GELECE─×─░M─░Z─░ KARARTAN G├ľKDELENLER

YAZAR : H. K├╝bra ERG─░N hkubraergin@hotmail.com

Ge├žti─čimiz y─▒llarda bir mesele g├╝ndemimize gelmi┼čti; son zamanlarda h─▒zla y├╝kselen g├Âkdelenler, ─░stanbulÔÇÖun sil├╗etini bozuyor, tarih├« camilerimizin nak─▒┼člad─▒─č─▒ ufuklar─▒n g├╝zelli─čine g├Âlge d├╝┼č├╝r├╝yordu. Ayla A─×ABEG├ťM ve Belk─▒s ─░BRAH─░MHAKKIO─×LU ablalar─▒m─▒z; g├╝ndeme getirdikleri bu meselenin, muhafazak├ór c├ómiada yeterince ilgi g├Ârmemesinden yak─▒n─▒yordu.

Ger├žekten de ├óhirzaman m├╝sl├╝manlar─▒, ne yaz─▒k ki; ┬źEn ├Ânemli meselemiz; ekonomimizin g├╝├žl├╝ olmas─▒d─▒r, kalk─▒nma ve ilerlemenin ne pahas─▒na olursa olsun h─▒z kesmemesi gerekir…┬╗ tarz─▒ndaki telkinlere inanm─▒┼člar, bu sebeple hassasiyet kayb─▒na u─čram─▒┼člard─▒r.

Hassasiyet kayb─▒ sadece ┼čehrin ufuklar─▒n─▒n tarih├« eserlerimiz taraf─▒ndan zar├ófetle ├žizilmesi meselesine dair olsa, belki anla┼č─▒labilir. Ne de olsa ehemmiyetini her seviyeden insan─▒n kavrayamayaca─č─▒, hatt├ó husus├« al├óka duyanlar hari├ž, belli bir k├╝lt├╝r seviyesine sahip ki┼čilerin bile fark edemeyece─či bir inceliktir bu. Fakat ne yaz─▒k ki ├╝lkemizdeki ┬źh─▒zla orta s─▒n─▒fa ge├žti─či┬╗ s├Âylenen, ├žo─ču m├╝tedeyyin, ikinci ku┼čak Anadolu g├Â├žmeni kitle; ├žok daha hayata dair ve hatt├ó hayat├« meselelerde de son derece tepkisiz. En ba┼čta da evlilik m├╝essesesini tehdit eden de─či┼čim ve de─či┼čiklikler hususunda…

Ger├žekten de son zamanlarda bir k─▒sm─▒ de─či┼čen hayat ┼čartlar─▒ sebebiyle kendili─činden; bir k─▒sm─▒ ise baz─▒ ├ževrelerin, toplumu zoraki modernle┼čtirme anlay─▒┼č─▒na hizmet eden kanun├« d├╝zenlemeleri vas─▒tas─▒yla, ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ bir h─▒zla de─či┼čim ya┼čan─▒yor. Zaten ne zamandan beridir e─čitim sistemimiz bu de─či┼čimi ger├žekle┼čtirmeyi hedefler ┼čekilde d├╝zenleniyordu. Mesel├ó e─čitim sistemimiz; k─▒z ve erkek ├Â─črencilerin, aile ferdi olarak de─čil, ekonomik ├Âzg├╝rl├╝─če sahip fertler olarak yeti┼čmesini hedefliyor ve ekonomi makinesinin ihtiya├ž duydu─ču ideal elemanlar─▒ yeti┼čtirmek ad─▒na ├ódeta ┬źcinsiyetsiz, ekonomik robotlar┬╗ ├╝retiyordu.

Belki bir├žok ki┼či fark─▒nda de─čil ama e─čitim sistemimiz erkek ├žocuklar─▒n aleyhine bir d├╝zenleni┼č bi├žimine sahip. Dikkat ederseniz, her y─▒l ├╝niversiteye yerle┼čtirme imtihanlar─▒nda k─▒zlar─▒n ba┼čar─▒ seviyesi y├╝kselirken erkeklerinki g├Âzle g├Âr├╝l├╝r bir bi├žimde d├╝┼č├╝yor.

H├ólbuki f─▒traten erkekler geli┼čimlerini tamamlad─▒klar─▒ zaman, bir kad─▒ndan % 20 kadar daha b├╝y├╝k beyin kitleleriyle ve y├╝z binlerce fazla h├╝cre, milyonlarca daha fazla n├Âron ba─člant─▒s─▒yla daha ├╝st├╝n yetenek ve zek├óya sahip olurlar. Bu; tarih boyunca erkekler aras─▒ndan ├žok daha fazla d├óh├« yeti┼čmi┼č olmas─▒yla da ispat edilmi┼č, gereksiz yere tart─▒┼č─▒lmamas─▒ gereken bir ger├žektir.

