MEHMED ├éK─░FÔÇÖ─░N ┼×─░─░R─░NDE A─░LE

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

XVIII. as─▒rda asker├« sahada ba┼člayan bat─▒l─▒la┼čma; XIX. asr─▒n sonu ve XX. asr─▒n ba┼člar─▒nda giderek geni┼čleyerek fikir, k├╝lt├╝r ve ya┼čay─▒┼č tarz─▒n─▒ da i├žine alacak ┼čekilde ivme kazanm─▒┼č, sonunda kad─▒n ve aile konular─▒na kadar dayanm─▒┼čt─▒. D├óruÔÇÖl-muallim├ótlar─▒n (K─▒z ├ľ─čretmen Okullar─▒) kurulmas─▒ vb. gibi m├╝sbet geli┼čmeler de olmakla birlikte, kad─▒n ve aile konusunda benimsenen prensiplerin ve yap─▒lan i┼člerin ├žo─ču ├Âzentiye d├Ân├╝k ve faydadan uzakt─▒. Me┼črutiyetin getirdi─či h├╝rriyet atmosferinde; gazete ve mecm├╗alarda kad─▒n─▒n tesett├╝r├╝, dekolte giyinmesi, haremlik-sel├óml─▒k gibi konular g├╝ndeme ta┼č─▒n─▒r, bunlarla ilgili de─či┼čik teklifler sunulup aile ink─▒l├ób─▒ yap─▒lmas─▒ vb. teklif edilir olmu┼čtu. Mill├« ┼čairimiz Mehmed ├ékifÔÇÖin ┼čiirlerinde de bu tart─▒┼čma ve tekliflerin akislerini buluruz. ┼×iirlerinin yan─▒ s─▒ra, hatt├ó -bana g├Âre- ┼čiirlerinden ├Ânce; karakteri, hayat─▒ ve m├╝cadelesiyle ├Ârnek bir ┼čahsiyet olan Mehmed ├ékif merhum, Balkan HarbiÔÇÖnin ve RumeliÔÇÖnin kaybedildi─či fec├« g├╝nler vesilesiyle ne┼čretti─či ┬źHakkÔÇÖ─▒n Sesleri┬╗nde yer alan bir ┼čiirinde ┼č├Âyle der:

Biz ki her mevc├╗du y─▒kt─▒k g─üyesiz bir fikr ile,
Y─▒kmad─▒k bir ┼čey b─▒rakt─▒k, s├óde bir ┼čey: ├éile.

Hangi bir bünyânı mahvettik de ıslāh eyledik?
─░┼čte v├«ran memleket! Her yer delik, her yer de┼čik!

Bunların tâmîri kābil olsa ciddiyyet, sebât,
L├ókin, All├óh etmesin, bir d├╝┼čse ┼č├óyet ├óil├ót.

En kavî kollarla hattâ kalkamaz, imkânı yok!
Kim ki; ┬źKalkar┬╗ der, onun hayvan kadar izÔÇś├ón─▒ yok!

ÔÇť├éil├« bir ink─▒l├ób olsun!ÔÇŁ diyen meÔÇÖy├╗s olur,
Ba┼čka hi├žbir ┼čey kazanmaz, s├óde bir deyy├╗s olur!

├ç├╝nk├╝ ├ž─▒plak ink─▒l├ób├ót─▒n rez├ólettir sonu,
Ey den├« kundak├ž─▒lar! Biz sizde ├žok g├Ârd├╝k onu!

Mehmed ├ékif; aile ink─▒l├ób─▒ yap─▒lmas─▒n─▒ teklif eden kimselerin bilgi ve sal├óhiyetine de (!) de─činerek, bulunduklar─▒ h├ólin ┬źpek muhtasar┬╗ bir tasvirini yapmay─▒ ve b├Âylece onlar hakk─▒nda milleti uyarmay─▒ da ihmal etmez:

D├╝┼čme ey ├óv├óre millet bunlar─▒n hizl├ón─▒na!
Vâkıfız biz hepsinin pek muhtasar irfânına.

┼×arka bakmaz, garb─▒ bilmez, g├Ârg├╝den yok v├óyesi,
Bir k─▒zarmaz y├╝z, ya┼čarmaz g├Âz b├╝t├╝n serm├óyesi!

Mehmed ├ékifÔÇÖin ┼čiirlerinde, aile ink─▒l├ób─▒ isteyenlerle girdi─či polemikler de vard─▒r. Kad─▒n─▒n toplum i├žinde dekolte giyinip, serbest tav─▒rlarla salonlarda yerini almas─▒n─▒n; onu elde etmek isteyen erkeklerin kendini ispat duygusuyla rekabet etmelerine zemin haz─▒rlayaca─č─▒n─▒, bunun ise ba┼čar─▒ ve ilerlemeyi getirece─čini (!) dile getiren ink─▒l├óp├ž─▒lar─▒n g├Âr├╝┼člerinin aktar─▒l─▒p yerildi─či k─▒s─▒mlar Safah├ótÔÇÖ─▒n sonraki bask─▒lar─▒na al─▒nmam─▒┼čt─▒r. ┼×airimizin bu sonraki karar─▒na h├╝rmeten bu ┼čiirlere biz de temas etmeyelim.

D├«n├« d├╝┼č├╝nce ve hayat daima ┼ču iki gruptan gelecek tehlike ile kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r:

Biri d├«nin temel ilke ve prensiplerinden kopup onu gelenek h├óline getirerek gelene─či din diye dayatan c├óhil yobazlar.

