YAKILMAKTAN KURTULAN ESER

YAZAR : Abdullah Mesud HIDIR mahidir@hotmail.com

Erzurumlu ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri, 18. asr─▒n mutasavv─▒f, ┼čair ve ├ólimlerindendir. 18 May─▒s 1703 Cuma g├╝n├╝ Erzurum HasankaleÔÇÖde d├╝nyaya geldi. Nesebi, muhtereme v├ólideleri taraf─▒ndan Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe dayan─▒r. Bulundu─ču ├ževre ve ailesi, onu ilme y├Âneltti. ─░lk hocas─▒; ├ževresinde dindarl─▒─č─▒ ve takv├ós─▒yla bilinen, babas─▒ Dervi┼č Osman EfendiÔÇÖdir. ─░brahim Hakk─▒ Efendi, ─░smail Fak├«rullah Hazretleri ile ilk defa 9 ya┼č─▒nda Siirt TilloÔÇÖda g├Âr├╝┼čt├╝ ve o Allah dostunun m├óneviy├ót─▒ndan ├žok etkilendi. E─čitimine burada devam edip babas─▒yla beraber Muhammed S─▒hr├ón├«ÔÇÖden ilm-i heyet / astronomi okudu. 1728ÔÇÖde ┼čeyhinin vefat─▒n─▒n ard─▒ndan, ir┼čad hizmetlerinde onun v├órisi oldu. 1747ÔÇÖde ├že┼čitli ziyaretler ger├žekle┼čtirmek ve ├Ânemli eserleri incelemek i├žin ─░stanbulÔÇÖa gitti ve Sultan I. MahmudÔÇÖla g├Âr├╝┼čt├╝. Bizzat SultanÔÇÖ─▒n izniyle, saray k├╝t├╝phanesinde ara┼čt─▒rmalar yapt─▒. Bu ├žal─▒┼čmalar─▒ neticesinde, 1757 senesinde me┼čhur M├órifetn├óme adl─▒ eserini v├╝cuda getirdi. Bu b├╝y├╝k Hak ├ó┼č─▒─č─▒, 22 Haziran 1780 tarihinde rahats─▒zlanarak Rabb-i Rah├«mÔÇÖe kavu┼čtu. T├╝rbesi, Siirt Ayd─▒nlarÔÇÖdad─▒r.

***

Erzurumlu ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri, ─░stanbul yolculu─čunda yan─▒ndakilerle birlikte gece bir kahvehanede konaklar. Kahveci, oradakilere l├╝zumundan fazla izzet ve ikramda bulununca yolcular, kahvecinin ├žok iyi bir adam oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler. Ancak ilm-i k─▒y├ófet konusunda engin bilgi sahibi olan ve bu mevzuda e┼čsiz bir kitap da kaleme alan ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri; kahvecinin g├Âzleri, v├╝cut yap─▒s─▒ ile davran─▒┼člar─▒n─▒n birbirine uymad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek, onun hakk─▒nda farkl─▒ bir kanaate var─▒r. Bir taraftan da adam─▒n iyilikleri kar┼č─▒s─▒nda, bilgilerinden ┼č├╝phe etmeye, bu konudaki ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n bo┼ča gitti─čini d├╝┼č├╝nmeye ba┼člay─▒p, gece boyu uyuyamaz.

Sabah hesab─▒ g├Ârmek isteyen Dervi┼č Efendi; kahvecinin y├╝ksek fiyat istemesine itiraz edip, hesapta bir yanl─▒┼čl─▒k ve haks─▒zl─▒k oldu─čunu ileri s├╝rer. Kahveci sinirlenir hiddetle ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmaya ba┼člar. ├édeta bamba┼čka biri olur. Duruma muttal├« olan Erzurumlu ─░brahim Hakk─▒ Hazretleri;

ÔÇťÔÇôVer baba ver! Ne istiyorsa ver. Bu adam az daha bana eserimi yakt─▒racakt─▒!ÔÇŁ der. (Bkz. Esen DO─×ANAY, YL Tezi – Erzurumlu ─░brahim Hakk─▒ ve R├╗huÔÇÖ┼č-┼×├╝r├╗h)