Fakat erkeklerin ├žocukluktan ergenli─če ge├ži┼či ve geli┼čim h─▒z─▒ k─▒zlardan daha yava┼č ve ge├ž ger├žekle┼čir. Bu sebeple ├žocuklar─▒n geleceklerinin on d├Ârt ve on yedi ya┼člar─▒nda girilen imtihanlarla belirleniyor olmas─▒; erkekler hen├╝z geli┼čimlerini tamamlamadan, geli┼čimlerinin zirvesindeki k─▒zlar─▒n iyi okullara yerle┼čmesi avantaj─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. Erkek ├žocuklar─▒ ise o s─▒rada hen├╝z daha ├žocuksu, gelece─čini d├╝┼č├╝necek olgunluktan uzak, oyun ve e─členceye d├╝┼čk├╝n bir d├Ânemde oldu─ču i├žin; -biraz da zaman─▒m─▒zdaki teknolojik oyuncaklar tuza─č─▒na daha ├žok yakaland─▒klar─▒ndan- dezavantajl─▒ durumda olmaktad─▒rlar. Ayr─▒ca;

Bu, g├Âr├╝n├╝┼čte k─▒zlar i├žin bir avantaj gibi g├Âr├╝nse de; esasen kad─▒n ve erke─čin birbirinin rakibi de─čil ref├«ka-i hay├ót─▒, yolda┼č─▒, orta─č─▒ oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝nce asl─▒nda kad─▒nlar─▒n da aleyhine olmakta. ├ç├╝nk├╝ k─▒zlar zorlanacaklar─▒ e─čitim programlar─▒na yerle┼čip, a─č─▒r ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒nda sertle┼čiyor ve hem mutlu olam─▒yor hem de hayat─▒n─▒n her y├Ân├╝n├╝ do─čru d├╝zg├╝n ya┼čayam─▒yor. Mesel├ó evlenmekte teredd├╝t ediyor, evlense e┼č ve anne olarak hayat─▒n hakk─▒n─▒ veremiyor ve kendisi de ko┼ču┼čturmaca i├žinde ne ya┼čad─▒─č─▒n─▒ anlam─▒yor. H├ólbuki kad─▒n f─▒trat─▒; inceliklerin fark─▒na varmak, insan├« ili┼čkilerde derinle┼čmek ve duygular─▒n─▒n tad─▒n─▒ ├ž─▒karmakla hayat─▒ anlamland─▒rmaya y├Ânelik bir yap─▒ya sahiptir. Kad─▒n beyninde; s├Âzl├╝ ve s├Âzs├╝z ileti┼čime ayr─▒lm─▒┼č alan, erkeklerden fazlad─▒r. Aile i├ži ili┼čkiler ve annelik, kad─▒n─▒n asla kay─▒ts─▒z kalamayaca─č─▒ bir aland─▒r. Fakat a─č─▒r ├žal─▒┼čma y├╝k├╝ alt─▒ndaki kad─▒n, bunlar─▒ ya┼čamaktan mahrum kalmakta ve mutlu olmamaktad─▒r.

Hatt├ó bu y├╝zdendir ki bir├žok k─▒z ├Â─črenci; kazand─▒─č─▒ fak├╝lteye kay─▒t yapt─▒rd─▒ktan bir-iki y─▒l sonra b├Âl├╝m├╝n├╝n onun f─▒trat─▒na uygun olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝p yeniden imtihana girmekte veya okulu zoraki bitirse de farkl─▒ bir alanda ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Mesel├ó; makine m├╝hendisi, bilgisayar tasar─▒m─▒ ve benzeri alanlarda okuyup, tekstil firmalar─▒nda ├žal─▒┼čan veya i┼č bulamay─▒p ├žal─▒┼čamayan pek ├žok kad─▒n ve k─▒z vard─▒r.

