MÂNEVÎ KALELER

YAZAR : Ayla A─×ABEG├ťM aylaagabegum@hotmail.com

G├╝nl├╝k gazeteleri okurken, haberleri dinlerken ve oturumlardaki tart─▒┼čmalar─▒ seyrederken i├žimizin darald─▒─č─▒, r├╗humuzun tahamm├╝l edemedi─či anlar vard─▒r. ┬źBu kadar da olmaz!┬╗ deriz, ├žaresiz kalm─▒┼č─▒zd─▒r. Du├óya ve tasavvuf├« eserlere s─▒─č─▒n─▒r─▒z. Bir ├ólemden ba┼čka bir ├óleme ge├žmenin huz├╗ru i├žinde her ┼čeyi unuturuz.

├ľyle bir anda elimde Osman N├╗ri TOPBA┼× HocaefendiÔÇÖnin Y├╝zak─▒ Yay─▒nlar─▒ndan olan D├╝nya ve ├éhiret kitab─▒n─▒ okuyorum:

M├éNEV├Ä KALELER…

ÔÇťKaleniz, sel ├ófetlerine ve d├╝┼čman ak─▒nlar─▒na tedbir olarak fevkal├óde g├╝zel ve kuvvetli. Fakat siz; idareniz alt─▒ndaki mazlumlar─▒n, ezilen insanlar─▒n beddu├ó oklar─▒na kar┼č─▒ hangi tedbiri ald─▒n─▒z? Unutmay─▒n─▒z ki onlar─▒n beddu├ó oklar─▒; yaln─▒z kaleniz gibi bir kaleyi de─čil, y├╝z binlerce kale burcunu deler ge├žer ve d├╝nyay─▒ harabeye ├ževirir.

En iyisi, ad├ólet ve iyilikten bur├žlar dikin ve s├ólih kullardan, hay─▒r du├ó ordusu te┼čk├«l etmeye bak─▒n. Bunlar, sizin i├žin surlardan daha m├╝him bir emniyet vesilesidir. ├ç├╝nk├╝ halk─▒n ve d├╝nyan─▒n g├╝ven ve huz├╗ru o du├ó askerleriyle sa─član─▒r.ÔÇŁ

ÔÇťMazlumun beddu├ós─▒n─▒ almaktan son derece sak─▒n─▒n, ├ž├╝nk├╝ onun beddu├ós─▒ ile Allah aras─▒nda bir perde yoktur.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Zek├ót, 41, 63, Me─č├óz├«, 60, Tevh├«d, 1; M├╝slim, ├Äm├ón, 29, 31) (D├╝nya ve ├éhiret, s. 289, 290)

Yukar─▒daki ├Ârnek paragraflar, Mevl├ón├ó HazretleriÔÇÖnin babas─▒ Bah├óeddin VeledÔÇÖin, Sel├žuklu sultan─▒ Al├óeddin KeykubatÔÇÖ─▒n yapt─▒rd─▒─č─▒ kaleyi g├Ârd├╝─č├╝ zaman s├Âyledikleridir.

┬źAd├ólet ve iyilikten bur├žlar dikmek┬╗ emrini devrimizde nas─▒l uygulayaca─č─▒m─▒z konusunda d├╝┼č├╝nmemiz gerekir.

Bir okul m├╝d├╝r├╝ d├╝┼č├╝n├╝n: Tan─▒d─▒klar─▒n─▒n, yak─▒nlar─▒n─▒n, y├Âneticilerin, madd├« durumu iyi olanlar─▒n istediklerini yerine getirip, yard─▒mc─▒ olurken, kimsesizlerin sesini duymuyor…

Bir ├Â─čretmen d├╝┼č├╝n├╝n: S─▒n─▒ftaki ├Â─črencilerine farkl─▒ davran─▒yor, zengin ve hat─▒r─▒ say─▒l─▒ ki┼čilerin ├žocuklar─▒n─▒ ├Ân pl├óna al─▒yor, yard─▒m ediyor…

Bir belediye ba┼čkan─▒ d├╝┼č├╝n├╝n: ─░yili─či ve yard─▒m─▒, belli b├Âlgelere yap─▒yor; alaca─č─▒ oyu hesap ederek farkl─▒ davran─▒┼člarda bulunuyor…

Bir h├ókim d├╝┼č├╝n├╝n: Belli bir z├╝mre onun iyili─činden ve yard─▒m─▒ndan s├Âz ederken, bir ba┼čka z├╝mre ┼čik├óyet├ži, ayn─▒ iyili─či g├Âremiyor…