DU├éSI MAKBUL PAD─░┼×AH

Orhan GaziÔÇÖnin o─člu Sultan I. Murad, 29 Haziran 1326ÔÇÖda BursaÔÇÖda do─čdu. ┬źH├╝d├óvendig├ór┬╗ ve ┬źGazi H├╝nk├ór┬╗ nisbeleriyle an─▒l─▒r. Bursal─▒ ├ólimlerden tahsil g├Ârd├╝. Lala ┼×ahin Pa┼ča, ┼×ehzade MuradÔÇÖ─▒ idar├« ve asker├« konularda ihtimamla yeti┼čtirdi. Bir s├╝re sonra Rumeli ordu kumandanl─▒─č─▒na getirildi. 1360ÔÇÖta babas─▒n─▒n vefat─▒yla padi┼čah oldu. 1362ÔÇÖde EdirneÔÇÖyi fethederek ba┼č┼čehir yapt─▒. Bu fetih, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Avrupa ortalar─▒na do─čru ilerlemesini ve Balkanlara ─░sl├ómÔÇÖ─▒n ula┼čmas─▒n─▒ sa─člad─▒. 1364ÔÇÖte elde etti─či S─▒rp S─▒nd─▒─č─▒ zaferiyle tarihe m├╝h├╝r vurdu. Fethetti─či yerleri z├óhir├« olarak medreselerle, b├ót─▒n├« olarak da ad├ólet ve huzurla tezyin etti.

Sultan I. MuradÔÇÖ─▒n idaresindeki Osmanl─▒ ordusu 9 A─čustos 1389 tarihinde Kosova meydan─▒nda ha├žl─▒larla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geldi. SultanÔÇÖ─▒n Berat KandiliÔÇÖnde yapt─▒─č─▒ du├ólar─▒n neticesinde All├óhÔÇÖ─▒n nusretiyle m├╝sl├╝manlar zafere kavu┼čtu. Zaferin ard─▒ndan harp meydan─▒nda gezen padi┼čah, bir S─▒rp taraf─▒ndan han├žerlenerek ┼čeh├ódet ┼čerbetini i├žti. ┼×ehid edildi─či yerde makam─▒, BursaÔÇÖda kabri vard─▒r.

Sultan Murad H├╝d├óvendig├ór, dervi┼č me┼črepli bir padi┼čah idi. Bunun i├žin elinden gelen her t├╝rl├╝ gayreti sarf ettikten sonra her i┼čin sonunu Allah Te├ól├óÔÇÖya havale eder, du├ó ve niyazdan hi├žbir zaman f├óri─č kalmazd─▒. Nitekim PlevneÔÇÖyi on be┼č g├╝n muhasara etti─či halde fethin bir t├╝rl├╝ m├╝yesser olmamas─▒ ├╝zerine oraya bir miktar asker b─▒rakarak geri ├žekilmi┼čti. Ancak o kadar eme─če ra─čmen geri ├žekilmesi kendisini son derece ├╝zd├╝ ve;

ÔÇťH├ól─▒k Te├ól├ó Hazretleri, bu y─▒k─▒las─▒ kaleyi kahreyleyip v├«ran eyleye!ÔÇŁ diye du├ó ve iltic├óda bulundu. Bu esnada bir haberci geldi ve kalenin bir duvar─▒n─▒n yerle bir oldu─čunu bildirdi. Oysa kalenin y─▒k─▒lmas─▒n─▒ icap ettiren bir sebep yoktu. Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa ┼č├╝krederek o y─▒k─▒k duvardan kaleye giren ─░sl├óm askeri, k─▒sa bir m├╝ddette oray─▒ fetheyledi.

CAM─░ DERYA ├ťZRE OLA!

