┼×├ťHED├é K├ľY├ť

YAZAR : Fatih GARCAN fatihgarcan@hotmail.com

Ezan okunuyordu. G├Âzlerine ├ž├Âken uykuyu anca fark etti.

Koskoca bir gece ne kadar da ├žabuk ge├žmi┼čti. Tarih okumay─▒ ├žok severdi; bu gece de tarihin ┼čanl─▒ sayfalar─▒nda ├ódeta kendini kaybetmi┼č, zaman─▒n nas─▒l ge├žti─čini anlamam─▒┼čt─▒ bile.

M├╝ezzin efendinin yan─▒k sesli ezan─▒ bitmi┼čti. Abdestini tazeleyip namaza durdu. Namaz─▒n o engin hazz─▒na doyamazd─▒. Son secdede bir ├╝rperti kaplad─▒ y├╝re─čini. Ad─▒n─▒ koyam─▒yordu; ama bamba┼čka bir haldi bu. Ellerini sem├óya kald─▒rd─▒─č─▒nda kendisine hay─▒rl─▒ bir hizmet ├Âmr├╝ nasip etmesi i├žin Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖa tazarr├╗da bulundu. Du├ón─▒n ard─▒ndan gecenin yorgunlu─ču kendini hissettirmi┼č olacak ki ba┼č─▒n─▒, yaslad─▒─č─▒ ├žekyattan kald─▒ramad─▒. ─░├ži ge├žmi┼čti. R├╝yas─▒nda gizemli bir ├ólemin sayfalar─▒nda geziniyordu. Hi├ž g├Ârmedi─či manzaralar i├žinden bir ses onu ├žekti ├ž─▒kard─▒:

ÔÇťÔÇôEzan oku ey Bil├ól!ÔÇŁ

Bil├ól, bu emirle uyand─▒. G├Âz├╝ hemen saati arad─▒, mesai saati yakla┼čm─▒┼čt─▒.

Bil├ól, bir televizyon kanal─▒nda program yap─▒mc─▒s─▒ olarak ├žal─▒┼č─▒yordu. Onun ara┼čt─▒rmac─▒ kimli─či ve ├žal─▒┼čkanl─▒─č─▒, hi├ž hayalini dah├« kurmad─▒─č─▒ bu i┼čin merkezine yerle┼čtirmi┼čti onu. ─░┼č yerine vard─▒─č─▒nda birim m├╝d├╝r├╝n├╝n kendisini ├ža─č─▒rd─▒─č─▒, haberi geldi. Hemen yan─▒na gitti:

ÔÇôBil├ól Bey, yeni bir proje ├╝zerinde ├žal─▒┼č─▒yoruz. Arkada┼člar ve y├Âneticiler sizin bu i┼č i├žin bi├žilmi┼č kaftan oldu─čunuzda hemfikir.

ÔÇôTe┼čekk├╝r ederim. Proje nedir?

ÔÇôBil├ól Bey… Bir Ramazan program─▒ d├╝┼č├╝n├╝yoruz. Her g├╝n iftardan ├Ânce yay─▒nlanacak. Her g├╝n Balkan ┼čehirlerinden biri… Tarih├« mek├ónlar… Osmanl─▒ÔÇÖdan izler, h├ót─▒ralar… Y├Âre insan─▒yla r├Âportajlar… Ramazan oralarda nas─▒l ya┼čan─▒yor… Tam senlik diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Tarihe de ilgini biliyorum. Ne dersin? Ger├ži me┼čakkatli bir i┼č… Bir s─▒k─▒nt─▒ olur mu?

ÔÇôHay─▒r, tabi├« ki! Bu vazifeyi zevkle yapaca─č─▒mdan emin olun. Ne zamand─▒r i├žimde bir ukdeydi ecdada vef├óya dair bir me┼čgalede bulunmak. Bu f─▒rsat─▒ bana tan─▒d─▒─č─▒n─▒z i├žin ├Âzellikle te┼čekk├╝r ederim.

ÔÇôO zaman program sizindir. Hay─▒rl─▒ olsun. Hemen ├žal─▒┼čmalara ba┼člayabiliriz.

Bil├ól, bu vazifeyle sadece sat─▒rlardan okudu─ču tarihin ihti┼čam─▒na art─▒k daha yak─▒ndan ┼čahit olacakt─▒. Hemen alt yap─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na koyuldu. Humm├ól─▒ bir ├žal─▒┼čmayla k─▒sa s├╝rede program─▒n ├Ân haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ tamamlad─▒. Art─▒k yolculuk vakti gelmi┼čti. ├çok heyecanl─▒yd─▒. Yay─▒n ekibi ile beraber yola ├ž─▒kt─▒lar.