Bir idareci d├╝┼č├╝n├╝n: ─░yilikleri, yard─▒mlar─▒; hat─▒r i├žin, belli z├╝mreleri memnun etmek i├žin veya oy hesab─▒yla yap─▒yor…

├ľrnekleri ├žo─čaltabiliriz. Sayd─▒─č─▒m─▒z ├Ârneklerdeki insanlar; ┬źad├ólet ve iyilikten bur├žlar dikmi┼č┬╗ olabilirler mi? B├╝t├╝n bu yanl─▒┼člara seyirci kalanlar, yazmas─▒ gerekirken yazmayanlar, konu┼čmas─▒ gerekirken konu┼čmayanlar, s├Âylemesi, nasihat etmesi gerekirken etmeyenler ayn─▒ g├╝nah─▒n i├žinde olmazlar m─▒?

Hayat─▒m─▒zda dalg─▒n anlar─▒m─▒z vard─▒r, verece─čimiz karar─▒n yanl─▒┼čl─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeyiz. Y─▒llar ├Ânce annemin vefat─▒n─▒n ├╝z├╝nt├╝s├╝n├╝ atlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m g├╝nlerdi. Apartman kom┼čum ve candan karde┼člerim olan Belk─▒s ve ┼×ehvar ─░BRAH─░MHAKKIO─×LU karde┼čler hac i├žin m├╝racaat etmi┼člerdi. Kom┼čular; ┬źSen de m├╝racaat et, beraber gidersiniz.┬╗ demi┼člerdi. Cuma g├╝n├╝ son g├╝nm├╝┼č, ben o g├╝n kimsesiz bir ├žocu─čun i┼čini halletmek i├žin okula gitmi┼č ve m├╝ft├╝l├╝─če yeti┼čememi┼čtim. Zaman ge├žti, kurÔÇśalar ├žekildi; kom┼čular─▒m ben m├╝racaat edemedi─čim i├žin ├╝zg├╝nd├╝. Yak─▒nlar─▒m;

ÔÇťÔÇôAyla abla, ek kontenjan i├žin birilerini bulal─▒m, seni de il├óve etsinler.ÔÇŁ demi┼čti. D├╝┼č├╝nmeden;

ÔÇťÔÇôEvet bulal─▒m.ÔÇŁ demi┼čtim. Bu arada ├Â─čretmen arkada┼č─▒m Bet├╝l Han─▒m;

ÔÇťÔÇôAyla Han─▒m, hayat─▒n boyunca haks─▒zl─▒klara kar┼č─▒ olan sen, bu karar─▒ nas─▒l verirsin?ÔÇŁ dedi─činde kendime geldim. Bilerek yapaca─č─▒m ilk yanl─▒┼ča arkada┼č─▒m m├óni olmu┼čtu. ┬źK─▒smet!┬╗ diyerek konuyu unuttum.

Hastal─▒─č─▒ ├ón─▒nda anneme bakma safhalar─▒n─▒ bilen ve beni belki de bir kere g├Ârm├╝┼č olan Bil├ól Hoca;

ÔÇťAyla Abla bir kontenjan─▒m olursa, senin i├žin kullanaca─č─▒m, sen gidecekmi┼č gibi haz─▒rlan!ÔÇŁ dedi. Ve ben o sene kom┼čular─▒mla hacca gittim.

Yanl─▒┼čtan kurtaran arkada┼č─▒ma ve kontenjan─▒n─▒ benim i├žin kullanan Bil├ól HocaÔÇÖya hayatta oldu─čum m├╝ddet├že du├óc─▒y─▒m. Bu duygular─▒, defalarca hacca gidenleri g├Ârd├╝k├že hat─▒rlar─▒m.

├ľrnek hayat hik├óyelerinin hayat─▒m─▒zdaki rol├╝ b├╝y├╝kt├╝r. Hizmet ve fed├ók├órl─▒kta zirve olmak i├žin ├žabalamak, bu hik├óyelerin tesiriyle olacakt─▒r.