K─▒l─▒├ž Ali Pa┼ča, 1500 y─▒l─▒nda ─░talya KalabriyaÔÇÖn─▒n bir k├Ây├╝nde d├╝nyaya geldi. Papaz olmak ├╝zere NapoliÔÇÖye giderken Berber├« korsanlar─▒ taraf─▒ndan esir al─▒nd─▒. Uzun s├╝re kad─▒rgalarda ├žal─▒┼čt─▒ktan sonra m├╝sl├╝man olup ┬źAli┬╗ ad─▒n─▒ ve ┬źUlu├ž┬╗ n├óm─▒n─▒ ald─▒. 1548ÔÇÖde Turgut Reis ile TrablusÔÇÖun fethine kat─▒ld─▒. 1551ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖa gelerek tersane reisli─či vazifesinde bulundu. 1560ÔÇÖta Piy├óle Pa┼ča ile AkdenizÔÇÖe a├ž─▒ld─▒. 1565ÔÇÖteki Malta ku┼čatmas─▒na kat─▒ld─▒. ─░nebaht─▒ Deniz Sava┼č─▒ÔÇÖnda mesÔÇÖul bulundu─ču sol cenahta ha├žl─▒ donanmas─▒n─▒ ├ž├Âkerterek Malta ┼č├Âvalyelerinin kaptan gemisini ele ge├žirdi. 80 gemiyle ─░stanbulÔÇÖa ula┼čmas─▒ II. SelimÔÇÖin ma─čl├╗biyet ac─▒s─▒n─▒ biraz olsun dindirdi. Padi┼čah taraf─▒ndan Kaptan-─▒ Dery├ól─▒─ča getirildi ve ismi ┬źK─▒l─▒├ž┬╗ olarak de─či┼čtirildi. Sokullu Mehmed Pa┼ča ile birlikte k─▒sa s├╝rede iki y├╝z elli par├ža donanma gemisiyle tekrar AkdenizÔÇÖe a├ž─▒larak Osmanl─▒ bayra─č─▒n─▒n AkdenizÔÇÖde bir as─▒r daha h├ókim olmas─▒n─▒ sa─člad─▒. K─▒l─▒├ž Ali Pa┼ča, 21 Haziran 1587 tarihinde ─░stanbulÔÇÖda vefat etti. Kabri, TophaneÔÇÖde ad─▒na yapt─▒rd─▒─č─▒ caminin yan─▒ndad─▒r.

***

Kaptan-─▒ Dery├ó K─▒l─▒├ž Ali Pa┼ča, bir g├╝n zaman─▒n padi┼čah─▒ III. Murad HanÔÇÖ─▒n huz├╗runa ├ž─▒karak, kendi ad─▒na bir cami yapt─▒rmak i├žin m├╝saadelerini ister. ┼×air ruhlu ve ayn─▒ zamanda n├╝ktedan padi┼čah;

ÔÇťÔÇôSen ki deryalar─▒n serdar─▒s─▒n. Muktedir isen camini derya ├╝zre in┼ča et! Sana karada bir kar─▒┼č yer yoktur.ÔÇŁ diye ferman buyurur.

K─▒l─▒├ž Ali Pa┼ča so─čukkanl─▒l─▒kla;

ÔÇťÔÇôH├╝nk├ór─▒m─▒z do─čru derler. Bizim evimiz de, mek├ón─▒m─▒z da deryalard─▒r. O h├ólde m├óbedimizin de derya ├╝zre in┼čas─▒ m├╝nasiptir.ÔÇŁ deyip huzurdan ├ž─▒kar.

Derh├ól Mimar SinanÔÇÖ─▒n yan─▒na giderek durumu ona anlat─▒r. Tophane a├ž─▒klar─▒nda bu in┼čaat─▒n yap─▒labilece─čini s├Âyler. Koca Sinan in┼čaat yerini g├Âr├╝p be─čenince haz─▒rl─▒klar ba┼člar.

K─▒l─▒├ž Ali Pa┼ča, kad─▒rgalarla Anadolu sahillerinden iri kayalar─▒ ta┼č─▒t─▒p caminin in┼ča edilece─či yerde denizi doldurtarak k├╝├ž├╝k bir ada meydana getirir. Bu ada sahile ah┼čap bir k├Âpr├╝ ile ba─čland─▒ktan sonra, Mimar Sinan camiyi bu ada ├╝zerine in┼ča eder. K─▒l─▒├ž Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n bu gayret ve muvaffak─▒yeti, Osmanl─▒ devlet adamlar─▒n─▒n engin ufkunun bir misalidir.

