žti─čimiz g├╝zerg├óh; tamamen ├žam, ard─▒├ž, sedir, l├ódin gibi a─ča├žlardan olu┼čan ormanlarla kapl─▒, b├Âlge engebeli ancak nefis bir manzaraya sahip. KosovaÔÇÖya girdi─čimizde bizi ilk kar┼č─▒layan ┼čehir ─░pek. ─░pek, kentin Osmanl─▒ T├╝rk├žesindeki ad─▒, Arnavut├ža Peje veya Peja; Bo┼čnak├ža ve S─▒rp├ža da Pe─ç ad─▒yla an─▒l─▒yor. KosovaÔÇÖn─▒n kuzeybat─▒s─▒nda yer alan ─░pek; KosovaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k yerle┼čim yerlerinden biri, kentin n├╝fusu y├╝z bin kadar. ─░pek I. Kosova Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra Osmanl─▒ s─▒n─▒rlar─▒ i├žine d├óhil oldu, bu aidiyet uzun bir s├╝re devam ettikten sonra, Balkan Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ard─▒ndan 1913ÔÇÖte S─▒rbistanÔÇÖda kald─▒. YugoslavyaÔÇÖn─▒n kurulmas─▒yla, Yugoslavya y├Ânetimi alt─▒nda ├Âzerk bir b├Âlge olarak kalan Kosova, YugoslavyaÔÇÖn─▒n da─č─▒lmas─▒ ile birlikte S─▒rp sald─▒r─▒lar─▒ ve zulm├╝ alt─▒nda zor y─▒llar ge├žirdi. Uluslararas─▒ m├╝dahale sonras─▒nda 1998-2008 aras─▒nda Birle┼čmi┼č Milletler y├Ânetiminde kald─▒, sonra Avrupa Birli─či kontrol├╝ne ge├žti, 2008ÔÇÖde tek tarafl─▒, 2012ÔÇÖde tamamen ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ il├ón etti.

─░PEKÔÇÖTEN ─░STANBULÔÇÖA

Mill├« ┼čairimiz Mehmed ├ékifÔÇÖin babas─▒; ─░pekli Temiz Tahir, ─░peklizade Arnavut Tahir Efendi gibi adlarla da an─▒lan, ─░pekli Tahir Efendi; 1826ÔÇÖda h├ólen Kosova s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalan ─░pek ili ─░stok (─░stog) ─░l├žesi Su┼čisa (Shushice) K├Ây├╝ÔÇÖnde (baz─▒ kaynaklarda Su┼čitsa olarak ge├žiyor) do─čmu┼č, 1888ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖda ├Âlm├╝┼č bir Osmanl─▒ din adam─▒d─▒r. Tahir EfendiÔÇÖnin babas─▒ Nureddin A─ča; k├Âyde h├ólen hayatta olan 3. ku┼čaktan akrabalar─▒n─▒n da belirtti─či gibi, 12-13 ya┼člar─▒ndaki o─člunu d├«n├« e─čitim al─▒p yeti┼čmesi ve imam olarak k├Ây├╝ne d├Ânmesi i├žin ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderir. Tahir Efendi; ─░stanbulÔÇÖda ├žok iyi bir e─čitim al─▒r, Yozgatl─▒ Mahmud EfendiÔÇÖnin derslerine kat─▒l─▒r. Tahir Efendi; e─čitimini tamamlad─▒ktan sonra k├Ây├╝ne d├Ânmek yerine, ─░stanbulÔÇÖda kal─▒r ve devrin en itibarl─▒ e─čitim m├╝essesesi olan Fatih MedresesiÔÇÖnde ba┼č m├╝derrisli─če kadar y├╝kselir. Tahir Efendi, ayn─▒ zamanda Nak┼č├«-H├ólid├« ┼čeyhi Feyzullah EfendiÔÇÖnin m├╝ridleri aras─▒na kat─▒l─▒r. Su┼čisal─▒lar art─▒k gen├ž Tahir EfendiÔÇÖnin k├Âye d├Ânmesinden ├╝mitlerini kesmi┼čtir. ├ékifÔÇÖin dedesi Nureddin Hoca; ┼čimdi sadece y─▒k─▒lm─▒┼č duvarlar─▒ kalan, mezarl─▒k i├žindeki k├Ây camiinde imaml─▒k g├Ârevine devam etmi┼čti.

Tahir Efendi; ulem├ódan Dervi┼č EfendiÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine, onun dul kalan e┼či, Buhara as─▒ll─▒ Emine ┼×erif Han─▒m ile 45 ya┼č─▒nda iken ─░stanbulÔÇÖda evlenir. Bu evlilikten Mehmed ├ékif ve Nuriye isimli iki ├žocuklar─▒ do─čar. Tahir Efendi; ├ékifÔÇÖin do─čumundan sonra, ├çanakkale Bayrami├ž Kar┼č─▒yaka CamiiÔÇÖne imam olarak tayin edilir. Mehmed ├ékif ilk d├«n├« e─čitimini ve Arap├ža derslerini babas─▒ndan al─▒r.

