TEFEKK├ťR

YAZAR : Sami G├ľKS├ťN

Tefekk├╝r; bir ┼čey ├╝zerinde yo─čunla┼č─▒p, ibret almak niyetiyle derinlemesine d├╝┼č├╝nmektir. Fudayl bin lyad -rahmetull├óhi aleyh- de; tefekk├╝r├╝; iyilik ve k├Ât├╝l├╝─č├╝ g├Âsteren bir ayna olarak tarif eder.

─░nsan, her an tefekk├╝r h├ólinde olmal─▒d─▒r. K├óinat─▒n, insan─▒n, arz─▒n ve sem├ón─▒n nas─▒l yarat─▒ld─▒─č─▒n─▒ inceden inceye d├╝┼č├╝nmelidir. Tefekk├╝r, insana has bir ├Âzelliktir.

┼×u da bilinmelidir ki, insan─▒n bilgisinin artmas─▒ ve davran─▒┼člar─▒n─▒n d├╝zelmesi, tefekk├╝rle ba┼člamaktad─▒r. Bu sebeple; Cen├ób-─▒ Hak, KurÔÇÖ├ón-─▒ Ker├«mÔÇÖinde baz─▒ hususlar─▒ dile getirdikten sonra ┼č├Âyle buyurmaktad─▒r:

ÔÇť(Allah) su sayesinde sizin i├žin ekinler, zeytinler, hurmalar, ├╝z├╝mler ve di─čer meyvelerin hepsinden bitirir. ─░┼čte bunlarda tefekk├╝r eden (d├╝┼č├╝nen) insanlar i├žin b├╝y├╝k bir ibret vard─▒r.ÔÇŁ (en-Nahl, 11)

─░nsan─▒ tefekk├╝re davet eden Allah Te├ól├ó, KurÔÇÖ├ónÔÇÖda daha bir├žok yerde bu konuya i┼čaret etmektedir. ├él-i ─░mr├ón S├╗resiÔÇÖnin 190. ├óyetinde ┼č├Âyle buyurur:

ÔÇťG├Âklerin ve yerin yarat─▒l─▒┼č─▒nda, gece ile g├╝nd├╝z├╝n birbiri ard─▒nca gelip gidi┼činde akl-─▒ sel├«m sahipleri i├žin ger├žekten ibretler vard─▒r.ÔÇŁ

Bu ├óyette, tefekk├╝re davet edilen ak─▒l sahiplerinin durumunu a├ž─▒klayan bir sonraki ├óyette de Cen├ób-─▒ Hak;

ÔÇťOnlar ayakta, oturarak ve yanlar─▒ ├╝zerine yatarken (her an) All├óhÔÇÖ─▒ anarlar. G├Âklerin ve yerin yarat─▒l─▒┼č─▒ ├╝zerinde tefekk├╝r ederler (d├╝┼č├╝n├╝rler ve) ┬źRabbimiz!┬╗ (derler), ┬źSen bunu bo┼čuna yaratmad─▒n, Sen y├╝cesin! Bizi cehennem azab─▒ndan koru!┬╗ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 191) buyurur.

Tahlil edildi─činde;

G├Âklerin ve yerin yarat─▒l─▒┼č─▒ ile gece ile g├╝nd├╝z├╝n de─či┼čimi, bir ba┼čka deyi┼čle mek├ón ve zaman─▒n il├óh├« kudrete del├óleti akl-─▒ sel├«m sahiplerinin ibret nazar─▒na sunulur.

B├Âylece bizden, varl─▒─č─▒n ger├žek bilgisine ula┼čma gayretini g├Âstermemiz talep edilmektedir.

Daha sonra bu tefekk├╝r├╝n netice vermesi i├žin, her ├ón─▒ kapsamas─▒ gerekti─či hat─▒rlat─▒l─▒r.

B├Âyle derin ve devaml─▒ bir tefekk├╝r├╝n neticesinde, All├óhÔÇÖ─▒n ├╝st├╝n kudretinin ve e┼čsiz sanat─▒n─▒n eserlerini idrak etmeleri sonunda, ak─▒l sahiplerinin Rablerine derin bir sayg─▒yla y├Ânelmeleri ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r.

Tefekk├╝r de bir ib├ódettir zaten… ─░b├ódetlerin bir gayesi de tefekk├╝r de─čil midir?

Tefekk├╝r├╝n konusu bir ba┼čka ifadeyle d├╝┼č├╝ncemizin sahas─▒; ├óyetlerde ifade edildi─či ├╝zere Rabbimiz, k├óinat ve kendimizdir. Daha do─črusu bu ├╝├ž varl─▒k aras─▒ndaki irtibat ve m├╝nasebettir.

