KEL─░MELERLE TOPLUM M├ťHEND─░SL─░─×─░

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Konu┼čtu─čumuz kelimeler; art─▒k neleri konu┼čmaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z, neye-nas─▒l adlar verdi─čimiz, asl─▒nda pek ├žok ┼čeyi ele veriyor. Bu arada baz─▒ ┼čeyleri art─▒k hi├ž konu┼čmad─▒─č─▒m─▒z, konu┼čmay─▒ ├ža─čd─▒┼č─▒ g├Ârmeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z, mevzu a├ž─▒ld─▒─č─▒nda ├╝rkek bir sessizli─če g├Âm├╝ld├╝─č├╝m├╝z ├╝zerine biraz derinlemesine d├╝┼č├╝n├╝rsek; asl─▒nda ├╝zerimizdeki toplum m├╝hendisli─činin hi├ž de ba┼čar─▒s─▒z olmad─▒─č─▒n─▒ fark edebiliyoruz.

Hatt├ó toplum m├╝hendisli─či kelimesi bile, toplum m├╝hendisli─čine ├ólet ediliyor. Evet, yaz─▒y─▒ okumadan ├Ânce bir arama yapt─▒m ve g├Ârd├╝m ki, h├ókim Anglo-Sakson k├╝lt├╝r├╝ telkin etme i┼člevi g├Âren wikipedia gibi sitelerde bu kavramdan s├Âz edilirken; sadece Hitler, Stalin, Mao gibi kendilerince sevimsiz liderlerin yapt─▒klar─▒ propagandalar ├Ârnek g├Âsterilmi┼č. Sanki bat─▒ ├ólemi hi├žbir ┼čekilde toplum m├╝hendisli─či yapm─▒yormu┼č gibi…

H├ólbuki ├╝zerimizde ├Âyle bir hegemonya kurulmu┼č ki, kendi mefhumlar─▒m─▒zla konu┼čmam─▒z bile neredeyse yasaklan─▒yor. Dikkat edin, hi├žbir resm├« a─č─▒zdan; ahl├ók, namus, hay├ó, edep gibi kelimelerin s├ód─▒r oldu─čunu g├Âremiyorsunuz. Bu kelimelerin ├╝zerinde g├Âr├╝nmeyen bir ┬źc─▒ss…┬╗ i┼čareti var. Sanki kaza eseri s├Âyleyiverenlere y├Ânelik, birtak─▒m g├Âzle g├Âr├╝lmeyen tehditler bahis mevzuu…

Mesel├ó topluma k├Ât├╝ ├Ârnek te┼čkil edece─činden endi┼če etti─činiz baz─▒ durumlar─▒n fazla ├Âzendirilmesine kar┼č─▒ iseniz ve bunlar─▒n pek bu kadar normalle┼čmesinden rahats─▒z oluyorsan─▒z; hemen yasak├ž─▒, sans├╝rc├╝, tercihlere sayg─▒s─▒z, farkl─▒l─▒klara tahamm├╝ls├╝z, erkek egemen s├Âylem… gibi nice ┬ź├Âtekile┼čtirici┬╗ etiketlere ├ón─▒nda maruz kalabilirsiniz. Buna mukabil, medyan─▒n h├ókim dilini kullan─▒r, zin├óya d├╝zeyli ili┼čki, sapk─▒nl─▒─ča tercih, fuh┼čiyata hizmet turizmi derseniz; ├ža─čda┼čs─▒n─▒z, ileri ├╝lkeler d├╝zeyine ula┼čm─▒┼čs─▒n─▒z, ne mutlu size(!)

Bir├žok konuda; bu gibi kelime oyunlar─▒yla, ahl├ók├« ├ž├Âk├╝nt├╝y├╝ masum g├Âsterme ├žabas─▒ sergileniyor ve kimse bunlar─▒ sorgulam─▒yor. Mesel├ó ┬źtercih┬╗ ne kadar masum bir kelime de─čil mi? Sanki birbirine e┼čde─čer iki yol var ve her normal insan, bu yol kav┼ča─č─▒na gelince diledi─či yoldan gidiyor ve bunda hi├žbir sak─▒nca yok!

├ľyle ki, kendi ├Âz evl├ód─▒n─▒z kand─▒r─▒lsa, endi┼če duydu─čunuz bir hayat tarz─▒na s├╝r├╝klense; kar┼č─▒s─▒na ge├žip hi├žbir ┼čey yapmadan seyretmeye mecbur tutuluyorsunuz. Onun tercihlerine sayg─▒ duymad─▒─č─▒n─▒z, hayat tarz─▒n─▒ se├žmekte ├Âzg├╝r oldu─čunu kabul etmedi─činiz, nasihatlerle ba┼č─▒n─▒ a─čr─▒tt─▒─č─▒n─▒z ve su├žluluk hissettirdi─činiz i├žin (!) su├žlusunuz.