Bu s─▒rada ayn─▒ kontenjana yerle┼čse ├žok daha ba┼čar─▒l─▒ olacak, memleketine daha iyi hizmet edecek, ailesine daha iyi bir gelir getirecek olan bir erkek de bo┼ču bo┼čuna ma─čdur oldu─ču gibi; o erke─čin han─▒m─▒ da belki ge├žim y├╝k├╝n├╝ payla┼čmaya kendisini mecbur hissedip, ├žocuklar─▒n─▒ bak─▒c─▒ya b─▒rak─▒p ├žal─▒┼čmak zorunda kalmaktad─▒r. Yani kad─▒nlara bir faydas─▒ olmad─▒─č─▒ h├ólde; hem kad─▒n, hem erke─če zararl─▒ ve memleketin e─čitim imk├ónlar─▒n─▒n verimsiz kullan─▒lmas─▒na sebep olan bir sistemdir bu. Fakat zoraki kad─▒n-erkek e┼čitli─či anlay─▒┼č─▒ ve s─▒rf piyasalara kalifiye eleman yeti┼čtirme ├žabas─▒ndaki e─čitim sistemi bu verimsizli─čin sebebidir.

Hen├╝z e─čitim ├ža─č─▒nda ba┼člayan bu f─▒trata ayk─▒r─▒ anlay─▒┼č, daha sonra ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒nda ├žok daha fazla kendini g├Âstermektedir. Bilmem fark─▒nda m─▒s─▒n─▒z, modern hayat, bat─▒l─▒lar─▒n ┬źparan─▒n m├óbedi┬╗ dedikleri g├Âkdelenleriyle camilerimizin tepesine dikilirken; o g├Âkdelenlerin i├žindeki ├žal─▒┼čma ve ya┼čama ┼čartlar─▒ ile de mahallelerimizin, evliliklerimizin ve gelece─čimizin ufuklar─▒n─▒ karart─▒yor. ├ç├╝nk├╝ b├╝y├╝k ┼čirketlerin elemanlar─▒ ├╝zerindeki hesaplar─▒ ile evlilik kurumunun huzuru bir t├╝rl├╝ uzla┼čm─▒yor. Mesel├ó siz ┼čimdiye kadar hi├ž, ├žal─▒┼čma ortamlar─▒n─▒ d├╝zenlerken elemanlar aras─▒nda mahremiyet ├žizgisine ri├óyet eden bir ┼čirket duydunuz mu? ├ľyle bir ┼čey yok. Bir├žok firmada ├žal─▒┼čanlar g├Âz g├Âze, diz dize, yan yana ve bu kan─▒ksanm─▒┼č bir durum.

D├╝┼č├╝n├╝n, iyi giyinen, g├Âr├╝n├╝m├╝ne ├Âzen g├Âsteren, diksiyonu d├╝zg├╝n, e─čitim g├Ârm├╝┼č gen├ž k─▒zlar ve gen├ž erkekler… ├ço─ču uzun bir s├╝reden beridir ailesinden uzak; ├╝niversite e─čitimi i├žin ailesinin yan─▒ndan bir ayr─▒lm─▒┼č, ondan sonra hep fert olarak ya┼čam─▒┼č, yurtlarda, bek├ór evlerinde; din, m├óneviyat, ├Ârf, ├ódet nedir bilmeden yeti┼čmi┼č gen├žler bunlar. ├ço─ču bu zamana kadar; okul kantinlerinde, kafelerde kar┼č─▒ cinsle bir arada bulunmu┼č; k─▒sa s├╝re i├žinde yuva kurma ├╝midi olmad─▒─č─▒ i├žin ciddiyetsiz, gelip ge├žici, e─člence ama├žl─▒ g├Ân├╝l ili┼čkileri ya┼čam─▒┼č, m├╝nasebetlerini bu ┼čekilde kurmaya al─▒┼čm─▒┼č. Zaten medya, tabi├« zevkleri birtak─▒m mesÔÇś├╗liyetlerle e┼čle┼čtiren geleneklere s─▒rt ├ževirip, sorumluluk y├╝klenmeden, pe┼čin ve y├╝ksek seviyede zevk almay─▒ sa─člayan modern hayat tarz─▒na ve teknolojik imk├ónlara y├Ânelmeyi, ├ža─čda┼čl─▒─č─▒n gere─či olarak sunmakta.