All├óhÔÇÖ─▒n z├ót-─▒ il├óh├«si hakk─▒nda tefekk├╝r yap─▒lamaz. ├ç├╝nk├╝ Cen├ób-─▒ Hak, ┼čekil ve s├╗ret olarak hi├žbir ┼čekilde tahayy├╝l edilemez. Bu konuda Sevgili Peygamberimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- buyurmaktad─▒r:

ÔÇťAll├óhÔÇÖ─▒n yaratt─▒klar─▒ ├╝zerinde tefekk├╝r edin. OÔÇÖnun z├ót─▒ ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmeyin. Siz OÔÇÖnun kadrini (lay─▒k oldu─ču ┼čekilde) asla takdir edemezsiniz.ÔÇŁ (Deylemi, II, 56)

Fakat All├óhÔÇÖ─▒n fiilleri ve yaratt─▒klar─▒ hakk─▒nda tefekk├╝r├╝ her an yapmal─▒y─▒z. Bunu da ihmal etmememiz l├óz─▒m.

Cen├ób-─▒ Hak ve k├óinat irtibat─▒na bakt─▒─č─▒m─▒z zaman, bu tefekk├╝rde insan─▒n g├Ârevi; k├óinattaki uyar─▒c─▒ i┼čaretler kar┼č─▒s─▒nda ilgisiz kalmay─▒p bunlara h├ókim olan kanunlar─▒ bulmak, ├ž├Âzmek, bunlar─▒n var olu┼čundaki il├óh├« hikmetleri anlamak ve hayat─▒ buna g├Âre de─čerlendirmek olmal─▒d─▒r.

Mesel├ó; sabah g├╝ne┼čin do─čmas─▒, ak┼čam batmas─▒, buna ba─čl─▒ olarak de─či┼čik renkte bitkilerin yeti┼čmesi, ├že┼čitli ├╝r├╝nler vermesi; ├Âyle basit olaylar de─čil, il├óh├« m├╗cizelerdir.

E─čer bas├«retimizi ve g├Ân├╝llerimizi a├žabilsek, bunlar─▒ sanki g├Âzlerimizin ilk defa g├Ârd├╝─č├╝ yeni bir tabloymu┼č gibi tel├ókki edebilsek, nihayet duygular─▒m─▒z─▒ al─▒┼čkanl─▒─č─▒n verdi─či donukluktan kurtarabilsek, canl─▒ ve cans─▒z varl─▒klar─▒yla bu k├óinat─▒n b├╝y├╝k bir dersh├óne oldu─ču g├Âr├╝l├╝r. Bu dersh├ónede mevcut canl─▒ ve cans─▒z her varl─▒k All├óhÔÇÖ─▒n lutfuyla bilgi y├╝kl├╝ birer ├óyet ve mesaj durumundad─▒r.

─░nsan; ba┼čka varl─▒klardan farkl─▒ olarak k├óinattaki bu il├óh├« mesajlar─▒ okumaya, bilmeye ve ├ž├Âzmeye muktedirdir. Bu durum, ak─▒l sahibi olman─▒n bir sorumlulu─čudur. Ak─▒l sahibi olman─▒n ┼čerefini belirtmek ├╝zere de Cen├ób-─▒ Hak bir├žok ├óyetinde; ÔÇťAk─▒l sahipleri i├žin ibret vard─▒r.ÔÇŁ buyurmaktad─▒r.

─░nsan; ak─▒l sayesinde Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa muhatap olabilmekte, OÔÇÖnun emirlerini kavray─▒p, bunun sonucunda da, OÔÇÖnu ayakta, oturarak ve yan─▒ ├╝zere yatarken bile anmakta, OÔÇÖnu tan─▒y─▒p sevmenin hazz─▒na varmaktad─▒r.

Di─čer varl─▒klar kendi ba┼člar─▒na ya┼čarken; insan, canl─▒-cans─▒z e┼čyay─▒ zerrelerden k├╝rrelere kadar b├╝t├╝n varl─▒klar─▒ tefekk├╝r konusu yapmakta, bunlar kar┼č─▒s─▒ndaki hayretini yenemeyip;

ÔÇťY├ó Rabbi, Sen bunlar─▒ bo┼ča yaratmad─▒n!ÔÇŁ demekten kendini alamamaktad─▒r.

D├╝┼č├╝nen ve duyan insan; bu d├╝nyan─▒n ├Âb├╝r d├╝nyas─▒ da olabilece─čini tefekk├╝r etmeli, k├óinat ├╝zerindeki tefekk├╝rden, kendisi, vazifesi ve ├ók─▒beti ├╝zerinde tefekk├╝re ge├žmeli, All├óhÔÇÖ─▒n azab─▒ kar┼č─▒s─▒nda deh┼čet duyarak;

ÔÇťBizi cehennem azab─▒ndan koru!ÔÇŁ diyerek yalvarmal─▒d─▒r.

─░nsan; ├Ânce kendi varl─▒─č─▒ndan ba┼člayarak, di─čer varl─▒klar─▒ da ve nice e┼čyay─▒ da tefekk├╝r konusu yaparak, hi├žbir ┼čeyin tesad├╝f eseri olmad─▒─č─▒n─▒n fark─▒na varmal─▒d─▒r.

Bu ├ólem ve nizam kendili─činden var olmayaca─č─▒na g├Âre bir yarat─▒c─▒ vard─▒r, O da Allah Te├ól├óÔÇÖd─▒r.

