MANTAR ├ťZER─░NE B─░R TEFEKK├ťR

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

Ge├ženlerde kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m bir soru:

ÔÇť─░tikad─▒n─▒n/inanc─▒n─▒n bozuk oldu─čunu bildi─čimiz yazarlar─▒n kitaplar─▒n─▒ okuyabilir miyiz?ÔÇŁ

Soruyu ├žo─čaltmak m├╝mk├╝n:

ÔÇťBat─▒n─▒n tekni─čini al─▒p ahl├ók─▒n─▒ almamak m├╝mk├╝n m├╝?ÔÇŁ

ÔÇťMenf├« inan├ž ve fikriyata sahip ├Â─čreticilerin bulundu─ču okullara gitmeli mi? Gitmezsek o bilim dallar─▒ndan uzak kalm─▒┼č olmaz m─▒y─▒z?ÔÇŁ

ÔÇťNeden bizim g├╝├žl├╝ bir sinemam─▒z yok?ÔÇŁ

ÔÇťMektep-medrese ay─▒r─▒m─▒ nereden ├ž─▒kt─▒?ÔÇŁ

Ben o ilk soruya muhatap oldu─čumda, hen├╝z o sabah radyoda dinledi─čim haber program─▒ndan akl─▒mda kalanlar─▒ anlatmaya ba┼člad─▒m. Ba┼čka hi├žbir ┼čey s├Âylemeden; soru, cevab─▒n─▒ bulmu┼č oldu.

Haber program─▒nda konu mantarlard─▒… Her ┼čey tefekk├╝re vesile… Bakal─▒m mantar, bu sorulara nas─▒l cevap olacak?

K─▒┼č aylar─▒ ve bereketli ya─čmurlar, mantarlar─▒; mantar pe┼čine d├╝┼čen vatanda┼člar da zehirlenme vakalar─▒n─▒ tetiklemi┼čti. Haber program─▒na bir mantar uzman─▒ ├ža─č─▒r─▒lm─▒┼čt─▒.

Mantar uzman─▒n─▒n i┼či zordu.

Bir yandan, mesle─či etraf─▒nda te┼čviklerde bulunmak istiyordu. Fakat bir yandan zehirden ve zehirlenmekten uzak tutmak istiyordu.

┬ź├ç─▒k─▒n ormanlara, toplay─▒n, pi┼čirin, yiyin, bir ┼čey olmaz!┬╗ diyemiyordu.

Fakat st├╝dyoya getirdi─či mantarlar─▒ g├Âstererek;

ÔÇťBak─▒n ┼ču k─▒ymetli mantarlara, buna AvrupaÔÇÖda ┼ču kadar euro veriyorlar, burada ise tekme at─▒yorlar. ┼×unun lezzetini bir bilseniz!..ÔÇŁ diyordu.

Ard─▒ndan bir ba┼čka t├╝r├╝ g├Âsteriyor;

ÔÇťBu direkt ├Âld├╝r├╝r.ÔÇŁ diyordu.

├ç├Âz├╝m ne idi?

S├Âzlerinden anlad─▒─č─▒m ┼ču idi:

ÔÇťYa mantar uzman─▒ olacaks─▒n─▒z ya mantardan vazge├žeceksiniz.ÔÇŁ

├ç├╝nk├╝ mantar─▒n verece─či protein, g─▒da vs. ba┼čka ┼čeylerden elde edilebilirdi. Daha asl├« yiyeceklerden; etten, s├╝tten, sebze ve meyvelerden…

Ormandan toplanan mantar ile bunlar─▒n fark─▒ ne?

Mantar, kontrol d─▒┼č─▒…

D├╝nya bizim emrimize ├óm├óde k─▒l─▒nm─▒┼č, fakat ba┼čka bir vesile ile de s├Âyledi─čimiz gibi* insan bu d├╝nyadaki pek ├žok ┼čeyi ham h├óliyle kullanamaz. Bitki ve hayvanlarda bu terbiye ve ─▒slah i┼čini as─▒rlar ├Âncesinden kontrol├╝ alt─▒na alm─▒┼čt─▒r. Ahlattan geli┼čtirdi─či armut, verim vermektedir. Ehl├«le┼čtirebilece─či hayvanat─▒ tespit etmi┼č, de─čerlendirmi┼čtir. Elbette yeme-i├žme bahsinde din de insan─▒n en m├╝him k─▒lavuzu olmu┼čtur.