┼×imdi bu ┼čekilde bi├žimlendirilmi┼č gen├ž k─▒z ve erkeklerin cidd├«, sayg─▒n ve sorumluluk getiren evlilik vazifelerinin alt─▒na girmeye g├Ân├╝ll├╝ olmas─▒ beklenir mi? Hele bir de i┼če girmesi veya i┼činde terf├« etmesi i├žin bek├ór kalmas─▒ daha uygun olacaksa…

─░┼čverenlerin m├╝l├ókat s─▒ras─▒nda;

ÔÇťSeyahat engeliniz var m─▒?ÔÇŁ gibi sorular sorarak, alacaklar─▒ eleman─▒n k─▒sa zaman i├žinde evlenmesini istemediklerini belli etti─či, elemanlar─▒ndan daha ├žok bek├ór olanlar─▒ se├žip yurt d─▒┼č─▒nda e─čitime g├Ânderdi─či ve kariyer bak─▒m─▒ndan y├╝kselmesine yat─▒r─▒m yapt─▒─č─▒, bir s─▒r de─čil. B├╝y├╝k ┼čirketlerin evlili─či k├Âstekleyici uygulamalar─▒, bununla da s─▒n─▒rl─▒ de─čil. Bir├žok ┼čirket; daha uygun fiyata ├žal─▒┼čabilece─čini ve daha uysal olaca─č─▒n─▒ ├Âng├Ârerek, ayn─▒ i┼či yapabilecek elemanlardan bayan olanlar─▒ tercih ediyor. Bilhassa a─č─▒r mesÔÇś├╗liyet gerektirmeyen, daha ├žok hizmet y├Ân├╝ a─č─▒r basan pozisyonlara… Ancak bu bayan elemanlar─▒n evli olmas─▒ hi├ž mi hi├ž tercih edilmiyor.

├ç├╝nk├╝ evli bayanlar─▒n; hamilelikten dolay─▒ fizik├« g├Âr├╝n├╝mlerinin de─či┼čmesi, do─čum ve s├╝t verme izni talep etmeleri, ak─▒llar─▒n─▒n bebeklerinde kalmas─▒ gibi istenmeyen durumlar─▒ olabilir. Hem evli bir bayan eleman; ak┼čamlar─▒ ge├ž saatlere kadar ├žal─▒┼čamaz, yemekli toplant─▒lara, i┼č gezilerine kat─▒lamaz. K─▒l─▒k k─▒yafet bak─▒m─▒ndan da kendini k─▒s─▒tlayabilir, ┼čirketin modern imaj─▒n─▒ temsil edecek ┼čekilde (!) bedenini te┼čhir etmekten ka├ž─▒nabilir.

├ťstelik b├╝y├╝k ┼čirketlerin ├žo─ču; elemanlar─▒n─▒n evlilik huzuruna zarar verecek ┼čekilde onlar─▒ s─▒k s─▒k kad─▒n-erkek kar─▒┼č─▒k bir ┼čekilde yemekli toplant─▒lara, kutlamalara, hizmet i├ži e─čitim bahanesiyle l├╝ks otellere, tatillere g├Ât├╝r├╝rken -bu s─▒rada- elemanlar aras─▒nda evlilikte sad├ókati yok eden m├╝nasebetlere de hi├ž ald─▒r─▒┼č etmiyor.

K─▒sacas─▒ para kazanmaktan ba┼čka hi├žbir gayesi olmayan b├╝y├╝k sermaye sahiplerinin; yuvalar─▒n sa├ódeti, evlilik kurumunun gelece─či, n├╝fus ya┼članmas─▒ ve ├žal─▒┼čanlar─▒n iki d├╝nya sa├ódeti gibi meseleler hususunda hi├žbir hassasiyeti yok. Mevcut kanun├« d├╝zenlemeler de onlar─▒n aile hayat─▒n─▒ dinamitleyen bu uygulamalar─▒na kar┼č─▒ yeterli ├Ânlem alm─▒yor; aksine bu olup bitene dayanamayan bir koca, mesel├ó han─▒m─▒na biraz sesini y├╝kseltecek ve birtak─▒m kurallar koyacak olsa; ┬źaile i├ži s├Âzl├╝ ┼čiddet, bask─▒, ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ k─▒s─▒tlama…┬╗ kapsam─▒nda, ailenin y─▒k─▒m─▒na kap─▒ aralan─▒yor. S├Âz├╝n ├Âz├╝; ta┼člar ba─članm─▒┼č, k├Âpekler sal─▒verilmi┼č.

Art─▒k y─▒lda be┼č y├╝z bin evlili─če mukabil, y├╝z bin bo┼čanma ile bo┼čanma oranlar─▒n─▒n h─▒zla Avrupa ortalamas─▒ seviyesine t─▒rmanmas─▒, ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ geliyor mu?

