RAMAZAN VE SUSUZLUK

YAZAR : Do├ž. Dr. Harun ├ľ─×M├ť┼× ogmusharun@yahoo.com

Ramazan art─▒k yaz aylar─▒na geliyor. K├Âyde ge├žen ├žocuklu─čumun ilk ramazanlar─▒ da Temmuz ve A─čustos aylar─▒na denk gelmi┼čti. K├╝├ž├╝k oldu─čumuz i├žin oru├ž tutmad─▒─č─▒m─▒z h├ólde, Ramazan ve yaz─▒n bir arada olu┼čunun bilincindeydik. ├ç├╝nk├╝ b├╝y├╝klerimiz sahur yapt─▒ktan sonra tarlaya gider ve ├Â─čleye kadar ├žal─▒┼čarak paydos ederlerdi. Veya i┼člerini sabah serinli─činde ve ak┼čam├╝st├╝ yapacak ┼čekilde ayarlarlard─▒. Oru├ž de─čilken bile g├╝ne┼čin alt─▒nda hasat ve benzeri beden├« g├╝├ž isteyen i┼člerle me┼čgul olman─▒n zorlu─čunu yaln─▒zca ya┼čayanlar bilirler. E─čer beraberinizde g├Ât├╝rd├╝─č├╝n├╝z su, toprak testide de─čil de naylon bidonda falansa -ne kadar g├Âlgede muhafaza etmeye ├žal─▒┼č─▒rsan─▒z ├žal─▒┼č─▒n- s─▒caktan iyice pi┼čece─či i├žin i├žinizi serinletmez. ─░├žtik├že karn─▒n─▒z ┼či┼čer ama kanmazs─▒n─▒z. Onun i├žin -vi┼čne ho┼čaf─▒ ve ayran gibi ba┼čka serinleticiler de olmakla birlikte- o g├╝nlerde iftarda en de─čerli nimet, su idi. Vaktiyle doldurulup r├╝zg├ór alaca─č─▒ bir g├Âlgede serinletilmi┼č, suyunu s├╝zen cinsten k─▒rm─▒z─▒ testiler iftara yak─▒n kurulan sofran─▒n en m├╗ten├ó yerinde bulunurdu. Hatt├ó zaman zaman daha ikindiden k├Ây├╝n 1 kilometre uza─č─▒nda bulunan ┬źKisse┬╗ denilen mevkideki p─▒nara su doldurmaya gidildi─či olurdu. ─░ftarda b├╝y├╝k bak─▒r taslarda ikram edilmesi de ayr─▒ bir merasimdi. ─░├ženlere; ÔÇťAman ├žok i├žme, biraz ye de sonra yine i├žersin…ÔÇŁ ┼čeklinde ihtarlarda bulunulurdu. Ezan okunur okunmaz testiyi ba┼č─▒na diken babam─▒n bir arkada┼č─▒n─▒n karn─▒na giren a─čr─▒, hep emsal olarak zikredilirdi.

Buzdolaplar─▒ o zaman yeni yeni k├Âylere gelmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒n esiri oldu─ču i├žin gereksiz g├Ârd├╝─č├╝nden buzdolab─▒ al─▒nmas─▒na ba┼člang─▒├žta kar┼č─▒ ├ž─▒kan babaannemin, ka├ž defa;

ÔÇťAman gelin, buzdolab─▒na bir su koy da iftarda i├želim!ÔÇŁ dedi─čini hat─▒rl─▒yorum. Babaannemin a─čabeyi olan ┬źHac─▒ Dede┬╗miz ise buzdolab─▒nda so─čutulmu┼č su ile ilgili olarak ┬źkesmikli su┬╗ tabirini T├╝rk├žemize kazand─▒rm─▒┼čt─▒! Ayn─▒ zamanda annemin dedesi olan Hac─▒ Dedemiz, ter├óvih k─▒lmak ├╝zere daha sal├ó verilirken yola ├ž─▒kar, caminin hemen kar┼č─▒s─▒nda bulunan bizim evde mola vererek, ta┼čl─▒ktaki ba┼č k├Â┼čede yerini al─▒r ve su istedi─činde de kendi icad─▒ olan bu tabiri kullan─▒rd─▒. ┬źKesmik┬╗, saman─▒n irisine denilir. Ancak onun bu ifadeyi ┬źkesmek┬╗ masdar─▒ndan ┬źkesici, insan─▒n hararetini ├Ânleyici┬╗ gibi bir anlamda kulland─▒─č─▒n─▒ zannediyorum. Yap─▒ olarak T├╝rk├že gramer kaidelerine ne kadar muv├óf─▒k d├╝┼čt├╝─č├╝ erbab─▒na havale olunur.