─░lk duraklar─▒ Razgrad olmu┼čtu. Osmanl─▒ zaman─▒ndaki ad─▒, Deliorman olan bu yemye┼čil b├Âlge, civar ├╝lkeler aras─▒nda T├╝rk n├╝fusunun yo─čun oldu─ču ikinci ┼čehir olma unvan─▒na sahipti. Bil├ól, me┼čhur pehlivan Koca YusufÔÇÖun bural─▒ oldu─čunu biliyordu ama bu diyar─▒n nice pehlivanlara yurt olmu┼č bir pehlivanlar ┼čehri oldu─čunu bu ziyaretle ├Â─črenmi┼č oldu.

Halk─▒n gelir durumu ├žok d├╝┼č├╝kt├╝. Ayl─▒k gelirleri k├╝├ž├╝k bir cetvel hesab─▒na vuruldu─čunda ekmek paras─▒na yetmiyordu; ama insanlardaki tevekk├╝l, Bil├ólÔÇÖin dikkatinden ka├žmam─▒┼čt─▒. Ayr─▒ca bu beldede her evin ├žat─▒s─▒ndaki kurulu ├žanak antenler, Bil├ólÔÇÖde ayr─▒ bir merak uyand─▒rm─▒┼čt─▒.

Kendilerine e┼člik eden rehbere;

ÔÇôErtu─črul karde┼č, kusura bakma bunca madd├« imk├óns─▒zl─▒─ča ra─čmen, her evin ├žat─▒s─▒nda ├žanak anten kurulu?..

ÔÇôEvet, Bil├ól a─čabey, halk─▒n en olmazsa olmazlar─▒ndan biri de bu. Bu kanallar sayesinde T├╝rkiye ile olan irtibat bir nebze olsun devam ediyor. Programlar─▒n─▒z─▒n ├žo─ču buralarda ezbere bilinir. Halk Osmanl─▒ÔÇÖm─▒z─▒n y├ód─▒yla ayakta. Yoksa -├Âzellikle kom├╝nizmden sonra- buralarda tutunacak dal kalmad─▒.

Bil├ól, ilk program─▒n─▒ b├╝y├╝k bir heyecan i├žinde ger├žekle┼čtirdi. Me─čerse ecdad─▒m─▒z ne ho┼č izler b─▒rakm─▒┼č buralarda. T├╝rkiyeÔÇÖden geldiklerini duyan herkes, b├╝y├╝k ilgi g├Âstermi┼čti yay─▒n ekibine. ├çok tatl─▒ h├ót─▒ralarla ayr─▒ld─▒lar DeliormanÔÇÖdan.

─░kinci, ├╝├ž├╝nc├╝ program derken bir hayli memleket gezmi┼člerdi. Karada─č, Makedonya, Macaristan, Romanya… Her gitti─či yerden ├žok farkl─▒ intib├ólarla ayr─▒l─▒yor, g├╝n ge├žtik├že ecdad─▒m─▒za olan hayranl─▒─č─▒ art─▒yordu. L├ókin BalkanlarÔÇÖdaki dinda┼člar─▒m─▒z─▒n ahv├óli, d├«n├« ya┼čay─▒┼člar─▒ insan─▒ bir i├ž muhasebeye mecbur b─▒rak─▒yordu.

Program─▒n son g├╝nleriydi. Bosna ziyaretinde olduklar─▒ bir g├╝nd├╝. Bosna rehberi, onlar─▒ ├žok farkl─▒ k├Âylere, yaylalara g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝. Yirmi yedinci program─▒n ak┼čam─▒nda Bosna rehberi MansurÔÇÖla sohbet ediyorlard─▒:

ÔÇô├çok ho┼č program oldu Bil├ól Bey, tebrik ederim.

ÔÇôTe┼čekk├╝r ederim Mansur Bey. As─▒l g├╝zellik, bu diyar─▒n g├╝l tabiatl─▒ g├╝zel insanlar─▒na ait.

ÔÇôO da sizin g├Ânl├╝n├╝z├╝n g├╝zelli─čiyle farkl─▒ bir yans─▒ma buldu, emin olun. ─░nan─▒n, unutuldu─čumuzu d├╝┼č├╝n├╝yorduk. Gelenler, hep merkez ┼čehirlere u─čray─▒p gidiyordu. Buralara bir T├╝rkÔÇÖ├╝n ayak basmad─▒─č─▒ kim bilir ka├ž y─▒l olmu┼čtur.