Baz─▒ y├Ânleriyle bitkilere, baz─▒ y├Ânleriyle hayvanlara benzeyen, asl─▒nda tamamen ayr─▒ bir s─▒n─▒f olan mantarlar; ┬źmaya┬╗ ad─▒n─▒ verdi─čimiz ┼čekilleri hari├ž, uzun s├╝re insan─▒n ziraati d─▒┼č─▒nda kalm─▒┼čt─▒r.

─░nsan; kendi ekti─či, kendi bi├žti─či ┼čeyleri kontrol edebilir. Fakat kendili─činden geli┼čen bu alanda; ancak tecr├╝be ve tahlillerle hangi t├╝r├╝n zehirli, hangi t├╝r├╝n zehirsiz oldu─ču anla┼č─▒labilir.

Burada bir acem f─▒kras─▒ anlatal─▒m.

Bir adam k─▒rdan mantar toplam─▒┼č, eve gelip g├╝zelce pi┼čirmi┼č, han─▒m─▒na ikram etmi┼č. Ertesi sabah sormu┼č:

ÔÇôGece rahat uyudun mu?

ÔÇôEvet, deliksiz bir uyku ├žektim. Ne oldu ki?

ÔÇô─░yi o zaman, sana zahmet, kalan mantarlardan bana da bir yemek yap─▒ver!

Evet tecr├╝be i┼čini, evl├ód ├╝ ─▒yal ├╝zerinde yapmak ├žok ac─▒mas─▒zca…

Bizim k├╝lt├╝r alan─▒m─▒z, medeniyet topra─č─▒m─▒z olmayan alanlarda yeti┼čen mantarlar, tehlike i├žerirler. Zehir tehlikesi… Maalesef tarihimizde en zek├« evl├ótlar─▒m─▒z─▒ AvrupaÔÇÖya tahsile g├Ândererek bu hatay─▒ yapt─▒k. Maksad─▒m─▒z, kendi bah├žemizde bulamayacaklar─▒na inand─▒─č─▒m─▒z proteinleri, vitaminleri, mineralleri almalar─▒ idi. Fakat zehirlenip geldiler. Bizim bah├želeri de mahvettiler.

Uzman diyor ki, en tehlikeli zehir, belirtisini en ge├ž g├Âsterendir. Bu bizim f─▒kradaki uyan─▒k ÔÇśacemÔÇÖi de aldatacak bir ┼čey… Bizim J├Ânt├╝rklerden, yabandan zehirlenmi┼č gen├ž T├╝rklerden de olduk├ža ge├ž olarak zehrini kusanlar g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

─░nsan, yedi─či ┼čeyden tesir al─▒r.

Mantar bu m├ón├óda da tuhaf bir organizma…

Nerede karanl─▒k, rutubetli bir ortam… ├ç├╝r├╝meye y├╝z tutmu┼č bir a─ča├ž g├Âvdesi veya nebat├«, hayvan├« art─▒k varsa i┼čte oras─▒ mantar ├╝remesi i├žin elveri┼čli bir yer… Tabi├« rutubet i├žin ya─čmur da l├óz─▒m.

