H─░CRET─░N H─░CRANI

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Hicret, hicr, hicran hep ayn─▒ k├Âkten gelen kelimeler. Ayr─▒l─▒k, dolay─▒s─▒yla gurbet, h├╝z├╝n, hasret, i├ž burkulmas─▒, g├Ân├╝l yaras─▒ demek. Hepimizin az-├žok tatt─▒─č─▒ bir duygudur. Tahsil g├Âr├╝rken, askere giderken, ekmek paras─▒ kazan─▒rken, gelin olurken… Bunlar─▒n hi├žbirini ya┼čamam─▒┼č olan─▒m─▒z ill├ó ki ├žocuklu─čunda k─▒sa bir s├╝re de olsa ailesinden ayr─▒ kalm─▒┼č, ┼čairin;

Z├╝lf├╝n beni ba─člar ve ├žeker her neye baksam

dedi─či gibi, bakt─▒─č─▒ her ┼čeyde annesinin hayalini g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Ayr─▒l─▒k ├žeken ki┼či, yaln─▒zca ├╝z├╝lmez. Ayn─▒ zamanda kuruntuya benzer umutlar besler. Ola─čan d─▒┼č─▒ h├ódiseler oluversin, kaybettiklerini yeniden elde ediversin, sevdikleri ona d├Ân├╝versin veya yurduna-yuvas─▒na kavu┼čuversin ister. ├ťstad Yahya Kemal, A├ž─▒k Deniz ┼čiirinde hez├«metlerin ard─▒ s─▒ra ya┼čanan muh├ócirliklerde hissedilen bu duygulara, ┼č├Âyle terc├╝man olmaktad─▒r:

Ma─čl├╗pken ordu, yasl─▒ dururken b├╝t├╝n vatan,
Hülyâma girdi her gece bir fâtihâne zan.

Hicretlerin bak─▒yyesi hicranl─▒ duygular,
Mahzun hudutlar─▒n ├Âtesinden akan sular.

G├Ânl├╝mde hep o zanla ber├óber ├ža─č─▒ldad─▒,
Bildim nedir ufuktaki sonsuzlu─čun tad─▒.

Ancak hicret bir├žok iyi geli┼čmeye de gebe olur. Hatt├ó ├Âyle geli┼čmeler vard─▒r ki ancak hicretle m├╝mk├╝nd├╝r. ─░lk ─░sl├óm toplumunun olu┼čmas─▒ bunun bir ├Ârne─čidir. MekkeÔÇÖde 10 y─▒l kadar ├že┼čitli alay, hakaret, boykot ve i┼čkencelere maruz kalan m├╝sl├╝manlar; bir hicretin ard─▒ndan ├Ârnek bir toplum olu┼čturmu┼člard─▒r.

Yoksulluk ve ├žaresizlik hicretin g├Âlgesidir. Gitti─či her yerde muh├óciri takip eder. Yerinden, yurdundan ve sevdiklerinden ayr─▒l─▒┼č─▒n verdi─či ─▒st─▒raplar─▒n yan─▒ s─▒ra onu da a─č─▒rlamak zorundad─▒r muh├ócir… Bu kadar ac─▒y─▒ hafifletmek, ancak derin bir samimiyetle kucak a├žacak hakik├« dost ve yolda┼člarla m├╝mk├╝nd├╝r. Mekkeli muh├ócirleri kar┼č─▒layan, onlarla sahip olduklar─▒ her ┼čeyi payla┼čan, bundan da ├Âte, onlar─▒ kendilerine tercih eden ve bu sebeple KurÔÇÖ├ón├« ├Âvg├╝ye mazhar olan ensar gibi. (el-Ha┼čr, 9)

─░sl├óm tarihi boyunca ger├žekle┼čen di─čer bir├žok hicrette ens├ór─▒ ├Ârnek alan; End├╝l├╝s, K─▒r─▒m, Kafkas, Rumeli muh├ócirlerini kucaklay─▒p ba─čr─▒na basan ensar tabiatl─▒ kimseler gibi.