Bu arada Bil├ólÔÇÖin g├Âz├╝ uzak tepelerde yanan c─▒l─▒z ─▒┼č─▒klara tak─▒ld─▒.

ÔÇôMansur Bey, ┼ču tepelerde yanan ─▒┼č─▒klar nedir? Bir k├Ây falan m─▒?

ÔÇôTam bilmiyorum; ama k├╝├ž├╝k bir k├Ây olmas─▒ laz─▒m.

ÔÇôOraya gidebilir miyiz?

ÔÇôGideriz; yaln─▒z bu ziyaret, program d─▒┼č─▒ olur…

ÔÇôOlsun. Sabah erken gitsek yeti┼čemez miyiz?

ÔÇôYeti┼čiriz de orada bir program yapmak zor olabilir.

ÔÇôK├╝├ž├╝k bir ├žekim yapar─▒z. Her ┼čeyi g├Ât├╝rmeye gerek yok. Kameraman ─░lyas, y├Ânetmen Yusuf a─čabey ve ben gideriz.

ÔÇôOlur da ak┼čamki program─▒ riske atm─▒┼č olmaz m─▒y─▒z?

ÔÇôOlmay─▒z in┼čallah. Biz seri hareket ederiz.

ÔÇôTamam. Seherde yola ├ž─▒kmal─▒y─▒z.

ÔÇôOlur! Anla┼čt─▒k o zaman.

ÔÇôKusura bakmay─▒n; ama bildi─činiz bir ┼čey mi var? Biraz ─▒srarc─▒ g├Ârd├╝m.

ÔÇôA├ž─▒k├žas─▒ yok! Yaln─▒z beni oraya ├žeken acayip bir ┼čey var. Gitmezsem i├žimde kal─▒r, o derece yani…

ÔÇôPeki. Gidelim g├Ârelim o zaman.

ÔÇôEyvallah!

Ertesi g├╝n erkenden yola koyuldular. Yol, bir hayli me┼čakkatli idi. ├ľzellikle belirli bir yerde ara├žlar─▒n─▒ b─▒rakmak zorunda kald─▒lar. Arkada┼člar─▒ Bil├ólÔÇÖi ┼č├Âyle bir yoklad─▒lar; ama Bil├ólÔÇÖin nedense hi├ž vazge├žme niyeti yoktu.

Arkada┼člar─▒ da Bil├ólÔÇÖi ├žok sevdikleri i├žin hevesini kursa─č─▒nda b─▒rakmak istemediler. ├ľ─čleye do─čru k├Âye vard─▒klar─▒nda hepsi yorgunluktan bitmi┼č vaziyette idi. Her biri kendini bir a─čac─▒n alt─▒na zor att─▒. Biraz dinlendikten sonra, civara h├ókim bu tepenin ├ódeta cennetten bir k├Â┼če oldu─čunu fark ettiler. Yakla┼č─▒k yirmi hane var gibiydi. Merakla k├Ây├╝ gezmeye ba┼člad─▒lar.

Evlerin aras─▒nda geziyorlard─▒ ama birka├ž ya┼čl─▒ kad─▒ndan ba┼čka kimseye rastlamad─▒lar. O kad─▒nlar da edeplerinden hemen y├╝zlerini kapat─▒yor ve bir yere gizleniyorlard─▒. Neredeyse k├Ây├╝n sonuna varm─▒┼člard─▒; ama kel├óm edecek tek bir erke─če rastlamad─▒lar. Tek meraklanan Bil├ól de─čildi.

ÔÇôAllah Allah! Beyler hay─▒rd─▒r yahu! K├Ây├╝n giri┼činde bu k├Âyde erkek olmad─▒─č─▒na dair bir yaz─▒ya rastlayan─▒n─▒z oldu mu?

K─▒sa bir g├╝l├╝┼čme fasl─▒ ge├žti; ama bu durum MansurÔÇÖu yaralam─▒┼č gibiydi.

Bil├ól, MansurÔÇÖun durumunu fark etti ve hemen ├Âz├╝r diledi:

ÔÇôYahu Mansur ┼čurada ekmek yapan teyzelerden birine sorsana, bu k├Âyde hi├ž erkek yok mu?

Mansur, bu edep ├óbidesi teyzelerin yan─▒na h├╝rmetle yakla┼čt─▒;

ÔÇôKolay gelsin teyzeci─čim. Ben bural─▒y─▒m. Bu arkada┼člar da T├╝rkiyeÔÇÖden geliyorlar. Televizyon program─▒ yap─▒yorlar. Sizi rahats─▒z etmezse birka├ž soru sorabilir miyiz?