Mantar cazip… ├ç├╝nk├╝ ├žok h─▒zl─▒ var oluyor ve b├╝y├╝yor. Deyim h├ólinde, mantar gibi bitmek deyi┼čimiz de ondan. G├Âk g├╝r├╝lt├╝lerinin topra─č─▒ yard─▒─č─▒ ve b├Âylece mantarlar─▒n ├ž─▒kabildi─čine de inan─▒lm─▒┼č. Hatt├ó Arap├žas─▒ fatr, yani yar─▒lma k├Âk├╝nden bir kelime… Schopenhauer ise, mantardaki; ta┼č─▒, topra─č─▒ yaran kuvvetin; ┬źvar olmak iradesi┬╗ oldu─čunda ─▒srarc─▒… Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n ifadesiyle ┬źtomurcuk derdi, nesil endi┼česi┬╗ de diyebiliriz buna…

Bat─▒ d├╝nyas─▒ da; muharref dinlerin, bat─▒k medeniyetlerin nursuz, karanl─▒k, batakl─▒k bir meydan─▒… Bu sebeple mantar fikirler, b├Âyle zeminlerde kolay ├╝r├╝yor.

Karanl─▒k, rutubet ve ├ž├╝r├╝k… Bunca k├Ât├╝ ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒n i├žinden bol bol zehir ├ž─▒kmas─▒ normal. Abdurrahim KARAKO├ç sitemle s├Âylemi┼č:

En temiz topraklara, g├╝l eksem mantar biter.

Enderunlu Hasan Y├óverÔÇÖin zihninde de mantar, pis ve istenmeyen k├╝fl├╝ bir manzara:

Felek, Mecn├╗n serin ettiyse has-p├╗┼č
Benim ba┼č─▒mda da mantar bitirdi!

ÔÇťFelek, MecnunÔÇÖun ba┼č─▒na nas─▒l ├žer-├ž├Âp giydirdiyse, benim ba┼č─▒mda da mantar bitirdi!ÔÇŁ

Di─čer yandan zehirli mantarlar─▒n bir k─▒sm─▒ albenili, renkli…

T─▒pk─▒ karanl─▒k, pis kokulu mahfillerde ├╝retilmi┼č zehirli bir fikir, zehirli bir yorum gibi; i├ži ac─▒, d─▒┼č─▒ tatl─▒; ├Âz├╝ ├žirkin, kabu─ču s├╝sl├╝…

Hayrete d├╝┼č├╝ren, neredeyse; ┬źBiz bunu daha ├Ânce niye d├╝┼č├╝nememi┼čiz!┬╗ dedirten cinsten haval─▒… Fakat zehirin daniskas─▒…

D─▒┼čtaki abart─▒l─▒ g├╝zellik, tabiatta da tuzak…

Fakat yine mantar uzman─▒ diyor ki:

ÔÇťBeyaz ve renkli ay─▒r─▒m─▒ yeterli de─čil. Beyaz olup zehirli olan da var. Renkli olup ┼čif├ól─▒ olan da…ÔÇŁ O kadar basit olsa, zaten uzmanl─▒k denilmezdi.

Yani;

ÔÇťMerak etmeyin, ben her t├╝rl├╝ karanl─▒k ortama girer, ├ž├╝r├╝k tahtaya basar, fakat dengemi korurum…ÔÇŁ ┼čeklindeki ├Âzg├╝ven beyanlar─▒ hi├ž de g├╝venilir de─čil.

Bunun i├žin mantarlar─▒n ├╝reme mant─▒─č─▒n─▒ da incelemek l├óz─▒m.

Mantarlar, sporlar vas─▒tas─▒yla ├╝rerler. Bir m├ón├óda tohum olan bu sporlar, di─čer canl─▒lar─▒ ├ž├╝r├╝tmeye ├žal─▒┼č─▒r. Dolaptan ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒z peynirin ├╝zerini k├╝f m├╝ kaplam─▒┼č g├Ârd├╝n├╝z, bu bir mantar ├╝remesidir. Baz─▒ iklimlerde teknik cihazlar─▒ bile i├žin i├žin ├ž├╝r├╝t├╝r bu meretler. Bunlar─▒n mikroskobik ├ólemdeki kar┼č─▒l─▒─č─▒ da v├╝cudumuzdaki baz─▒ hastal─▒klard─▒r.

─░┼če soyut bir ruh katarsan─▒z, karanl─▒k ve rutubetli, yaban├« bir ortamda kapt─▒─č─▒n─▒z zehirli bir fikir; kalbinizde, zihninizde mantar gibi geli┼čiverip sizi dal├óletten dal├ólete s├╝r├╝kleyebilir.