Her ┼čeye k─üdir olan Allah -celle cel├ól├╝h├╗-; Tahir EfendiÔÇÖyi ─░pekÔÇÖten ilim talibi bir muh├ócir olarak; Emine ┼×erif Han─▒mÔÇÖ─▒ da t├ó BuharaÔÇÖdan mazlum, mahzun bir e┼č olarak ─░stanbulÔÇÖda bir araya getirip bu millete Mehmed ├ékifÔÇÖi ihsan edecektir. Tahir Efendi, Mehmed ├ékif hen├╝z gen├ž ya┼čta iken 1888ÔÇÖde vefat eder. Babas─▒n─▒n muh├ócirli─či, annesinin ikinci defa h├╝zn├╝ ve mahz├╗niyeti; bu sefer onun omuzlar─▒ndad─▒r art─▒k. B├Âylece giderek zorla┼čan ┼čartlar, sa─čanak olup akan h├╝z├╝nler alt─▒nda; Mehmed ├ékif hem ailesini ge├žindirmek i├žin ├ž─▒rp─▒n─▒r hem de yazar, Sebil├╝ÔÇÖr-Re┼čad ortaya ├ž─▒kar, Safahat m├╝kemmel bir imbikte sab─▒rla dam─▒t─▒l─▒r ve biriktirilir, ─░stikl├ól Mar┼č─▒ÔÇÖm─▒z ├óbidele┼čir.

MEHMET ├éK─░FÔÇÖ─░N ATA YURDU: SU┼×─░SA K├ľY├ť

Karada─čÔÇÖdan KosovaÔÇÖya; gen├ž, g├╝r, ye┼čilin her tonunu sergileyen ormanlarla kapl─▒ vadilerden ge├žerek gelmi┼čtik. S─▒n─▒r kap─▒s─▒nda zorluk ├žekmeden KosovaÔÇÖya girdik. T├╝rkiyeÔÇÖde e─čitim alm─▒┼č, T├╝rk├žeyi bilen h├ólen S─▒rbistan-Sancak b├Âlgesinde ├Â─čretmenlik yapan Arnavut as─▒ll─▒ ─░brahim R├╝stem├« bize rehberlik yapt─▒. KosovaÔÇÖya girdikten sonra ├ékifÔÇÖin babas─▒n─▒n do─čdu─ču ve h├ólen 3. ku┼čaktan akrabalar─▒n─▒n ya┼čad─▒─č─▒ Su┼čisa K├Ây├╝ÔÇÖn├╝ bulmakta biraz zorland─▒k. K├Ây├╝n giri┼čine otob├╝s├╝m├╝z├╝ b─▒rakarak bir s├╝re y├╝r├╝d├╝kten sonra, ├ékifÔÇÖin akrabalar─▒n─▒n evine ula┼čt─▒k. ├ékifÔÇÖin ata yurduna kadar gelmi┼čiz, heyecanl─▒y─▒z, duyguluyuz birbirimizi de anlamak istiyoruz; ancak ortak bir dilimiz yok!.. ─░brahim R├╝stem├« arac─▒l─▒─č─▒ ile Arnavut├ža; ├ékifÔÇÖin amcazadesi seksen ya┼člar─▒ndaki ├édem MulajÔÇÖ─▒n torunu, h├ólen Pri┼čtine ├ťniversitesinde g├Ârevli ve ─░ngiltereÔÇÖde ekonomi doktoras─▒ yapan ─░sa Mulaj ile ─░ngilizce sohbetler edildi. Sorular soruldu cevaplar al─▒nd─▒. ├édem MulajÔÇÖ─▒n anlatt─▒klar─▒na g├Âre Mehmed ├ékif, ├╝├ž kez Su┼čisaÔÇÖya gelmi┼č, akrabalar─▒n─▒ ziyaret etmi┼č, k├Ây camisinin tamirat─▒n─▒ ├╝stlenmi┼č, ama ├Âmr├╝ yetmemi┼č.

Baht─▒n a├ž─▒k olsun ey Su┼čisa K├Ây├╝! Varol! Allah seni hep korusun, Tahir EfendiÔÇÖyi yeti┼čtirip ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─čin i├žin sana hep ┼č├╝kran bor├žluyuz. O geri d├Ânmedi diye biraz h├╝z├╝nlendin, bunu anl─▒yoruz ama, onun meyvesi b├╝t├╝n bir ─░sl├óm ├ólemi i├žin nimet oldu. Su┼čisa sen sa─č ol ve yeni Tahir Efendiler yeti┼čtir ve g├Ânder bu ├╝mmete!