Ali bin MuvaffakÔÇÖ─▒n k─▒ssas─▒ tam da b├Âyle bir k─▒ssad─▒r:

Otuz y─▒l hacca gitmek a┼čk─▒yla yanarak ayakkab─▒ tamir eder. Hamile olan han─▒m─▒;

ÔÇťKom┼čudan g├╝zel bir et kokusu geliyor, benim i├žin ister misin?ÔÇŁ der. Ali bin Muvaffak kom┼čuya gider ve kar─▒s─▒n─▒n iste─čini anlat─▒r. Kom┼ču kad─▒n a─člayarak;

ÔÇť├çocuklar g├╝nlerdir a├ž, ├Âl├╝ bir hayvan buldum, onu kaynat─▒yorum, hel├ól bir g─▒da bulamazsam, onu yedirmek zorunda kalaca─č─▒m.ÔÇŁ der. Bunu duyan ayakkab─▒ tamircisi eve d├Âner, y─▒llard─▒r hac i├žin bin bir zorlukla biriktirdi─či 300 dirhemi al─▒r, kom┼čusuna verir ve;

ÔÇťY├ó Rabbi, hac niyetiyle biriktirdi─čim dirhemleri kom┼čuma verdim. Niyetimi kabul eyle!ÔÇŁ diye du├ó eder. O y─▒l g├Âkten inen melekler, hacca giden 600 bin ki┼činin hacc─▒n─▒n ayakkab─▒ tamircisinin yapt─▒─č─▒ hay─▒rl─▒ amel h├╝rmetine kabul edildi─čini bildirdiler.

G├Âzya┼člar─▒ i├žinde ibret almak i├žin dinledi─čimiz bir hik├óye.

Tarihimizdeki ibret verici h├ót─▒ralar, siyasete haz─▒rlanan gen├žler i├žin okunmas─▒ gereken h├ót─▒ralard─▒r. Okursak ya┼čad─▒─č─▒m─▒z h├ódiseleri bu h├ót─▒ralar─▒n ─▒┼č─▒─č─▒nda de─čerlendiririz.

─░ngiliz D─▒┼či┼čleri Bakan─▒ Sir Edward GREY;

ÔÇťII. Abd├╝lhamid tahttan indirilmemi┼č olsayd─▒, Balkan ve I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ ├Ânleyecek tek h├╝k├╝mdar ve devlet adam─▒, o olabilirdi.ÔÇŁ demi┼čtir.

Bize d├╝┼čman olanlar─▒n tespiti de─čerlendirmeye de─čer.

Bilgili, g├Ârg├╝l├╝, haz─▒rcevap, n├╝ktedan, g├╝zel ve yerinde konu┼čan siyaset├žiler yeti┼čtirmeliyiz.

Y─▒l 1867. G├╝nlerden 16 Temmuz Pazartesi. Abd├╝laziz, III. NapolyonÔÇÖun davetlisi olarak FransaÔÇÖdad─▒r. Napolyon; kaba ve n├ódan biridir, haz─▒rlanmas─▒ bitmemi┼čtir, gecikir. H─▒zl─▒ h─▒zl─▒ gelirken s├Âylenmektedir:

┬źB─▒kt─▒m bu adamdan; beklerse beklesin, patlamaz ya.┬╗ Arkas─▒n─▒ d├Âner, Ke├žeciz├óde Fuad Pa┼ča bu s├Âzleri duymu┼čtur. Pi┼čmanl─▒kla pa┼čan─▒n yan─▒na gelir:

ÔÇťÔÇôPa┼ča Hazretleri, a─čz─▒mdan ka├žan s├Âzleri padi┼čah─▒n─▒za nakletmeyece─činizi san─▒r─▒m…ÔÇŁ

Biz olsak ne yapar─▒z?

1. K─▒zarak bir tav─▒r koyar─▒z.

2. Oray─▒ terk ederiz.

3. Padi┼čaha bildiririz.

Ba┼čka ihtimalleri de d├╝┼č├╝nebiliriz.

Fuad Pa┼ča haz─▒rcevapl─▒─č─▒yla ├╝nl├╝d├╝r, devletin itibar─▒n─▒ da d├╝┼č├╝nerek ┼č├Âyle der:

ÔÇťÔÇôMeraklanmay─▒n! Duyduklar─▒m─▒ nakletmek ├ódetim yoktur, padi┼čah─▒m─▒n sizin i├žin s├Âylediklerini size hi├ž naklettim mi?ÔÇŁ

Cevap NapolyonÔÇÖun ba┼č─▒na inmi┼č bir balyozdur ve alt─▒nda kal─▒r.