┬źHAK YOL ─░SL├éM YAZACA─×IZ!┬╗

Abdurrahim KARAKO├ç, 7 Nisan 1932 tarihinde Kahramanmara┼č ElbistanÔÇÖda do─čdu. Ailesinde ┼čairlerin bulunmas─▒, onu k├╝├ž├╝k ya┼čta ┼čiire y├Âneltti. 1958ÔÇÖde belediye mesÔÇÖul muhasibi olarak girdi─či memuriyetten 1981ÔÇÖde emekli oldu. ─░lk kitab─▒ ┬źHasanÔÇÖa Mektuplar┬╗─▒ 1964 y─▒l─▒nda bitirip yay─▒nlad─▒. 1985ÔÇÖte AnkaraÔÇÖda gazetecili─če ba┼člayan Karako├ž, bir ara politikaya girdi. Politikaya niye girip niye ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ soranlara;

ÔÇťÔÇôAllah r─▒z├ós─▒ i├žin girmi┼čtim, Allah r─▒z├ós─▒ i├žin ayr─▒ld─▒m.ÔÇŁ derdi.

Anadolu kokan ┬źMihriban┬╗─▒n g├╝ftesini yazan Abdurrahim KARAKO├ç, 7 Haziran 2012 tarihinde vefat etti.

***

Abd├╝rrahim KARAKO├ç, me┼čhur ┬źHak Yol ─░sl├óm Yazaca─č─▒z!┬╗ ┼čiirinin hik├óyesini kendi diliyle ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇť1960 y─▒l─▒nda, 27 May─▒s ─░htil├óliÔÇÖnden sonra yazd─▒─č─▒m bir ┼čiirdir. Baz─▒ yerlerde o zaman T├╝rkiyeÔÇÖde ─░sl├ómÔÇÖa kar┼č─▒ menf├« bir tav─▒r vard─▒. Ben o zaman, o ┼čiiri yazd─▒m. ├ç├╝nk├╝ l├╝zumluydu. Baz─▒ mesajlar─▒n ├Ânceden verilmesi faydal─▒yd─▒. Rahmetli Bekir BERK vard─▒, Said-i Nurs├«ÔÇÖnin avukatlar─▒ndan. Bizim oraya bir d├óv├ó i├žin gelmi┼č, beni de g─▒y├óben tan─▒yor:

ÔÇťÔÇôKarako├ž!ÔÇŁ dedi. ÔÇťMar┼č olabilecek ┼čiirin yok mu?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôYeni yazd─▒─č─▒m bir ┼čiirim var. ─░ster mar┼č yap─▒n, isterseniz ├Âyle okuyun.ÔÇŁ dedim. Rahmetli bir okudu ve ├žok sevdi. Ve onun ├╝zerine mar┼člar yap─▒ld─▒. O d├Ânemlerde otob├╝slerle AnadoluÔÇÖda dola┼č─▒rken bu mar┼člar ├žal─▒nd─▒.

Mektuplar, 27 May─▒sÔÇÖla beraber ├ž─▒kt─▒. Ben yaz─▒yordum fakat ├Âyle an geldi ki 27 May─▒s darbesi oldu. Birine yazmal─▒y─▒m, mesaj g├Ândermeli, T├╝rkiyeÔÇÖye gitmeli o mesaj. Fakat o g├╝n├╝n ┼čartlar─▒nda su├ž unsuru ta┼č─▒mamal─▒. Ad─▒n─▒ Hasan koydum. Bunu da ilk mektupta belirttim:

Mektup yazd─▒m HasanÔÇÖa,
Ha HasanÔÇÖa, ha sana!..

(Bkz. ├ť├žgen Piramidin Zirvesindeki Cihan ┼×airi Abdurrahim KARAKO├ç – Hayrullah ERASLAN)