UYUYUN-UYANIN!

YAZAR : M. Ali E┼×MEL─░ seyri@seyri.com seyri@yuzaki.com

Akla bir soru d├╝┼čt├╝:

ÔÇôUykuya m─▒ dayanam─▒yorsunuz, uykusuzlu─ča m─▒ dayanam─▒yorsunuz?

─░ki dostun aln─▒ terledi:

ÔÇôBen uykuya dayanamam!

ÔÇôBen de uykusuzlu─ča!

ÔÇô─░kisi de ayn─▒ ┼čey.

ÔÇô├ľyle g├Âr├╝n├╝yor.

ÔÇôO zaman niye farkl─▒ sual, farkl─▒ cevap.

ÔÇôFarks─▒z sayal─▒m.

ÔÇôFakat farkl─▒l─▒k var, ayn─▒ ┼čey de─čil.

ÔÇôNas─▒l yani?

ÔÇô┼×├Âyle: Uykuya dayanamamak, uykusuzlu─ča dayan─▒r─▒m demek. C├╝mle olarak b├Âyle; ancak bu, m├ón├ó olarak uykusuzlu─ča da dayanamamay─▒ ifade ediyor.

ÔÇô─░┼čte ayn─▒ ┼čey.

ÔÇôDe─čil. ├ç├╝nk├╝ dayanman─▒n bir de yaslanmak m├ón├ós─▒ var. Uykuya yaslanmak ile uykusuzlu─ča yaslanmak ayr─▒ ┼čeyler.

ÔÇôBu da do─čru.

ÔÇôDaha bir├žok farkl─▒l─▒klar var, g├Âr├╝lmesi gereken.

ÔÇôKafam ├žatlayacak. Gerisi kals─▒n. Daha fazlas─▒n─▒ akl─▒m almaz.

ÔÇôBil├ókis daha fazlas─▒ l├╝zumlu. Yoksa g├Âz uyansa da ak─▒l ve g├Ân├╝l uykuda kal─▒yor. H├ólbuki g├Âz uyusa da ak─▒l uyumamal─▒, g├Ân├╝l uyumamal─▒. ├ç├╝nk├╝ onlar uykudayken insan─▒n b├╝t├╝n anlay─▒┼č─▒, r├╝yadan ve hayalden ibaret. Mesele de zaten bu. Uyku ve uykusuzluk aras─▒nda koca bir ├Âm├╝r ge├žip gidiyor. L├ókin nas─▒l ge├žiyor? Nas─▒l ge├žmeli? Bu ger├že─če vaktinde kafa yormazsak, herkesin mutlak uyan─▒┼č─▒ olan ├Âl├╝m ├ón─▒nda meseleyi idrak etmenin ne m├ón├ós─▒ olur? Elbette hi├žbir m├ón├ós─▒ olmaz. ├ľyle de─čil mi?

ÔÇôEvet, ger├žekten de ├Âyle. ├ľyleyse; insan hayat─▒, bu hususta en g├╝zel ┼čekilde ve ebed├« hakikate uygun olarak e─čitilebilirse, verimli ve canl─▒. Aksi h├ólde, verimsiz, bo┼č ve hayal├« bir ya┼čay─▒┼č─▒n fel├óketi.

ÔÇô─░┼čte akl─▒n uyan─▒┼č─▒!

─░ki arkada┼č aras─▒ndaki sohbet bu noktaya geldi─činde, e─čitim b├╝lb├╝l├╝ kanat ├ž─▒rpt─▒. Tefekk├╝r├╝n sem├óv├« penceresine kondu. ─░drakin hikmet camlar─▒n─▒ berrak sesiyle t─▒kt─▒klad─▒. G├Âzler ona dikkat kesilince ┼čak─▒maya ba┼člad─▒:

ÔÇťÔÇôDostlar!

┼×u f├ón├« ├ólem; insan i├žin hem uyutucu, hem de uyand─▒r─▒c─▒ say─▒s─▒z c├ózibe, al├órm ve sinyallerin merkezidir.

─░├žimizde bir yanda; ┬źUyuyun!┬╗ f─▒s─▒lt─▒s─▒ dola┼č─▒r, bir yanda; ┬źUyan─▒n!┬╗ r├╝zg├ór─▒ eser.

┬źUyuyun┬╗ f─▒s─▒lt─▒s─▒, bu f├ón├«de nefs├ón├«, d├╝nyev├« ve ┼čeyt├ón├« her t├╝rl├╝ zevk u saf├ó ve bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒d─▒r ki; bunlar, dozaj─▒ artt─▒─č─▒ anda g├Ânl├╝ ├Âld├╝ren birer uyku afyonudur. Dedikodu, h─▒rs, riy├ó, ┼čehvet, ba┼č olma sevdas─▒, HakkÔÇÖa ve hakikate d├╝┼čmanl─▒k, tembellik, b─▒kk─▒nl─▒k, bencillik, cimrilik, korkakl─▒k ve d├╝nya sevgisi, bu afyonun de─či┼čik t├╝rleridir. ─░nsan, bu afyonlardan hangisini ├žekse; kafay─▒ t├╝ts├╝ler, idraki ve akl─▒ yitirmeye, g├Ânl├╝n kabiliyetlerini kaybetmeye ba┼člar. Kuvvetli bir uyand─▒r─▒c─▒ olursa, kurtulma ihtimali yine de vard─▒r. Ancak; ┬źUyuyun!┬╗ f─▒s─▒lt─▒s─▒n─▒n tamamen h├ókim oldu─ču g├Ânl├╝, sadece ├Âl├╝m uyand─▒rabilir. Ya da ├Âl├╝m ┼čiddetinde ba┼čka ┼čoklar!..