Abd├╝lazizÔÇÖin ─░ngiltere seyahatinde bir ba┼čka ibret verici olay cereyan eder. Padi┼čah, ─░ngiltere krali├žesi VictoriaÔÇÖya, p─▒rlanta bir bro┼č hediye etmi┼čtir. Krali├že verdi─či bir davette, Ke├žeciz├óde Fuad Pa┼čaÔÇÖya;

ÔÇťÔÇôHediye bro┼ča o kadar hayran oldum ki, m├╝cevhercime verip, iki k├╝pe yapt─▒rd─▒m!..ÔÇŁ

Akl─▒nca hakaret etmektedir. K├╝peler de kula─č─▒ndad─▒r. Fuad Pa┼čaÔÇÖdan alaca─č─▒ cevab─▒ hesap etmemi┼čtir:

ÔÇťÔÇô─░sabet buyurmu┼čsunuz. H├ót─▒ralar─▒m─▒z─▒n kulaklar─▒n─▒za k├╝pe olmas─▒ bizi daha fazla memnun eder.ÔÇŁ

Cevap ─░ngilizceye ├ževirilince, krali├ženin y├╝z├╝ peri┼čand─▒r ve oradan h─▒rsla uzakla┼č─▒r, ├ž├╝nk├╝ verecek cevab─▒ yoktur.

Padi┼čahÔÇÖ─▒n Fransa seyahatinde Fuad Pa┼ča ile ilgili ibret verici cevaplar devam etmektedir. NapolyonÔÇÖun gaflar─▒ devam eder. Ona g├Âre Girit meselesinin en ak─▒ll─▒ h├ól ┼čekli, aday─▒ YunanistanÔÇÖa satmakt─▒r. (Avrupa o zaman da ba┼čkas─▒n─▒n kesesinden ba─č─▒┼člama gafletinin i├žindedir.)

Fuad Pa┼čaÔÇÖn─▒n verece─či cevap as─▒rlar sonra devleti idare edecek siyas├«lere de ders niteli─čindedir:

ÔÇťÔÇôTabi├« ha┼čmetmeab, isterseniz satar─▒z!ÔÇŁ

Napolyon inanm─▒┼čt─▒r, heyecanla sorar:

ÔÇťÔÇôKa├ža satars─▒n─▒z?ÔÇŁ

ÔÇťÔÇôAld─▒─č─▒m─▒z fiyata!..ÔÇŁ

Abd├╝laziz, bug├╝nk├╝ T├╝rk├žemizle gereken cevab─▒ verir.

ÔÇťÔÇôOsmanl─▒ m├╝lk├╝ olabilmesi i├žin GiritÔÇÖte 27 sene d├Âv├╝┼čt├╝k ve topraklar─▒ kan─▒m─▒zla yo─čurduk. Bu teklifiniz beni ├╝zm├╝┼čt├╝r. Ancak biliniz: Avrupal─▒ devletler, aras─▒nda ittifak ederek GiritÔÇÖin YunanistanÔÇÖa verilmesini isteseler ve kararla┼čt─▒rsalar bile, orada son askerim ve donanmamdan son teknem kal─▒ncaya kadar sava┼č─▒r ve ├Âyle ├ž─▒kar─▒m bu adadan.ÔÇŁ

Napolyon sert bir kayaya ├žarpm─▒┼čt─▒r.

Bug├╝n ya┼čad─▒─č─▒m─▒z olaylar, Abd├╝lhamid devrinde de ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Ancak, Abd├╝lhamid Han HazretleriÔÇÖnin ve meclis ba┼čkan─▒ Ahmed Vefik Pa┼čaÔÇÖn─▒n tavr─▒ ibret sahneleriyle doludur. Mecliste konu┼čmalar devam ederken, ┼×am Milletvekili Nevfel Efendi, Erzurum Milletvekili Ermeni Hamazap Efendi ile ─░stanbul Rum Milletvekili Vasil├óki efendiler ortak bir anayasa teklifi verirler. Bu ├Ânergelerinde derler ki:

ÔÇťOsmanl─▒ DevletiÔÇÖnin resm├« dili T├╝rk├že olan madde de─či┼čtirilmeli ve resm├« dil T├╝rk├že ile birlikte Ermenice ve Rumca da kabul edilmelidir.ÔÇŁ

Ahmed Vefik Pa┼ča meclis ba┼čkan─▒ olarak k├╝krer:

ÔÇťDevletin ├ólicenapl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda tavr─▒n─▒z bu mu olmal─▒? ├ľnergeyi vermemi┼č olun, ben de duymam─▒┼č olay─▒m!ÔÇŁ

Tarih tekerr├╝r ediyor.