Ramazan ve su ile ilgili bir h├ót─▒ra da di─čer dedemden, babam─▒n babas─▒ndan. Bir g├╝n dedem, babam ve ben sebze sulamaya gittik. Sahura kald─▒rmalar─▒ i├žin annelerimizi s─▒k─▒ s─▒k─▒ tembihledi─čimiz ve sahurdan sonra onlarla birlikte tarlaya gitmek istedi─čimiz g├╝nler. O zaman b├╝y├╝klerimizin husus├« bir gayreti olmamas─▒na ra─čmen, Ramaz├ónÔÇÖ─▒n farkl─▒l─▒─č─▒n─▒n fark─▒nda olurduk. Ancak bu farkl─▒l─▒─č─▒ bedavadan ya┼čard─▒k. ├ç├╝nk├╝ orucu ┬źteknenin ucundan┬╗ tuttu─čumuz demler… Bu sebeple s─▒cak g├╝n boyunca, ben susad─▒k├ža tulumbadan su ├žekip i├žiyordum. Bu durumu g├Âren rahmetli dedem birinde;

ÔÇťHarunÔÇÖum, bir de benim yerime i├ž!ÔÇŁ dedi. Ak┼čam evde anlat─▒l─▒nca, bu s├Âz├╝n uzun s├╝re ┼čaka konusu oldu─čunu hat─▒rl─▒yorum.

Benim o g├╝nlerde ilk tuttu─čum oru├žlar da su ile ilgili h├ót─▒ralar bar─▒nd─▒r─▒r. Biz ├žocuklar i├žin uzad─▒k├ža uzayan g├╝n├╝ t├╝ketebilece─čim me┼čgaleler bulmak maksad─▒yla ne kadar ├žaba g├Âsterdi─čimi hat─▒rl─▒yorum: Top oynamak, p─▒nara su doldurmaya gitmek, televizyon izlemek ves├óire. O zaman k├Ây├╝m├╝zde televizyon yaln─▒zca kahveh├ónelerde vard─▒. K├Âyde iki adet olan kahveh├óneye ise biz ├žocuklar─▒n girmesi yasakt─▒. Beyaz pos b─▒y─▒kl─▒ kahveciler, hususiyle ├žizgi film oynarken kap─▒ e┼či─čine ili┼čivermi┼č ├žocuklar─▒n say─▒s─▒ 3-5ÔÇÖi buldu mu ├žo─ču zaman sonunda kaba bir kelime de yer alan ├Âyle bir; ÔÇť├ç─▒k─▒n len!ÔÇŁ derlerdi ki hepimiz ├žil yavrusu gibi da─č─▒l─▒rd─▒k. Bu sebeple biz, sihirli cam─▒ ancak kahveh├ónenin penceresinden veya kap─▒s─▒ndan izleyebilirdik. ─░┼čte bu g├╝nlerden birinde idi. ├ľ─čle s─▒ca─č─▒nda yorgun d├╝┼č├╝p toprak evimizin k├╝├ž├╝k salonunda uyumu┼čum. R├╝yamda su i├žti─čimi mi g├Ârd├╝m nedir, uykumun i├žerisinde kalk─▒p yan─▒mdaki k├╝├ž├╝k k─▒rm─▒z─▒ testiyi ba┼č─▒ma dikmi┼č l─▒k─▒r l─▒k─▒r i├žmeye ba┼člam─▒┼č─▒m. Bir├óderim benim bu h├ólimi g├Âr├╝r g├Ârmez;