Fakat, Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n s─▒rr─▒; mantar, e─čer uzman─▒ olup se├žebilirseniz, ┼čif├ó da olabiliyor.

Peygamberimiz, ┬źKemÔÇÖe┬╗ denilen mantar t├╝r├╝n├╝n suyunun g├Âze ┼čif├ó oldu─čunu buyuruyor. Ayn─▒ had├«s-i ┼čerifte bu ┼čif├ól─▒ mantar─▒n, ─░srail o─čullar─▒na verilen ┬źMenn┬╗ yani kudret helvas─▒ cinsinden oldu─ču ifade ediliyor.

Kudret helvas─▒n─▒ tarif edenler de, ├ži─č gibi sabahlar─▒ ya─čd─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yorlar ki; RabbimizÔÇÖin; g├Â├žebe h├óldeki bir halk─▒n ihtiya├ž duydu─ču pek ├žok ┼čeyi ihtiv├ó eden, ziraat de gerektirmeyen, zengin, bereketli ve ┼čif├ól─▒ bir t├╝r mantar ile onlara ikramda bulunmu┼č olmas─▒ m├╝mk├╝n.

Mayalanma yoluyla ├╝retilen baz─▒ g─▒dalarda da mantar var. Ekmek gibi… Penisilin adl─▒ il├ó├ž da k├╝f mantar─▒ndan elde edildi. K├╝lt├╝r mantar─▒ denilen mantar ziraati de, olu┼čum ┼čartlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p, birtak─▒m pastorizasyon ve il├ó├žlama tedbirleriyle m├╝mk├╝n h├óle gelmi┼čtir. Demek ki, bitki ve hayvanlar ├ólemi gibi, kontrol├╝ elinize ald─▒─č─▒n─▒zda mantar─▒n da zehrini bertaraf edebilirsiniz. Fakat yine uzmanl─▒k, hem de ├╝zerinde k├╝lt├╝r yani ziraat geli┼čtirebilecek derecede uzmanl─▒k ┼čart…

Evet, sorular cevab─▒n─▒ buluyor.

Kendi k├╝lt├╝r├╝m├╝z (ziraatimiz, ekip bi├žti─čimiz, ┼čekillendirdi─čimiz medeniyetimiz) bize pek├ól├ó yeter…

K├╝lt├╝r├╝m├╝ze yeni unsurlar katman─▒n yolu; ├Ânce o yeterlilik hissi, yani irfan; sonra da ilim ve uzmanl─▒kt─▒r. ─░lmin ve uzmanl─▒─č─▒n tahlil edece─či ilk ┼čey ise, renklere, s├╝slere, albenilere kap─▒lmay─▒p, ├Ânce s─▒hhat kontrol├╝ yapmakt─▒r. Zehir ve ┼čif├ó ay─▒r─▒m─▒ yap─▒lmal─▒, zehirden (haramdan, b├ót─▒ldan) g─▒da ve ┼čif├ó ummamal─▒d─▒r. Uzmanl─▒─č─▒n yolu da, kendini bilmekten ge├žer. ─░lim; ├Ânce kendini, kendi k├╝lt├╝r kodlar─▒n─▒, medeniyet merkezini bilmektir.

─░pleri elinizde tuttu─čunuz, kendinize m├ól etti─činiz s├╝rece, k├óinat size ├óm├óde k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r.

Her ┼čey HakkÔÇÖa hizmet ettirilebilir. Sadra ┼čif├ó olabilir. D├╝n├╝n sa─člam ├ólimlerinin YunanÔÇÖa, HindÔÇÖe, ─░ranÔÇÖa bak─▒┼č─▒ ve onlardan istifade edi┼či bu tarzda idi… Yar─▒nlara da ayn─▒ sa─člam, metin duru┼č l├óz─▒md─▒r.
__________________
* Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI, ┬źKurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖden E─čitim Prensipleri -1-┬╗ Y├╝zak─▒, sa: 81, s. 5.
https://www.yuzaki.com/content/view/2896/7/