Bir anne-baba;

ÔÇťEvl├ód─▒m iki d├╝nyada mahvolacak!ÔÇŁ diye ├ž─▒rp─▒n─▒rken; kar┼č─▒s─▒na ge├žip ┬źc─▒k c─▒k┬╗ eden, k─▒nayan, k├╝├ž├╝k g├Âr├╝c├╝ terimlerle yaftalayan bir d├╝nya…

ÔÇťAile i├ži ┼čiddeti ├Ânleme yasalar─▒ÔÇŁ Avrupa ├╝lkelerinde; y─▒llard─▒r T├╝rkiyeÔÇÖden giden g├Â├žmen aileler aleyhine, ├žocuk ve gen├žleri ailelerden koparmak i├žin kullan─▒l─▒yor. Mesel├ó bir baban─▒n, ├žocuklar─▒n─▒ yanl─▒┼č g├Ârd├╝─č├╝ yoldan ├ževirmek i├žin baz─▒ yasaklar koymas─▒ h├ólinde; ┬źaile i├ži psikolojik ┼čiddet ve h├╝rriyetini k─▒s─▒tlama┬╗ itham─▒yla yaftalan─▒p evine-buca─č─▒na hasret b─▒rak─▒lmas─▒ m├╝mk├╝n. Yahut ├žocuklar─▒n aileden kopar─▒l─▒p, koruyucu ailelere (!) verilmesi… Bunlar─▒n yak─▒n gelecekte kendi ├╝lkemizde de ya┼čanmayaca─č─▒ garanti de─čil.

Elbette aileler de ├žocuklar─▒n─▒ ihmal edip; sonra bask─▒yla yanl─▒┼čtan ├ževirmek gibi yollara sapmamal─▒, bu yolun zaten ├ž─▒kmaz bir yol oldu─čunu unutmamal─▒. Ama kanun yaparken ve uygularken ┼čehirlere g├Â├žle birlikte ortaya ├ž─▒kan aile i├ži uyumsuzluklar da g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒.

┼×ehirde do─čup yeti┼čen, teknolojik geli┼čmeye h─▒zla uyum sa─člayan gen├žlerle; ge├žim tel├ó┼č─▒na dalm─▒┼č, kendini yeti┼čtirmeye fazla imk├ón bulamam─▒┼č yeti┼čkinler aras─▒nda, zaten bir u├žurum var. Bir de gen├žlerin, e─čitim y─▒llar─▒ boyunca ailesinin de─čerlerini; ┬źtutuculuk, bask─▒c─▒l─▒k, tahamm├╝ls├╝zl├╝k muhafazak├órl─▒k -ki bu kavram bile art─▒k pejoratif, yani k├╝├ž├╝mseyici-┬╗ gibi kelimelerden olu┼čan bir s├Âzl├╝kle isimlendirecek tarzda bi├žimlendirildi─čini d├╝┼č├╝n├╝rseniz…

Evet, modern d├╝nyan─▒n toplum m├╝hendisli─či daha yumu┼čak vas─▒talarla… Belki bi├žim verirken sert ara├žlar kullanm─▒yor; mesel├ó idam etmiyor, hapse atm─▒yor, ama eski tabirle m├╝stehz├« yeni tabirle pejoratif dedikleri k├╝├ž├╝mseyici, alayc─▒ lakaplar takarak itibars─▒zla┼čt─▒r─▒yor. D├╝┼č├╝k kalite hayat tarz─▒na mahk├╗m k─▒larak, toplumda d├╝┼č├╝k s─▒n─▒f h├óline getirip etkisizle┼čtiriyor.

├ľte yandan as─▒l m├╝hendislik, tabiri c├óizse sopayla de─čil de havu├žla; yani korku unsurlar─▒ndan ├žok, menfaat unsurlar─▒ kullan─▒larak yap─▒l─▒yor.

Ekonomik d├╝zen h─▒zla de─či┼čiyor. Kendi topra─č─▒nda ├žal─▒┼čan ├žift├ži, kendi d├╝kk├ón─▒n─▒ i┼čleten esnaf ve kendi mutfa─č─▒nda de─čer ├╝retmeye ├žabalayan ev han─▒m─▒; makine parklar─▒yla rekabete dayanam─▒yor, yoksulla┼č─▒yor. Toplumu de─či┼čime zorlayan ekonomik yap─▒lardan fazla etkilenmedi─či i├žin, m├ónev├« dinamikleri koruyup gelece─če aktaran bu kesimlerin, toplumdaki yeri sars─▒l─▒yor. Buna mukabil; gen├ž, prezentabl, diksiyonu d├╝zg├╝n, elinde iyi-k├Ât├╝ bir diplomas─▒ olan gen├žler kolayca para kazanabiliyor.