ÔÇôBunlar T├╝rk m├╝?

ÔÇôEvet teyzeci─čim…

Teyze, Bil├ól ve arkada┼člar─▒n─▒ g├Âzya┼člar─▒ i├žinde s├╝zd├╝kten sonra;

ÔÇôTabi├« evl├ód─▒m buyur, sor.

ÔÇôBu k├Ây├╝n erkekleri nerede? Neredeyse k├Ây├╝ u├žtan uca gezdik; ama tek erke─če rastlamad─▒k.

ÔÇôEvl├ód─▒m bu k├Âyde hi├ž erkek yok! T├╝m erkeklerimizi Bosna sava┼č─▒nda ya ┼čehid verdik ya da al─▒p g├Ât├╝rd├╝ler. O gidenlerden de o g├╝n bug├╝nd├╝r hi├ž haber alamad─▒k.

Teyzenin birka├ž c├╝mleye s─▒─čd─▒rd─▒─č─▒ bu ac─▒ ger├žek, hepsini ┼čok etmi┼čti. Sessizli─či ─░lyas bozdu;

ÔÇôMansur a─čabey, sorar m─▒s─▒n ├žekim yapabilir miyiz?

Mansur;

ÔÇôTeyzeci─čim, e─čer rahats─▒z olmazsan─▒z arkada┼člar kamera kayd─▒ yapmak istiyorlar.

ÔÇôOlur evlad─▒m. O zaman bekle di─čerlerine de haber vereyim.

Di─čer kad─▒nlar da geldikten sonra Selime Teyze anlatmaya devam etti;

ÔÇôEvl├ód─▒m, bu k├Âyde ┼ču g├Ârd├╝─č├╝n├╝z on bir kad─▒ndan ba┼čka kimse kalmad─▒. E┼člerimizi ve evl├ótlar─▒m─▒z─▒ bahsetti─čim gibi Bosna sava┼č─▒nda ┼čehid verdik.

Bil├ól, Mansur terc├╝manl─▒─č─▒nda;

ÔÇôPeki teyzeci─čim ne yer, ne i├žersiniz? Bir sahip ├ž─▒kan─▒n─▒z yok mu?

ÔÇôSa─č olsun, bizim Men┼čura Han─▒mÔÇÖ─▒n torunu g├╝c├╝ yetti─čince gelir. Onun da i┼či g├╝c├╝ malum…

ÔÇôPeki teyze, yanl─▒┼č anlama; ama aran─▒zda hi├ž gen├ž kimse yok. Siz kendinize yetebiliyor musunuz? K─▒┼č g├╝n├╝ var, hastal─▒─č─▒ var… Doktor falan l├óz─▒m olmuyor mu hi├ž? Zor olmuyor mu?

ÔÇôYetemiyoruz elbet. Zor olmaz m─▒? Ama buras─▒ bizim evimiz oca─č─▒m─▒z, biz buray─▒ b─▒rakamay─▒z ve b─▒rakmayaca─č─▒m─▒za da yemin ettik. ├çok zor g├╝nler ge├žirdik. Ama biz burada ├Âlmek ve buraya g├Âm├╝lmek istiyoruz.

ÔÇôHakikaten zor bir hayat─▒n─▒z var. Hi├ž daha merkez├« bir yere ta┼č─▒nmay─▒ d├╝┼č├╝nmediniz mi?

ÔÇôBizim burada o kadar ├žok h├ót─▒ram─▒z var ki… Biz onlar─▒ b─▒raksak bile onlar bizi b─▒rakmaz.

Tam o s─▒rada teyzelerden biri, ├žok eski bir radyo ├ž─▒kard─▒ ve bir iki k├╝├ž├╝k ayardan sonra beklemeye koyuldular. Teyzelerin hepsi, bir anda p├╝r edep radyoya odakland─▒. Bil├ól merak─▒n─▒ gizleyemedi:

ÔÇôHay─▒rd─▒r teyze?

ÔÇôEzan okunacak o─člum, onu bekliyoruz.

ÔÇôBuraya civardan ezan sesi gelmiyor mu?

ÔÇôNerede yavrum! Sava┼čtan sonra hi├ž canl─▒ bir ezan dinleyemedik. ─░┼čte ┼ču radyodan dinleyece─čiz diye vaktini g├Âzl├╝yoruz.