ÔÇťÔÇô├ébey orucun bozuluyor len!ÔÇŁ diye beni sarsarak kendime getirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č. Ancak bu epey bir zaman alm─▒┼č olmal─▒. ├ç├╝nk├╝ ben kendime geldi─čimde baya─č─▒ kanm─▒┼č ve hararetimin s├Ânm├╝┼č oldu─čunu hissettim. Tabi├« bu kez;

ÔÇťÔÇôNeden beni uyand─▒rmad─▒n?ÔÇŁ diye ona ├ž─▒k─▒┼čmaya ba┼člad─▒m. B├Âyle durumlarda orucun bozulmu┼č olmayaca─č─▒n─▒, bunun All├óhÔÇÖ─▒n bir ikram─▒ oldu─čunu da bilmedi─čim i├žin o zaman uzun s├╝re a─člad─▒─č─▒m─▒ hat─▒rl─▒yorum.

─░lk defa Ramaz├ónÔÇÖ─▒n tamam─▒n─▒ ilkokuldan ├ž─▒kt─▒ktan sonra KurÔÇÖ├ón kursunda iken tuttum. O zaman art─▒k HaziranÔÇÖa denk geldi─či i├žin ├Âncekilere g├Âre hava daha az s─▒cak, ama g├╝nler daha uzundu. Buna ra─čmen devaml─▒ kapal─▒ yerde bulunmam─▒z ve biraz daha serpilmi┼č olmam─▒z sebebiyle orucun o ilk tecr├╝belerimizdeki zorlu─ču azald─▒. Sonraki Ramazanlar gittik├že bahara ve serin havalara, hele hele k─▒┼č mevsimine denk geldik├že garipser oldum. ├ç├╝nk├╝ ├žocuklu─čumdaki ilk oru├ž tecr├╝belerimde Ramazan ve susuzluk aras─▒nda zihnimde ├žok g├╝├žl├╝ bir ba─č kurmu┼čum. Bana g├Âre RamazanÔÇÖla susamak birbirini tamamlayan ┼čeylerdi. Susamadan oru├ž tutulur muydu hi├ž?

Asl─▒nda hepimizin a┼ča─č─▒ yukar─▒ b├Âyle bir alg─▒s─▒ vard─▒r. Zaten bu, ┬źRamazan┬╗ kelimesinin s├Âzl├╝k m├ón├ós─▒nda da var.* Ge├žen RamazanÔÇÖd─▒ san─▒yorum. ├çok s─▒cak oldu─ču i├žin kendi odalar─▒m─▒z─▒ b─▒rak─▒p klimal─▒ bir odada toplanm─▒┼č ├žal─▒┼č─▒yoruz. Bir arkada┼č geldi ve;

ÔÇťOoo c├óiz mi y├óh├╗? Oruca hile kat─▒yorsunuz!ÔÇŁ dedi. G├╝l├╝┼čt├╝k.

G├╝n├╝m├╝zde ziraat, benim s├Âz├╝n├╝ etti─čim y─▒llara g├Âre olduk├ža makinele┼čti. Art─▒k o zaman bedenen yap─▒lan bir├žok i┼č bug├╝n ├óletlerle yap─▒l─▒yor. Bununla birlikte maden i┼č├žileri gibi zor beden├« i┼čler yaparak oru├ž tutanlar h├ól├ó mevcut. Onlar yine i┼člerini yapacaklar tabi├« ki. Zaten oru├žla zorluklara dayanman─▒n ve sabr─▒n bir araya gelmesinden daha tabi├« ne olabilir? Oru├ž iradenin bilendi─či ib├ódettir! Garip olan, oru├žla meskenetin bir araya getirilmesidir. Allah bizi bunlar─▒ bir arada d├╝┼č├╝nmekten korusun ve c├╝mlemizin orucunu kabul etsin!

____________________
* Bkz. R├óg─▒b, M├╝fred├ótu Elf├óz─▒ÔÇÖl-KurÔÇÖ├óniÔÇÖl-Ker├«m, ┬źRamazan┬╗.