Onun i├žin;

┬źUyan─▒n!┬╗ r├╝zg├ór─▒; yaln─▒zca r├╗hun ve g├Ânl├╝n ├╝zerindeki gaflet tozlar─▒n─▒ silip s├╝p├╝rerek, kalp g├Âz├╝n├╝ a├žmaya ├žal─▒┼čan il├óh├« nefesten ibaret de─čildir. O; bazen yeri alt├╝st eden korkun├ž bir deprem, bazen her ┼čeyi toz eden m├╝thi┼č bir kas─▒rga, bazen ne var ne yok bo─čup atan bir tufan, bazen deh┼četli bir trafik kazas─▒, bazen k├╝l eden yang─▒n, bazen her ┼čeyi imha eden bir sava┼č, bazen ┼čif├ós─▒ m├╝mk├╝n olmayan salg─▒n ve m├╝zmin hastal─▒klar ┼čeklinde uzay─▒p giden il├óh├« ihtarlard─▒r. Bu ihtarlar; hakikate k├Âr olan g├Âzler nazar─▒nda fel├óket, ├órif bak─▒┼člar i├žinse All├óhÔÇÖ─▒n merhamet ve lutfudur.

Çünkü;

Bir fay hatt─▒ ├╝zerinde veya buna benzer her an tetiklenebilecek ├ófetlerin tam ortas─▒nda, nefsin dal ve budaklar─▒n─▒ ├Âl├╝m keskisiyle d├╝zeltip zarif bir kul olmak m─▒ g├╝zeldir; yoksa ├Âl├╝m├╝ bir l├óhza hat─▒rlatmayan bir hayat i├žinde cehennemlik bir odun k├╝t├╝─č├╝ olmak m─▒?

Nas─▒l ki bir at─▒n din├žli─či, at sineklerine ba─čl─▒ysa; kullar─▒n da ├Âl├╝me ve ebed├« ├óleme kar┼č─▒ uyan─▒k h├ólde bulunmalar─▒, g├Ân├╝l sinekleri diyebilece─čimiz s─▒k─▒nt─▒, ─▒st─▒rap, ├ófet, hastal─▒k vesair h├óllere ba─čl─▒d─▒r. ├ľyle ki, tefekk├╝r etti─či takdirde bir saniye sonra herhangi bir ola─čan├╝st├╝ h├ódise sebebiyle ├Âlebilece─čini kabul etmeyecek insan yoktur. Deprem, sel ve kazadan uzak, gencecik kimseler bile bir kalp krizi ile bir anda gitmiyor mu ├Âb├╝r ├óleme?

Allah dilese; ┼čok ihtarlar, ├╝rk├╝t├╝c├╝ ve korkun├ž sinyaller olmadan da bu hayat─▒ ya┼čatabilirdi bize. Ancak o zaman insanlar─▒n neredeyse tamam─▒, sadece ├Âl├╝rken uyanabilirlerdi.

B├╝t├╝n bunlara ra─čmen herkes, r├╗hunun ba─člant─▒ kurdu─ču trafolara g├Âre y├Ânlenir. Yani mesele, hangi sinyallerle irtibat h├ólinde oldu─čumuzdur. ─░├ž ├ólemimizde uyutucu merkezli kablolar m─▒ d├Â┼čeli, uyand─▒r─▒c─▒ merkezli kablolar m─▒? Zira hangi merkeze do─čru kablo kopuksa, o taraftan kalbe hi├žbir sinyal ula┼čmayacakt─▒r. Niceler var ki sonsuz bir tehlikenin ortas─▒nda oldu─ču h├ólde hi├žbir ├╝rk├╝nt├╝ hissetmez. T─▒pk─▒ Nemrut gibi, Firavun gibi, Eb├╗ Cehil gibi… ├ťstelik uyand─▒r─▒c─▒ sesler de, onlar i├žin art─▒k gaflet ve sap─▒kl─▒klar─▒n─▒ art─▒rma vazifesi g├Âr├╝r.