Tam o anda Bil├ólÔÇÖle y├Ânetmen Yusuf Bey, g├Âz g├Âze geldiler. Yusuf Bey, Bil├ólÔÇÖin niyetini sezmi┼čti. MansurÔÇÖdan radyoyu kapatt─▒rmas─▒n─▒ rica etti ve Bil├ólÔÇÖe d├Ânerek seslendi:

ÔÇôBuyur Bil├ól, bir ezan oku da hep beraber dinleyelim.

Bil├ól, g├Âzya┼člar─▒ i├žerisinde aya─ča kalkt─▒ ve Allah vergisi o g├╝zel sesiyle da─člar─▒ yank─▒lat─▒rcas─▒na ba┼člad─▒:

Allâhu ekber! Allâhu ekber!..

Ezan bitti─činde, o on bir teyzenin on biri de m├╝te┼čekkir g├Âzlerle bir ba┼č te┼čekk├╝r├╝ ile Bil├ólÔÇÖe mukabelede bulundular. Selime Teyze:

ÔÇôAllah sizden raz─▒ olsun, ┼ču ezana nas─▒l hasret kalm─▒┼čt─▒k bilemezsiniz. ├ľlmeden ├Ânce bir kez daha dinlemek nasip oldu ya…

ÔÇôAllah sizden r├óz─▒ olsun teyzeci─čim. Allah y├ór ve yard─▒mc─▒n─▒z olsun. Hakikaten ├žok zor g├╝nler ge├žirmi┼čsiniz.

ÔÇôAh evl├ód─▒m! Bizim zor g├╝nlerimiz, Bosna sava┼č─▒nda ba┼člamad─▒ ki… Osmanl─▒ ne zaman ki bu diyardan ├žekilmek zorunda kalm─▒┼č, i┼čte biz o g├╝n bug├╝nd├╝r hep h├╝srandaym─▒┼č─▒z zaten. Bilememi┼čiz Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n k─▒ymetini. Ninelerimiz hep anlat─▒rd─▒, o ihti┼čaml─▒ g├╝nleri. Biz de hayran hayran dinlerdik. Art─▒k sadece tatl─▒ h├ót─▒ralarda kald─▒ zannederdik. Sa─č olun umut ─▒┼č─▒─č─▒ oldunuz bizlere. Bize kim oldu─čumuzu hat─▒rlatt─▒n─▒z.

ÔÇôEsta─čfirullah teyzeci─čim. As─▒l biz vef├ós─▒zl─▒k etmi┼čiz, ama emin olun biz de zor g├╝nler ge├žiriyorduk.

ÔÇôBilmez miyiz evl├ód─▒m! Siz m├╝sterih olun; bu topraklar, istese de g├Ân├╝l koyamaz size… Tek g├╝vencemiz sizlersiniz.

Bu s─▒rada Bil├ól h─▒├žk─▒r─▒klara bo─čuldu. Yusuf Bey, teyzeleri iyice kederlendirmemek i├žin Bil├ólÔÇÖi uyard─▒;

ÔÇôBil├ól a─člama art─▒k, bak teyzeler bizi iyice sulu g├Âz sanacak:

ÔÇôYusuf abi, beni buralara getiren ┼čey i┼čte buydu!

ÔÇôHay─▒rd─▒r! Tam anlayamad─▒m…

ÔÇôBu i┼či ald─▒─č─▒m g├╝n├╝ hat─▒rl─▒yor musun?

ÔÇôEvet!

ÔÇôO g├╝n sabah, ben bu ├ón─▒n r├╝yas─▒n─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝m. ┬źEzan oku ey Bil├ól!┬╗ sesiyle uyanm─▒┼čt─▒m. ┼×u an tam bir il├óh├« tecell├«yi ya┼č─▒yoruz. Bu takdir kar┼č─▒s─▒nda ┼č├╝kretmekten ba┼čka ne yap─▒labilir ki a─čabey? G├Âzya┼člar─▒m, ┼č├╝k├╝r g├Âzya┼č─▒…

ÔÇôSen neler diyorsun Bil├ólÔÇÖim? Hakikaten esasl─▒ delikanl─▒ym─▒┼čs─▒n. Sayende ├žok ┼čey ├Â─črendik. Allah senden r├óz─▒ olsun.

ÔÇôEsta─čfirullah a─čabey, c├╝mlemizden…

Ayr─▒l─▒k vakti geldi─činde, o ya┼čl─▒ teyzelerin her biri aya─ča kalkt─▒ ve h├╝rmetle sel├ómlad─▒lar bu k─▒ymetli gen├žleri. Selime Teyze:

ÔÇôEvl├ód─▒m sizleri kalbimle kucakl─▒yorum. Bizleri unutmay─▒n, yeter! All├óhÔÇÖa emanet olun…