Ba┼čka bir tefekk├╝r konusu da, peygamberlerin neden g├Ânderildi─čidir. Evet, insan; akl─▒yla Yarat─▒c─▒ÔÇÖy─▒ bulabiliyor. Fakat Yarat─▒c─▒ kar┼č─▒s─▒ndaki kulluk vazifelerimizi, kendili─čimizden bilip yapmam─▒z m├╝mk├╝n de─čildir. Bu ├žaresizli─čimize kar┼č─▒ Cen├ób-─▒ Hak; lutfuyla peygamberler g├Ândermi┼č, onlar vas─▒tas─▒yla kulluk g├Ârevlerimizi etrafl─▒ca bildirmi┼čtir.

Ancak insan; ├«man ve s├ólih amellere ├ža─č─▒ran peygamber sesine kulak verecek haz─▒rl─▒─č─▒, ┼čuurlu bir tefekk├╝rle kazanmaktad─▒r. Bizim Peygamberimiz Hazret-i Muhammed Mustaf├ó -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin, ├«m├óna ├ža─čr─▒s─▒na ic├óbet etti─čimizi; g├╝nahlardan ba─č─▒┼članman─▒n ve k─▒y├ómet g├╝n├╝ zorluklardan kurtulman─▒n garantisi olarak kabul etmekte, All├óhÔÇÖ─▒n peygamberleri vas─▒tas─▒yla etti─či vaatlerden d├Ânmeyece─čine olan kuvvetli inanc─▒m─▒z─▒ ise huzur ve g├╝venimizin kayna─č─▒ olarak bilmekteyiz.

Hul├ósa, insan, her ┼čeyi derinlemesine d├╝┼č├╝nmelidir. Konu┼čaca─č─▒ zaman d├╝┼č├╝nerek konu┼čmal─▒, her a─č─▒zdan ├ž─▒kan s├Âz├╝n kendisini ba─člayaca─č─▒n─▒ bilmelidir. ┼×akalar─▒m─▒z, esprilerimiz bile hay─▒rl─▒ ve m├ón├ól─▒ olmal─▒ ve tefekk├╝re sevk etmelidir. T─▒pk─▒ Mevl├ón├ó HazretleriÔÇÖnin ba┼č─▒ndan ge├žen ┼ču ibretli h├ódise gibi;

Bir g├╝n, g├╝zel sesli ve KurÔÇÖ├ónÔÇÖ─▒ da ├žok g├╝zel okuyan bir h├óf─▒z, bir namaz sonras─▒ mihr├óbiye okuyordu. Okunan bu g├╝zel a┼čr-─▒ ┼čerif; Mevl├ón├ó HazretleriÔÇÖni ├žok duyguland─▒rd─▒─č─▒ i├žin g├Âzya┼člar─▒ i├žinde dinliyordu.

Bu s─▒rada elini a─čz─▒na kapatarak esneyen bir adam Mevl├ón├ó HazretleriÔÇÖnin yan─▒na geldi. Akan g├Âzya┼člar─▒na bir m├ón├ó veremedi─či i├žin sordu:

ÔÇťÔÇôEfendi hazretleri ni├žin a─čl─▒yorsunuz? A─člayacak bir ┼čey mi var ortada?ÔÇŁ

Adam bu arada esnemeye devam ediyordu. Mevl├ón├ó Hazretleri adama anlayaca─č─▒ dilden cevap verdi:

ÔÇťÔÇôG├╝zel sesli h├óf─▒zdan gelen KurÔÇÖ├ón sesi; bana, cennet kap─▒s─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č sesi gibi geliyor da onun i├žin…ÔÇŁ

Esneyen adam da ba┼č─▒n─▒ sallay─▒p;

ÔÇťÔÇôBana da cennet kap─▒s─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č sesi gibi geliyor…ÔÇŁ dedi.

Hazret-i Mevl├ón├ó, k├╝├ž├╝k bir d├╝zeltme yapt─▒:

ÔÇťÔÇôAram─▒zda ince bir fark var. Senin duydu─čun ses, cennet kap─▒s─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č sesi de─čil, kapan─▒┼č sesi olmal─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝, a├ž─▒l─▒┼č sesi g├Âzya┼č─▒ d├Âkt├╝r├╝r, kapan─▒┼č sesi ise uyku getirir.ÔÇŁ

H├ós─▒l─▒ tefekk├╝r, her noktada muhta├ž oldu─čumuz hasletlerdendir. R├╗humuzun inki┼čaf─▒, ├«m├ón─▒m─▒z─▒n g├╝├žlenmesi, ib├ódetlerimizin hu┼č├╗ ile yap─▒lmas─▒, ├ód├ób-─▒ mu├ó┼čeretimizin istikamet bulmas─▒ ve g├Ân├╝l ufkumuzun sadece d├╝nya pl├ón─▒nda s─▒k─▒┼č─▒p kalmamas─▒, tefekk├╝r hasletini gerekti─či gibi ya┼čamam─▒za ba─čl─▒d─▒r.

Cen├ób-─▒ Hak, Peygamberimiz EfendimizÔÇÖin, sah├óbe-i kir├óm─▒n ve Hak dostlar─▒n─▒n tefekk├╝r ikliminden kalplerimize hisseler ihsan eylesin!

├ém├«n…