Ancak muh├ócirlerin ula┼čt─▒─č─▒ beldelerde, herkesin ensar gibi olmad─▒─č─▒n─▒ da belirtmek gerekir. ├ľyle kimseler de vard─▒r ki;

ÔÇťBu ├žulsuz ├žuvals─▒zlar da nereden geldi ba┼č─▒m─▒za?!.ÔÇŁ der, hatt├ó di┼č bilerler onlara ve onlar─▒ a─č─▒rlayanlara. Bu durum, K├óin├ót─▒n Efendisi ve OÔÇÖnun g├╝z├«de arkada┼člar─▒ zaman─▒nda dah├« mevcuttu. ─░bn-i ├ťbey ve ekibi; ens├ór─▒yla muh├óciriyle ash├ób─▒n OÔÇÖnun etraf─▒nda kenetlenmesini hazmedemiyorlar;

ÔÇťRas├╗lull├óhÔÇÖ─▒n yan─▒ndakilere harcama yapmay─▒n ki da─č─▒l─▒p gitsinler!ÔÇŁ (el-M├╝n├ófik├╗n, 7) diyorlard─▒.

Sonraki hicretlerde de -belki i├žten inanmayacak derecede nifak ehli de─čil ama- muh├ócirleri hor g├Âr├╝p a┼ča─č─▒layan ve onlara destek olmak bir tarafa, k├Âstek olan bozuk karakterli ki┼čiler hep oldu. 1492ÔÇÖde G─▒rnataÔÇÖn─▒n tesliminden sonra teslim ┼čartlar─▒ gere─či ─░spanyol gemileriyle Ma─črip ├╝lkelerine ta┼č─▒nan ve genel olarak ├žok iyi kar┼č─▒lanan muh├ócirlerin yolu zaman zaman ─░bn-i ├ťbey tabiatl─▒ haydutlar taraf─▒ndan kesilerek, y├╝kte hafif pahada a─č─▒r neleri varsa ya─čmalanm─▒┼čt─▒r. Bundan daha ac─▒s─▒; hicreti tercih etmeyip ├╝lkelerinde kalmaya devam eden, sonras─▒nda ─░spanyollar─▒n teslimn├ómede garanti etmi┼č olmalar─▒na ra─čmen d├«n├«, i├žtim├ó├«, k├╝lt├╝rel vb. b├╝t├╝n haklar─▒ndan mahrum edilerek zorla h─▒ristiyanla┼čt─▒r─▒lan; mescidleri kiliseye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝len; isimleri de─či┼čtirilen; dilleri yasaklanan; kitaplar─▒ yak─▒lan; hamamlar─▒ y─▒k─▒lan; velh├ós─▒l dinlerini, ya┼čant─▒lar─▒n─▒ ve ge├žmi┼člerini hat─▒rlatan neleri varsa yok edilen, ama yine de ─░spanyol toplumundan say─▒lmayarak ┬źmorisko┬╗ ad─▒yla d─▒┼članan End├╝l├╝sl├╝lerin ba┼č─▒na gelmi┼čtir. ─░┼čte bahsini etti─čimiz bu moriskolar, 1609ÔÇÖda imparator taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan bir fermanla ─░spanyaÔÇÖdan tehcire t├ób├« tutulmu┼č ve yak─▒n olu┼ču sebebiyle yine en fazla Fas, Cezayir ve Tunus gibi Ma─črip ├╝lkelerini tercih etmi┼člerdir. Bu defa da ├Âncekine benzer ac─▒ h├ódiselerin ya┼čanmas─▒ bir tarafa, bir as─▒rdan fazla s├╝ren bask─▒ alt─▒nda dillerini unutmu┼č, dinlerini yeterince ├Â─črenip muhafaza edememi┼č olan bu zavall─▒lara halk─▒n baz─▒ kesimleri bir t├╝rl├╝ ─▒s─▒namam─▒┼č ve onlara bir nevi ┬źg├óvur┬╗ nazar─▒yla bakm─▒┼čt─▒r. Onlar─▒n h├óllerini savunmac─▒ bir ├╝sl├╗pla anlatan bir k─▒s─▒m yaz─▒lar, bunun ac─▒ birer ┼čahididir. Ancak onlar─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ durumun vah├ómetini b├╝t├╝n ac─▒l─▒─č─▒yla ortaya koyan, Avrupal─▒ birine nisbet edilen ┼ču s├Âzd├╝r:

ÔÇťMoriskolar ─░spanyaÔÇÖda m├╝sl├╝man, Kuzey AfrikaÔÇÖda ise h─▒ristiyand─▒rlar!ÔÇŁ Nitekim g├Ârd├╝kleri bu muamelelere tahamm├╝l edemeyen bu talihsizlerin baz─▒lar─▒n─▒n, gerisin geriye ─░spanyaÔÇÖya d├Ân├╝p s─▒─č─▒nt─▒ ve k├Âle olarak orada ya┼čamak i├žin yetkililere yalvar─▒p, dil d├Âkmek bahts─▒zl─▒─č─▒na d├╝┼čt├╝kleri kaydedilir!

Bunlar─▒ and─▒ran tav─▒r ve h├ódiseler -ne yaz─▒k ki- yak─▒n tarihimizde de ya┼čanm─▒┼čt─▒r. ├çok de─čil, bundan ancak 20-25 sene kadar ├Ânce Jivkof, BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rklerin dillerini ve dinlerini yasaklay─▒p adlar─▒n─▒ de─či┼čtirerek T├╝rkiyeÔÇÖye tehcir etti─či g├╝nlerde… O zaman da ├╝lkemizde o zavall─▒lara ┬źg├óvur┬╗ nazar─▒yla bakanlar olmu┼čtu. H├ólbuki atalar─▒n─▒n hicreti tercih etmemi┼č olmas─▒, o insanlar─▒n M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n─▒ sorgulama hakk─▒n─▒ vermez bize. Kald─▒ ki, hicret konjonkt├╝rel bir karard─▒r. Bazen olur ki; ┬źYa┼čanmakta olan ├╝lke, b├╝t├╝n├╝yle k├╝f├╝r diyar─▒na d├Ân├╝┼čmesin ve yeniden m├╝sl├╝manlar─▒n ya┼čayabilece─či bir diyar h├óline gelsin.┬╗ diye hicret etmemek gerekebilir. Nitekim bu y├Ânde fetv├ó veren fakihler de olmu┼čtur.

Neyse ki b├Âylesi durumlarda, halk─▒m─▒z─▒n geneli gelenleri ba─čr─▒na basm─▒┼č ve onlara yard─▒m elini uzatm─▒┼čt─▒r. Bug├╝n ┼čehirlerimizde Yenibosna ve Bosna-Hersek gibi mahalle isimlerinin bulunu┼ču, zor duruma d├╝┼čm├╝┼č muh├ócir karde┼člerimize g├Âsterilen misafirperverli─čin delillerinden biridir.

Bug├╝nlerde de yirmi sene kadar ├Âncekine benzer, hatt├ó ondan kat kat vahim bir durumla kar┼č─▒ kar┼č─▒yay─▒z. ┼×ehirlerimizde ve hususiyle g├╝ney s─▒n─▒r─▒m─▒zda bir├žok muh├ócir karde┼čimiz var. All├óhÔÇÖa ┼č├╝k├╝r kar┼č─▒lama ┼čekli, umum├« hatlar─▒yla yine s─▒cak ve iyi. Ancak muh├ócirlerin y─▒─č─▒ld─▒─č─▒ ┼čehirlerde, talebin artmas─▒ndan istifade ederek evlerini f├óhi┼č fiyatla kiraya veren f─▒rsat├ž─▒lar─▒n zuhur etti─či vb. haberler de kula─č─▒m─▒za gelmiyor de─čil. ├ľte yandan b├╝t├╝n imk├ónlar─▒yla muh├ócirleri ba─čr─▒na basan, g├Âz ya┼čart─▒c─▒ hik├óyeler de i┼čitiyoruz. Ve elhamd├╝lill├óh ki, bunlar say─▒ca daha ├žok. ├ťmmet olarak cidden kritik bir safhadan ge├žti─čimiz ve yard─▒mla┼čman─▒n vesilesi olan m├╝b├órek kurban bayram─▒ sonras─▒n─▒ ya┼čad─▒─č─▒m─▒z bug├╝nlerde g├╝zel ├Ârneklerin daha da ├žo─čalmas─▒ i├žin elimizden geleni yapmal─▒y─▒z. ┼×imdi ensar olma zaman─▒!