Di─čeri de genellikle buna bir tepki olarak geli┼čip d├«nin bir efs├óne, uygulamalar─▒n─▒n ise yobazl─▒k ve gerilik oldu─čunu iddia eden -s├Âz├╝m ona- ├ža─čda┼č ilericiler!

Asl─▒nda bunlar─▒n ikisi de yobazd─▒r. Biri, d├«nin kaynaklar─▒na bakmadan atalar─▒ndan g├Âr├╝p duydu─ču ┼čeyleri din diye benimseyerek, KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒n en ├žok tenkit etti─či yanl─▒┼člardan birine d├╝┼č├╝yor; di─čeri ise duyu organlar─▒n─▒n alg─▒lamad─▒─č─▒ her ┼čeyi reddederek, hakikati, m├╝cessem olan e┼čyaya hasrediyor. Hul├ósa ikisi de, g├Âr├╝p duydu─ču ┼čeylere itibar ediyor. ─░lki atalar─▒ndan g├Âr├╝p duyduklar─▒na, ikincisi g├Âz ve kulaklar─▒n─▒n alg─▒lad─▒─č─▒na…

Mehmed ├ékif merhum, yukar─▒daki ┼čiirinden anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere bu s├Âzde ├ža─čda┼člarla m├╝cadele etti─či kadar yobazlarla da m├╝cadele eder ┼čiirlerinde. Onlarla m├╝cadelesinin yer ald─▒─č─▒ ┼čiirlerinden biri ┬źK├Âse ─░mam┬╗d─▒r. Kad─▒na diledi─či gibi muamele etme hakk─▒na sahip oldu─čunu, onu isterse sevip isterse d├Âvece─čini, ├╝st├╝ne d├Ârde kadar kuma getirebilece─čini, keyfi yeterse onu bir kenara at─▒p bo┼čayabilece─čini; b├╝t├╝n bunlar─▒ da ┼čer├«at ad─▒na yapaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen ve h├ól├ó k├Âk├╝ kurutulamayan bu m├╝fter├« yobazlara ne b├╝y├╝k derstir o ┼čiir, de─čerli okuyucular─▒m, ne b├╝y├╝k ders! Onun nas─▒l bir ders oldu─čunu anlatmaya ├žal─▒┼čmaktansa en iyisi o dersin kendisini okumak. ├ťzerine kuma getirmesini istemedi; diye kar─▒s─▒n─▒ hem d├Âv├╝p hem de bo┼čamak isteyen, bunu da ┼čer├«at─▒n emri (!) diye yapan ┬ź─░hsan Bey┬╗ ad─▒ndaki karaktere kar┼č─▒ K├Âse ─░mamÔÇÖ─▒ ┼č├Âyle konu┼čturur Mehmed ├ékif:

Dara geldin mi, ┼čer├«at! Sus ulan izÔÇśans─▒z!

Ne zaman câmiye girdin? Hani tek bir hayrın?
Bir k─▒z─▒lba┼čla senin var m─▒d─▒r ayr─▒n, gayr─▒n?

A─čz─▒ meyh├óneye rahmet okuturken, hele bak,
Bana gelmi┼č de ┼čer├«at├ži kesilmi┼č avanak!

Hangi bir seyyie yok defter-i aÔÇśm├ólinde?
Seni d├╝ny├óda g├Âren var m─▒ ay─▒k h├ólinde?

M├╝sl├╝manl─▒kta ┼čer├«at bunu emretmi┼č imi┼č:
Hem al─▒r, hem de bo┼čarm─▒┼č! Ne kadar s├óde bir i┼č!

Kar─▒ tatl├«ki i├žin bak ne diyor peygamber:
ÔÇťBir tal├ók oldu mu d├╝ny├óda, sem├ólar titrer!ÔÇŁ

─░ki evlense ne varm─▒┼č? Bu yenir herze midir?
V├ók─▒├ó b├ózen olur d├Ârde kadar evlenilir.

Bu kimin harc─▒, a sersem, hele bir kerre d├╝┼č├╝n!
Tek kad─▒n ├žok sana ems├ól olan erkekler i├ž├╝n!

Hani servet? Hani s─▒hhat? Ne ararsan mefk├╗d!
Tamtak─▒r bir kese var ortada, bir s─▒ska v├╝c├╗d!

Sen du├ó et ki; ┬ź┼×er├«at!┬╗ demiyor evde kar─▒n!
Yoksa boynunda bug├╝n zorca gezerdin yular─▒n!

Kar─▒ i┼č g├Ârmeyecek, varsa pi├žin bakmayacak,
├çama┼č─▒r, tahta, yemek nerde? Ate┼č yakmayacak!

Bunlar─▒n hepsini yapmak sana ├óit ┼čerÔÇśan!
Çocuk emzirmeye hattâ olacak bir süt anan!

Bo┼čar─▒m, evlenirim bahsini art─▒k kapa da,
Hak ne verdiyse yiyip ge├žinin bir arada!

Atalar─▒ndan g├Âr├╝p duydu─čunu din zannedip onu ├ževresindeki insanlara zulmetme arac─▒ h├óline getirerek All├óhÔÇÖa ve OÔÇÖnun d├«nine en b├╝y├╝k iftiray─▒ yapan b├Âyle yobazlara bu dersin verilmesi h├ól├ó ne b├╝y├╝k ihtiya├ž!