┼×├ťPHEL─░ E─×LEND─░R─░C─░LER

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

├ľteden beri bana da sorarlar:

ÔÇťÔÇôSatran├ž oynamak c├óiz mi?ÔÇŁ

Ben de ┼ču cevab─▒ veririm:

ÔÇťÔÇôTop oynamak, bilgisayar-cep telefonu oyunu oynamak, televizyon seyretmek… Bunlar─▒n h├╝km├╝ ne ise satranc─▒n h├╝km├╝n├╝ de orada aramak l├óz─▒m.ÔÇŁ

Garip ki, satranc─▒n h├╝km├╝n├╝ merak edenler, bunlar─▒ sormuyorlar. Ger├ži satran├ž ve tavlan─▒n bir fark─▒ var: Eski olmalar─▒.

─░slam f├╝tuhat─▒ ba┼člad─▒─č─▒nda, ilk fatihler; gittikleri beldelerde, insanlar─▒ e─čleyen bu oyunlarla kar┼č─▒la┼čt─▒lar. ─░nsanlar─▒ saatlerce me┼čgul eden bu oyunlar, KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖde;

ÔÇťO (m├╝ÔÇÖminler) bo┼č i┼člerden y├╝z ├ževirirler.ÔÇŁ (el-M├╝ÔÇÖmin├╗n, 3) ├óyet-i ker├«mesinin r├╗huna ayk─▒r─▒ idi. O, bir anlar─▒n─▒ bile ziyan etmeyenler i├žin, miskin miskin saatlerce oyun ba┼č─▒nda oturmak hi├ž de uygun bir davran─▒┼č de─čildi. ├ç├╝nk├╝ m├╝sl├╝man─▒n yapmas─▒ gereken bir s├╝r├╝ hay─▒rl─▒ i┼či vard─▒. ─░b├ódetleri… E─čitimi… Hizmeti… Mai┼četini kazanma gayreti…

├ľyleyse bunlarla saatleri ├Âld├╝rmek israft─▒ ve haramd─▒. Bunlar lehv ve m├ól├óy├ón├« ┼čeylerdi.

Hele i┼čin i├žine kumar kar─▒┼č─▒yorsa, namazdan al─▒koyuyorsa, oynayanlar─▒ birbirine d├╝┼čman ediyor, yalan yere yeminlere, kin ve ad├óvete sevk ediyorsa hi├ž tart─▒┼čmas─▒z haramd─▒.

Bu sebeple fıkıh kitaplarımızda bazı menfî hükümler yer aldı.

Di─čer yandan d├«nimiz; hi├ž nefes ald─▒rmayan, kat─▒ ciddiyetli, b├╝sb├╝t├╝n bir disiplin d├«ni de de─čildi. Bir konuda haram k─▒l─▒c─▒ bir h├╝k├╝m yoksa, onun hel├ól olmas─▒ beklenirdi. O h├ólde, satran├ž da, g├╝n├╝m├╝zdeki benzerleri de bizzat (liaynih├«) haram de─čildi, fakat birtak─▒m prensipler a├ž─▒s─▒ndan b├╝sb├╝t├╝n me┼čr├╗ ve masum da de─čildi.

├ľyleyse ┼č├╝pheli idi.

M├╝zikten spora, oyundan ├že┼čitli seyirlik i┼člere e─člence ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒na giren her ┼čey, belirli prensipler ├žer├ževesinde ele al─▒nmal─▒:

Vakit israf─▒…

Okumak ├žok g├╝zel bir faaliyet de─čil mi? Kazan─▒lmas─▒ gereken bir al─▒┼čkanl─▒k. Fakat farz ib├ódetlerden al─▒koyacak kadar a┼č─▒r─▒l─▒─ča ka├ž─▒ld─▒ysa, de─čil roman, f─▒k─▒h kitab─▒ okumak bile haram olur. Makul seviyede bir zihin dinlendirme, beden din├žle┼čtirme veya sosyal aktivite ise, her e─člence mubah…

├ľyleyse top oynamaktan, internette gezinmeye her e─člendirici ┼čeyde, m├╝sl├╝man─▒n vakit disiplinine ayk─▒r─▒ bir a┼č─▒r─▒l─▒k olmamas─▒ zarur├«.

Bu meseleyi sadece namaz ge├žirmeme gibi g├╝nl├╝k ├Âl├ž├╝ ile daraltmayal─▒m. ├ľm├╝rl├╝k ├Âl├ž├╝de de, insan─▒n; ├Âz├╝ itibar─▒yla, ├žerez olan bu faaliyetleri, ana yemek h├óline getirmesi de bir nevi israft─▒r.