Bazı kesimler nasıl oluyor da hâlâ;

ÔÇťHayat tarz─▒m─▒z tehlike alt─▒nda. Ad─▒m ad─▒m ┼čer├«at─▒ getiriyorlar!..ÔÇŁ vs. diyerek ├ž─▒─č─▒rtkanl─▒k yap─▒yor anla┼č─▒l─▒r gibi de─čil. Daha da anla┼č─▒lmaz olan─▒ysa; sanki memleketin gidi┼č├ót─▒ g├╝ll├╝k g├╝listanl─▒km─▒┼č, hi├ž problem yokmu┼č gibi reh├óvet i├žinde;

ÔÇťNe olmu┼č birka├ž a─ča├ž kestilerse can─▒m…ÔÇŁ diyen muhafazak├ór kitle…

H├ólbuki as─▒l bizi aya─ča kald─▒rmas─▒ gereken meseleler var. Emniyetteki resm├« verilere g├Âre y─▒lda binden fazla ├žocuk evden ka├ž─▒yor veya kayboluyor. Aile ├žat─▒rdad─▒k├ža enkaz alt─▒ndan ├ž─▒─čl─▒klar y├╝kseliyor. Ne zamana kadar, bunlar─▒ kalk─▒nman─▒n bedeli say─▒p susmaya devam edece─čiz?

H├ólbuki kalk─▒nmak i├žin b├Âyle ├Âl├ž├╝s├╝zce ve usuls├╝zce modernle┼čmeye hi├ž de muhta├ž de─čiliz. Aksine e─čer istersek, ─▒srarla talep eder ve kanun├« yapt─▒r─▒mlarla mecbur edersek ├žal─▒┼čma mek├ónlar─▒n─▒n inan├ž ve hassasiyetlerimize g├Âre ve aileyi koruyacak ┼čekilde d├╝zenlenmesini sa─člayabiliriz. Nas─▒l ki talep olunca tesett├╝r k─▒yafetleri, alternatif tatil mek├ónlar─▒ ve hatt├ó e─člence mek├ónlar─▒ bile hizmete sunuluyor; elbette ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒ da olu┼čturulabilir. Elbette bu hususta tercih yapma y├╝k├╝n├╝, bir i┼če girmek i├žin her t├╝rl├╝ tavizi vermeye m├╝sait durumdaki gen├žlerin omuzuna y├╝kleyemeyiz, ba┼čka t├╝rl├╝ yapt─▒r─▒mlarla sermaye sahiplerini buna mecbur etmenin yollar─▒n─▒ aramak zorunday─▒z.

┼×imdiye kadar muhafazak├ór kesimi en fazla oyalayan; ailev├« d├╝zenimizi kendi ├žabam─▒zla s├╝rd├╝rebilece─čimiz, modernizm bizi her y├Ânden ku┼čatsa da ├Ârf├« de─čerlerimizle i├žtim├ó├« yap─▒m─▒z─▒ ayakta tutabilece─čimizi zannetmemiz idi. Ama art─▒k g├Âr├╝yoruz ki yeni yeti┼čen nesil, bir ├Ânceki neslin hayat tarz─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilece─čini d├╝┼č├╝nm├╝yor. Annesi re├žel, tur┼ču yaparak, diki┼č dikerek ev ekonomisine katk─▒da bulunmu┼č olabilir; ama k─▒z─▒, bu y├Ântemlerle her ge├žen g├╝n ├že┼čitlenen ve kabaran faturalar─▒n ├Âdenemeyece─čini d├╝┼č├╝n├╝yor.

Toplumun gidi┼č├ót─▒n─▒ do─čru okuyup, gerekli tedbirleri zaman─▒nda geli┼čtirmemizin zaman─▒ geldi ge├žiyor. D├╝nya, kendi k─▒s─▒tl─▒ ├ževremizden ibaret de─čil; gelir da─č─▒l─▒m─▒ ad├óletsizli─činin de etkisiyle gecekondu mahallelerinden, k├╝├ž├╝k ┼čehir ve k├Âylerden y├╝z binlerce k─▒z evl├ód─▒m─▒z b├╝y├╝k bir h─▒zla ┼čehirlere ak─▒yor. ┼×ehirleri d├╝zenlemekte ge├ž kal─▒rsak; sem├ólara ve sem├óv├« olan her ┼čeye meydan okuyan perv├ós─▒z g├Âkdelenler; onlar─▒ g├Âz g├Âre g├Âre ├Â─č├╝tecek, ekonomi canavar─▒na yem yapacak. ├çok y├Ânl├╝ d├╝┼č├╝nmek ve ├že┼čitli tedbirleri bir arada devreye sokmak zorunday─▒z.