─░┼čte bu sebeple;

Uyan─▒┼č, madd├« ve m├ónev├« her t├╝rl├╝ canl─▒l─▒k ve hayat─▒n temelinde en ├Ânemli ve ilk ad─▒md─▒r. Ak─▒l n├╗runun g├╝ne┼či, g├Ân├╝l bah├žesinin ┼čafa─č─▒d─▒r. ─░drakin ┼čifresi, d├╝┼č├╝ncenin ┼čahdamar─▒d─▒r. Bu ger├žekten hareketle ┬źyakaza┬╗ ┼čeklinde terimlendirilmi┼č olan uyan─▒kl─▒k, b├╝t├╝n meselelerin ba┼č─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r. ├ç├╝nk├╝;

ÔÇť─░nsanlar uykudad─▒r; ├Âl├╝nce uyan─▒rlar…ÔÇŁ (Acl├╗n├«, Ke┼čf├╝ÔÇÖl-Haf├ó, II, 312/2795) ifadesi; be┼čerin beden olarak de─čil, daha ziyade g├Ân├╝l olarak ne kadar derin uykulara dald─▒─č─▒na, ├Âyle ki bu uykulardan onu ancak ├Âl├╝m├╝n uyand─▒rd─▒─č─▒na ├Âzellikle dikkat ├žekmektedir.

Onun i├žin uyan─▒kl─▒k bu ├žer├ževede;

G├Ânl├╝ sapt─▒racak her ├že┼čit gaflet, g├╝nah ve isyan gibi uykular─▒n yan─▒nda; HakkÔÇÖa kulluk ve g├╝zel davran─▒┼člardan yorgunluk, y─▒lg─▒nl─▒k ve b─▒kk─▒nl─▒k gibi mahmurluklardan uyanmak ve bu t├╝r uykulara dald─▒ran yataklardan kalkmak demektir.

Bu kalk─▒┼č; uyan─▒┼č─▒n sebebi istikametinde harekete ge├ži┼čtir ki, bir ─▒rma─č─▒n topraktan f─▒┼čk─▒r─▒p deryas─▒na do─čru akmas─▒na benzer. ┼×ayet ak─▒┼čta b─▒kk─▒nl─▒k ve durgunluk olmazsa, yani k─▒┼č─▒n donmadan, yaz─▒n buharla┼čmadan yola devam edilirse; maksat ve vuslat m├╝mk├╝n olur. Bu itibarla Cen├ób-─▒ Hak, ilk vahiyden sonra evine gidip ├╝zerini ├Ârten Hazret-i Peygamber -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe g├Ânderdi─či ikinci vahiyde;

ÔÇťEy ├Ârt├╝s├╝ne b├╝r├╝nen! Kalk!ÔÇŁ (el-M├╝ddessir, 1-2) buyurmu┼čtur.

Nitekim O Peygamberler Sultan─▒ da bu il├óh├« ferman ile derh├ól do─črulup kalkm─▒┼č ve m├ónev├« m├ón├óda ├Âm├╝r boyu bir daha ne yatm─▒┼č, ne oturmu┼čtur…

Dolay─▒s─▒yla uyan─▒kl─▒k; sadece uyku yorgan─▒n─▒ ├╝zerimizden atmak de─čil, ayn─▒ zamanda g├Ânl├╝ de yataktan kald─▒rmakt─▒r.

Necip Faz─▒l ne g├╝zel s├Âyler:

Bana kefendir yatak, sana tabuttur havuz;
Sen k─▒vr─▒l ben gideyim Son Peygamber k─▒lavuz!..

Hâsılı:

Bizler; yakaza, yani uyan─▒kl─▒─č─▒n ├ódetlerini de─čil de al├ómetlerini ta┼č─▒d─▒─č─▒m─▒z an, Hazret-i PeygamberÔÇÖin ard─▒nday─▒z demektir…

L├ókin g├╝zel de olsa yakazan─▒n/uyan─▒kl─▒─č─▒n sadece ├ódetlerini ta┼č─▒yorsak; bilmeliyiz ki, ancak uyurken g├Âr├╝len ve g├╝zelli─či ger├žekte asla ya┼čanmam─▒┼č olan ge├žici bir r├╝yaday─▒z. Bir r├╝ya ki d─▒┼č─▒ yald─▒zl─▒, fakat i├ži bo┼č, bombo┼č h├╝lya…

Âh uykular âlemi yalancı dünya!..

Âh!..

Bu ├óh i├žinde g├Ân├╝ller; eyv├óha d├╝┼čmemenin derdiyle yo─črulmal─▒, ger├žekten duyabilmenin ve g├Ârebilmenin ┼čart─▒ olan bir uyanm─▒┼čl─▒k i├žin gayret ve du├ó h├ólinde ya┼čamal─▒:

Zebûnu etme İlâhî, yalancı dünyânın,
─░├žinde bo─čma bu idr├óki sahte r├╝ÔÇÖy├ón─▒n!
┼×u g├Ânl├╝ ┼čimdi uyand─▒r, b─▒rakma uykulara;
Esîri eyleme yâ Rab, cilâlı hülyânın!

Kulak uyursa i┼čitmez SenÔÇÖin ezel sesini,
Uyursa can g├Âz├╝ g├Ârmez cihanda m├ókesini,
├ľl├╝mden ├Ânce bu Seyr├«, uyans─▒n All├óhÔÇÖ─▒m!
Uyand─▒r uykuda bilmez SenÔÇÖinle g├╝ftesini.ÔÇŁ