Ancak bu cezbedici hayat tarz─▒; neredeyse toplum m├╝hendisli─činin at├Âlyesi yerinde, insan bi├žimlendirici torna-tesviye tezg├óhlar─▒na benziyor. Tahsil y─▒llar─▒ boyunca, aileden kopuk bek├ór evlerinde ve kendi de─čerlerine yabanc─▒ bir e─čitim kadrosunun elinde yeti┼čen gen├žler; sonras─▒nda bundan farkl─▒ olmayan i┼č yerleri… K─▒sacas─▒ kozmopolit ┼čehirler, girdap gibi gen├ž insanlar─▒ ├žekiyor ve yutuyor.

Bu ┼čekilde bi├žimlendirilmi┼č gen├žler; her g├╝n alt─▒ saat televizyon seyreden anneleri, d├╝nyada neler olup bitti─činden habersiz d├╝nyal─▒k kazanmaya adanm─▒┼č babalar─▒ ├Ârnek almaya de─čer bulmuyor ve kendisine yeni de─čerler ar─▒yor…

Yeni de─čerler ise mal├╗m; nefsin ba┼č─▒bo┼člu─ču, kural tan─▒mazl─▒─č─▒ ve heves├ót─▒n─▒n ard─▒nda ├Âm├╝r t├╝ketmesi ┬ź├Âzg├╝rl├╝k┬╗.

Ama; ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n emirleri do─črultusunda bir hayat ya┼čayay─▒m ve neslimi de yarat─▒l─▒┼č gayemiz olan bu amaca g├Âre e─čiteyim.ÔÇŁ dersen; ┬źDindar nesil yeti┼čtirece─čiz demek, toplum m├╝hendisli─čidir.┬╗ yaftas─▒yla kar┼č─▒la┼č─▒yorsun.

T─▒pk─▒ PeygamberimizÔÇÖin m├╗cizev├« bir ┼čekilde haber verdi─či;

ÔÇťM├ór├╗fu m├╝nker, m├╝nkeri de m├ór├╗f addetti─činiz zaman h├óliniz ne olur?ÔÇŁ (Eb├╗ YaÔÇśl├ó, M├╝sned; Taber├ón├«, el-MuÔÇścemuÔÇÖl-Evsat; Heysem├«, MecmaÔÇśuÔÇÖz-Zev├óid, 7, 281) g├╝nlerdeyiz.

Hazret-i AliÔÇÖden riv├óyet edildi─čine g├Âre Ras├╗lullah -aleyhissal├ót├╝ vessel├óm- bir g├╝n;

ÔÇťÔÇôGen├žleriniz f─▒ska d├╝┼čt├╝─č├╝, kad─▒nlar─▒n─▒z azd─▒─č─▒ zaman h├óliniz ne olur?ÔÇŁ buyurdu.

ÔÇťÔÇôY├ó Ras├╗l├óllah! Yani b├Âyle bir h├ól mi gelecek?ÔÇŁ dediler.

ÔÇťÔÇôEvet, hatt├ó daha beteri!ÔÇŁ buyurdu ve devam etti:

ÔÇťÔÇôEmr-i biÔÇÖl-maÔÇśrufta (iyili─či emretme) bulunmad─▒─č─▒n─▒z, nehy-i aniÔÇÖl-m├╝nker (k├Ât├╝l├╝kten men etme) yapmad─▒─č─▒n─▒z vakit h├óliniz ne olur?ÔÇŁ diye sordu.

ÔÇťÔÇôYani bu olacak m─▒?ÔÇŁ dediler.

ÔÇťÔÇôEvet, hatt├ó daha beteri!ÔÇŁ buyurdular ve sormaya devam ettiler: ÔÇťM├╝nkeri emredip, m├ór├╗fu yasaklad─▒─č─▒n─▒z zaman h├óliniz ne olur?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôEy All├óhÔÇÖ─▒n Ras├╗l├╝! Bu mutlaka olacak m─▒?ÔÇŁ dediler.

ÔÇťÔÇôEvet, hatt├ó daha beteri!ÔÇŁ buyurdular ve devam ettiler: ÔÇťM├ór├╗fu m├╝nker, m├╝nkeri de m├ór├╗f addetti─činiz zaman h├óliniz ne olur?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôEy All├óhÔÇÖ─▒n Ras├╗l├╝! Bu mutlaka olacak m─▒?ÔÇŁ diye sordular.

ÔÇťÔÇôEvet, olacak!ÔÇŁ buyurdular. (Heysem├«, MecmaÔÇśuÔÇÖz-Zev├óid, 7, 281)

D├╝nya bir elek misali, bizleri imtihanlarla silkeleyecek; ├«manl─▒, ihl├ósl─▒, gayretli ve sab─▒rl─▒ olanlar─▒ se├žip iki d├╝nyada da ├╝st├╝n k─▒lacak. Hileler, tuzaklar, m├╝c├óhede direni┼č yollar─▒ da ├Â─čretilmi┼č, bize d├╝┼čen gafil olmamak…