Ge├žti─čimiz y─▒llarda zek├« bir liseli gence, ├╝niversite pl├ón─▒n─▒ sordum:

ÔÇťÔÇôEczac─▒l─▒kÔÇŁ dedi.

ÔÇťÔÇôSenin gibi hareketli bir gen├ž i├žin, biraz durgun bir meslek de─čil mi?ÔÇŁ deyince, as─▒l sebebi ├Â─črendim:

ÔÇťÔÇôEczaneyi kalfaya b─▒rak─▒p, top ko┼čturaca─č─▒m!ÔÇŁ

Eskiden babalar top oynayan ├žocuklar─▒n─▒ azarlarlard─▒, ┼čimdi bizzat kul├╝plerin alt yap─▒lar─▒na kaydetmeye g├Ât├╝r├╝yorlar.

├ç├╝nk├╝ toplumda ayaklar ba┼č, ba┼člar ayak oldu.

M├ónev├« bir e─čitim almam─▒┼č, bir ┼čahsiyet geli┼čtirmemi┼č, bir ideal kazanmam─▒┼č bir├žok gen├ž; elinde gitar yetenek yar─▒┼čmalar─▒nda yahut top pe┼činde fark edilmeyi, ke┼čfedilmeyi hedefliyor.

Bunun neticesi, toplumun itibarl─▒ ki┼čilerinin de─čersiz ki┼čiler olmas─▒… Son h├ódiselerde de e─člence sekt├Âr├╝nden ┬źbir s├╝r├╝┬╗ ki┼činin, toplumu cinnete s├╝r├╝klemeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmedik mi?

Bunun sebebi ne?

─░sterseniz ac─▒ bir mukayese yapal─▒m. T├╝rkiyeÔÇÖnin en itibarl─▒ ├╝niversite hocas─▒n─▒n y─▒ll─▒k gelirini, vasat bir s├╝per lig oyuncusunun y─▒ll─▒k geliriyle kar┼č─▒la┼čt─▒ral─▒m! En iyisi vazge├želim!

┼×├╝phelilerin mubah olabilmesi i├žin ikinci ┼čart:

Kumara asla kap─▒ a├žmamal─▒!

Maalesef bir├žok basit ve masum g├Âr├╝n├╝┼čl├╝ e─člencenin alt─▒nda kumar─▒n izi ├ž─▒k─▒yor. Futbol, bahis ve loto ile kirlenmi┼č. F─▒kh├« incelikleri bilmeyen bir├žok insan; ter atmak i├žin hal─▒ saha ma├žlar─▒ yaparken bile, kaybeden tak─▒ma tatl─▒, gazoz vs. ─▒smarlatt─▒rarak yine bir bahis ve kumara d├╝┼č├╝yor. Bilgisayar oyunlar─▒n─▒n para ile i├žli d─▒┼čl─▒l─▒─č─▒ ise daha ileri boyutlara varm─▒┼č durumda. ├çocuklar─▒ pen├žesine alm─▒┼č baz─▒ oyunlar, cinayetlere bile sebebiyet verebiliyor.

Her Ramazan oldu─ču gibi bu sene de birtak─▒m il├óhiyat├ž─▒lar, kendilerini m├╝├žtehid sanarak abuk subuk fetv├ólar ne┼črine ├ž─▒kt─▒lar. Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-;

ÔÇťFetva vermeye en c├╝rÔÇÖetliniz, ate┼če en c├╝rÔÇÖetk├ór olan─▒n─▒zd─▒r.ÔÇŁ (D├órim├«) buyuruyor.

─░sl├óm d├«ninde m├╝thi┼č sistematik bir hukuk metodolojisi vard─▒r. Buna ra─čmen, bir il├óhiyat├ž─▒; piyangonun haram olmad─▒─č─▒n─▒, ├ž├╝nk├╝ namazdan al─▒koyacak kadar me┼čgul etmedi─čini ve insanlar aras─▒na hus├╗met sokmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Bu s├Âylediklerinin us├╗l-i f─▒kh z├óviyesinde be┼č para etmeyece─čini, bu y─▒llar─▒n profes├Âr├╝ bilmez mi? Elbette bilir. Fakat ya┼č ge├žse de ge├žmeyen ┬ź┼čehvet-i zuhur┬╗ y├╝z├╝nden medyada bir ┼čekilde arz-─▒ endam etmenin yolu olarak bu ├žirkin i┼če ba┼čvurdu.