Hi├ž ibret al─▒nsayd─▒ tekerr├╝r m├╝ ederdi?

─░hanetler, b├Âl├╝c├╝ davran─▒┼člar ayn─▒… K├╝kreyen Ahmed Vefik Pa┼čalar ayn─▒ m─▒?

Namus ├óbidesi Ahmed Vefik Pa┼ča; ilk l├╝gatlerden ┬źLeh├že-i Osm├ón├«┬╗yi yazm─▒┼čt─▒r. T├╝rk├žeyi b├╝t├╝n incelikleriyle konu┼čur. ├ľld├╝─č├╝ zaman arkas─▒nda binlerce ciltlik bir kitapl─▒k, yamal─▒ bir koltuk minderi ve bir bor├ž b─▒rakm─▒┼čt─▒, ├ž├╝nk├╝ kendi maa┼č─▒yla ge├žinmi┼čtir.

Bir ba┼čka pa┼čadan da s├Âz etmek isteriz.

├ľk├╝z Mehmed Pa┼ča olarak an─▒lan Kara Mehmed Pa┼čaÔÇÖdan s├Âz edelim. I. Ahmed ve Gen├ž Osman d├Ânemlerinde pa┼čal─▒k yapar. I. Ahmed devrinde b├╝t├╝n pa┼čalar, M─▒s─▒r valili─čine taliptir. Her giden, zengin olarak d├Âner.

Padi┼čah, Mehmed Pa┼čaÔÇÖn─▒n yolsuzluklara m├óni olaca─č─▒n─▒ bilir. Onu, k─▒z─▒ Gevher Sultan ile evlendirir ve M─▒s─▒rÔÇÖa tayin eder.

Pa┼ča 27 ya┼č─▒ndad─▒r; makam─▒na oturur oturmaz ├Ânce vergi tahsildarlar─▒ gelir, el etek ├Âper, ortaya bir sand─▒k koyarlar. ├ç─▒karlarken Pa┼ča sand─▒─č─▒ g├Âsterir:

ÔÇťÔÇôHeyecandan unutmu┼č olacaks─▒n─▒z…ÔÇŁ

Onlar;

ÔÇťÔÇôSand─▒k sizindir, i├žinde 400 kese alt─▒n var.ÔÇŁ derler.

Durum anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n hazinelerini toplayanlar valiye r├╝┼čvet getirmi┼člerdir. Halk─▒ daha rahat soymaya devam edeceklerdir.

Pa┼ča ├žok k─▒zar ve hepsini;

ÔÇťSizde hi├ž ahl├ók kalmam─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ diye kovar. Alt─▒nlar─▒, hazineye ├«rad olarak kaydedilmek ├╝zere ─░stanbulÔÇÖa yollar. Gelen rezilleri; KahireÔÇÖnin, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n d─▒┼č─▒na kovar.

Ancak ─░stanbulÔÇÖda bu r├╝┼čvetten pay bekleyenler vard─▒r. ┼×ik├óyetler birbirini kovalar, ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunurken, ┼čik├óyetler devam eder. Gevher Hatun en k├Ât├╝ zamanlar─▒nda bile, pa┼čan─▒n yan─▒ndad─▒r. ├ç├╝nk├╝ kocas─▒n─▒n d├╝r├╝stl├╝─č├╝ne ├ó┼č─▒kt─▒r.

HalepÔÇÖte vefat etti─činde Pa┼čaÔÇÖn─▒n naÔÇś┼č─▒n─▒ y─▒kayanlar son servetine ┼čahit olmu┼člard─▒r:

Boynunda Gevher Sultan ile nik├óhland─▒klar─▒ g├╝n e┼činin hediye etti─či sikkeden ba┼čka bir serveti yoktur.

Pa┼ča, Uluk─▒┼člal─▒ bir O─čuz T├╝rk├╝d├╝r. Has─▒mlar─▒ eski harflerin azizli─čine u─čratmak i├žin ├ľk├╝z Mehmed Pa┼ča demeyi uygun g├Ârm├╝┼člerdir. Tarih├žiler ondan bahsederken; ┬źEd├«b-i vakur, vez├«r-i sahip-┼čuur┬╗ derler.

G├Ânl├╝m├╝z; g├╝n├╝m├╝z tarihini yazanlar─▒n, e─čer varsa vakur i┼č adamlar─▒n─▒n, idarecilerin ├Ârnek hayatlar─▒n─▒n yaz─▒lmas─▒na vesile olmalar─▒ndad─▒r.