Kumar ile ilgili hikmetler ba┼čkad─▒r, illet ba┼čkad─▒r. Hikmetler ba┼čl─▒─č─▒nda say─▒lanlar aras─▒nda evet; namazdan al─▒koymak, insanlar aras─▒na hus├╗met sokmak maddeleri vard─▒r. Bunlar b├╝t├╝n kumar t├╝rlerinde ayn─▒ derecede yo─čun hissedilmeyebilir. Fakat kumarda as─▒l olan; haks─▒z, sebepsiz, emeksiz kazan├žt─▒r. Tesad├╝f├« bir b├Âl├╝┼čmenin yap─▒lmas─▒d─▒r. Piyangoya ├žok benzeyen bir hayvan b├Âl├╝┼čme usul├╝, Hazret-i Peygamber taraf─▒ndan yasaklanm─▒┼čt─▒r.

E─člencenin hel├ól olabilmesinin bir ┼čart─▒ da ┼ču:

Harama a├ž─▒k hi├žbir taraf─▒ olmamal─▒.

Bug├╝n, e─člence; um├╗miyetle cins├« gev┼čekliklerin, ihtil├ótlar─▒n hemp├ós─▒. ─░nternet ├Âyle, sinema ├Âyle. E─člence, haram─▒n k├Âpr├╝s├╝…

├ľz├╝n├╝ d├«nimizden alan gelene─čimizde b├Âyle de─čildi.

Mesel├ó g├╝n├╝m├╝z├╝n dans anlay─▒┼č─▒yla, ge├žmi┼čin halk oyunlar─▒n─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒n. G├╝n├╝m├╝z dans─▒; ekseriyetle hayvanat ├óleminde emsaline rastlanan bir nev├« ┬źkur┬╗ olmaktan ├Âteye ge├žemeyen, her anlam─▒yla belden a┼ča─č─▒ k─▒v─▒rmalard─▒r.

Gelenekteki halay, horon ve benzeri oyunlar ise, daima yi─čitlik ve cel├ódet maksatl─▒ olarak omuzlarda bir hareket sa─člar.

M├╝zik de yolunu bir t├╝rl├╝ haramlardan ve yanl─▒┼člardan ay─▒ramamas─▒ y├╝z├╝nden, ┼č├╝pheli ve net├ómeli olarak kalmaktad─▒r.

Bir di─čer ┼čart:

D├╝┼čmanl─▒─ča de─čil, karde┼čli─če hizmet etmeli.

E─člence ve oyun, i├žinde rekabet i├žermelidir elbette. Fakat bu rekabet; kin, d├╝┼čmanl─▒k ve hasede yol a├žmamal─▒d─▒r. Bug├╝n basit bir tak─▒m tutma i┼či; insanlar─▒ hi├ž tan─▒mad─▒klar─▒ kar┼č─▒ tak─▒m taraftar─▒ y├╝z binlerce ki┼činin g─▒ybetini yapma, onlara k├╝f├╝r etme, kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelindi─činde ise neredeyse onlarla ├žat─▒┼čma gibi g├╝nahlara sevk ediyor.

Bu e─člencelerin d─▒┼č─▒nda da d├╝nyan─▒n kendisi de bir oyun ve oyalan─▒┼čtan ibaret… F├ón├«li─čin h├╝kmetti─či kumdan kaleler, k├ó─č─▒ttan kuleler…

ÔÇťD├╝nya ancak bir oyun ve oyalan─▒┼č…ÔÇŁ (el-EnÔÇś├óm, 32)

Rabbimiz b├Âyle s├Âyl├╝yor. Fakat yine Rabbimiz me├ólen buyuruyor ki:

ÔÇťBiz oyun oynam─▒yoruz!ÔÇŁ (Bkz. el-Enbiy├ó, 16; ed-Duh├ón, 38)

D├╝nya oyun ise, nas─▒l oynanmal─▒?

Cevap: Kural─▒na g├Âre…

Anla┼č─▒l─▒yor ki;

D├╝nyada HakkÔÇÖ─▒n ve hakikatin gerektirdi─či bir ciddiyetle ya┼čayan, kazan─▒yor. Fakat d├╝nyay─▒ e─člence mek├ón─▒ zannedenler, kaybediyor.

Oyunlar da hep kazanmak ve kaybetmek ├╝zerine kuruludur, imtihanlar ve yar─▒┼čmalar da ├Âyle… Fakat oyunlarda genellikle ┼čans fakt├Âr├╝ a─č─▒r basar. Bir zar─▒n alt─▒ k├Â┼česinden birinin ├╝ste gelmesi yahut bir deste k├ó─č─▒ttan ├žekilecek olandaki rakam ve ┼čekiller yahut bir bilyenin rakamlarla dolu ├žark durdu─čunda hangi h├ónede kald─▒─č─▒… Hep rastgele…

Kumar─▒n haraml─▒─č─▒n─▒n ve kumar yolcusu oyunlar─▒n mahzurlu olu┼čunun bir hikmeti de, insan─▒ ger├žekten uzakla┼čt─▒r─▒p, rastgeleli─če al─▒┼čt─▒rmas─▒nda…

─░mtihanlar─▒n objektifli─či ve umuma uygulanabilirli─čini sa─člamak i├žin geli┼čtirilen test yani ├žoktan se├žme us├╗l├╝nde de rastgeleli─če kar┼č─▒ tedbir al─▒n─▒r. 4 yanl─▒┼č 1 do─čruyu g├Ât├╝r├╝r.

├ťniversite imtihan─▒ndaki optik formu, toto-loto kuponu doldurur gibi doldurarak, ├╝niversite kazanamayaca─č─▒n─▒ herkes biliyor. Ya cennet? Kumarbazca ya┼čanan bir hayat─▒n sonunda, m├«zanda kime d├╝┼če┼č ├ž─▒kar ki?

Kazananlardan olmak i├žin ├žal─▒┼čmak ┼čart…

Oyun, her zaman ├žok k├Ât├╝ bir ┼čey de de─čil. Oyun; e─čer hakikatin e─čitimi ise, faydal─▒ ve l├╝zumlu. Bu sebeple; g├╝re┼č, binicilik, ok├žuluk / at─▒c─▒l─▒k gibi, ger├žek hayatta da zindelik ve haz─▒rl─▒k m├ón├ós─▒ ta┼č─▒yan oyunlar, b├╝t├╝n hayat─▒ kapsamad─▒─č─▒ takdirde me┼čr├╗ hatt├ó s├╝nnet.

Bug├╝n oyun, bilhassa k├╝├ž├╝klerin e─čitiminde de kullan─▒lmakta. E─členerek ├Â─črenmek, ciddiyetin s─▒k─▒c─▒l─▒─č─▒na kar┼č─▒ g├╝zel bir ├žare.

D├╝nya bir yandan yine de bir oyun… Bir sim├╝l├ósyon. Esas hayat─▒n bir sim├╝l├ósyonu.

Milyon dolarl─▒k bir helikopterle; ÔÇťAl bakal─▒m bir tur da sen bin. Bakal─▒m s├╝rebiliyor musun?ÔÇŁ demek hem hayat├« hem de mal├« a├ž─▒lardan ├žok riskli. Bu sebeple bir helikopterin pilot k├Â┼čk├╝n├╝n ayn─▒s─▒ yap─▒l─▒yor. O u├žarken kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kacak manzaralar film ┼čeklinde ekrana getiriliyor. ┼×artlar tamam─▒yla ayn─▒, fakat hakik├« de─čil. Bu oyun gibi e─čitimde bir hata, hayata yahut milyonlara mal olmuyor.

D├╝nya da ger├žek hayat─▒n sim├╝l├ósyonu. Cennet gibi bir k─▒ymet riske at─▒lamaz! Ona l├óy─▒k olmayan fesat ve dal├ólet ehlini eleyecek bir sim├╝l├ósyon l├óz─▒m. ─░┼čte d├╝nya… Vahdet-i v├╝cud veya ┼č├╝hud anlay─▒┼č─▒na bile buradan bir pencere a├žmak m├╝mk├╝n.

Oyun, gayr-i cidd├« bir ┼čeydir. Fakat sim├╝l├ósyon m├╝him bir e─čitim vas─▒tas─▒d─▒r. ─░nsan vakit ├Âld├╝rmek, oyalanmak i├žin oyun oyna┼čta kal─▒rsa, elenir. Fakat oyunun i├žindeki oyunu fark edip, ciddiyetle oynarsa kazan─▒r! ├ç├╝nk├╝ oyun da kural─▒na g├Âre oynanmal─▒d─▒r!