Akl─▒, Sarho┼čluktan Korumak… -4-*

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

├ľFKE SARHO┼×LU─×U

S├╝leyman bin Surad -rad─▒yall├óhu anh- ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťBir g├╝n Neb├« -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖin yan─▒nda oturuyordum. ─░ki ki┼či birbirine hakaret etti. Bunlardan birinin y├╝z├╝ ├Âfkeden k─▒pk─▒rm─▒z─▒ oldu, boyun damarlar─▒ ┼či┼čti ve d─▒┼čar─▒ f─▒rlad─▒. Bunu g├Âren Ras├╗lullah -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem- ┼č├Âyle buyurdu:

┬źÔÇôBen bir s├Âz biliyorum, e─čer bu ki┼či onu s├Âylerse, ├╝zerindeki bu k─▒zg─▒nl─▒k h├óli ge├žer. E─čer o;

ěú┘Äě╣┘Ć┘łě░┘Ć ěĘ┘Éěž┘ä┘ä┘Ĺ┘░┘ç┘É ┘ů┘É┘ć┘Ä ěž┘äě┤┘Ĺ┘Ä┘Ő┘ĺěĚ┘Äěž┘ć┘É ěž┘äě▒┘Ĺ┘ÄěČ█¬┘Ő┘ů┘É

ÔÇťKovulmu┼č ┼čeytandan All├óhÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒r─▒m.ÔÇŁ derse, ├╝zerindeki bu h├ól kaybolur.┬╗

Oradakiler Allah Ras├╗l├╝ÔÇÖn├╝n bu tavsiyesini ona ilettiler.ÔÇŁ (Buh├ór├«, BedÔÇÖ├╝ÔÇÖl-Halk 11, Edeb 44, 76; M├╝slim, Birr 109; Eb├╗ D├óv├╗d, Edeb 3)

Had├«sin ba┼čka riv├óyetlerinde ├Âfkelenen ki┼čiye EfendimizÔÇÖin tavsiyesi ula┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda;

ÔÇťBen delirdim mi, bendeki bu h├ól nedir?ÔÇŁ dedi─či de yer almaktad─▒r.

├ľfke; etkisi alt─▒na ald─▒─č─▒ ki┼čiyi kontrols├╝zle┼čtirmesiyle delilik, sarho┼čluk gibi h├óllere a├ž─▒k├ža benzer.

Had├«s-i ┼čerifte de yer alan, boyun damarlar─▒n─▒n ┼či┼čmesi, y├╝zde ve g├Âzlerde k─▒zarman─▒n g├Âr├╝lmesi kan bas─▒nc─▒ ile al├ókal─▒d─▒r. ├ľfke ├ón─▒nda, kalp ├žok daha y├╝ksek bir ritimde ├žal─▒┼č─▒r. Efendimiz, ├Âfkeyi ÔÇťKalpteki bir ate┼č…ÔÇŁ olarak tarif etmi┼čtir. G├╝n├╝m├╝z tabirleriyle, psikolojik sebeplerin biyolojik yap─▒da bir galeyan, bir hararet meydana getirmesi diyebiliriz. ├ľfke; kontrol alt─▒na al─▒nmazsa, s├Ând├╝r├╝lmeyen bir ate┼čin her ┼čeyi tutu┼čturarak b├╝y├╝mesi gibi, insan─▒n s├Âz ve davran─▒┼člar─▒n─▒ madd├«-m├ónev├« zarara s├╝r├╝kler. Hiddet, ┼čiddete d├Ân├╝┼č├╝r.

├ľfke, nefret ile al├ókal─▒d─▒r. Gazap kelimesiyle ayn─▒ harflerle bu─čz ve ba─čz├óÔÇÖ kalpteki bu kin ve nefreti ifade eder. Yine gayz da kalpte kaynayan kinle kar─▒┼č─▒k ├Âfkedir.

Birtak─▒m ├╝rk├╝t├╝c├╝ sesler ├ž─▒karan, ├ódeta homurdanan ve hatt├ó patlayacakm─▒┼č ve yar─▒l─▒p etrafa da─č─▒lacakm─▒┼č gibi g├╝r├╝l g├╝r├╝l yanan bir soba d├╝┼č├╝n├╝n… Cehennemi tarif ederken kullan─▒lan bu ta─čayyuz h├óli de ├Âfke ile ayn─▒ k├Âktendir. T├╝rk├žede de k─▒zmak fiili ve k─▒zg─▒n s─▒fat─▒nda ayn─▒ ba─č─▒ g├Âr├╝r├╝z.

├ľfke ate┼činin maksad─▒, intikamd─▒r. Gururun incinmesi, bir zarara u─čranmas─▒, hedeflenen bir menfaatin elde edilememesi, sevilmeyen bir ba┼čkas─▒n─▒n bir menfaat elde etmesi (haset) gibi sebeplerle; bir ki┼čiye d├╝┼čmanl─▒k, kin ve nefret beslemek ve bu ki┼čiye zarar vermek iste─čidir.

BİR İHTİYAÇ VE METOT OLARAK

─░nsan─▒n madd├« ve m├ónev├« hayatiyetini s├╝rd├╝rmesi i├žin, kendisine gazap kuvveti verilmi┼čtir. Hayatta kalman─▒n basit ├Âl├ž├╝s├╝ fayday─▒ elde etmeyi istemek, bu yolda ├žal─▒┼čmak ve zarar─▒ bertaraf etmek veya ondan ka├žmak ve ka├ž─▒nmakt─▒r. Bunun ilk k─▒sm─▒ ┼čehev├« kuvveti, ikinci k─▒sm─▒ gadab├« kuvveti anlat─▒r. Bu kuvve; bir ucunda agresiflik ve sald─▒rganl─▒─č─▒, di─čer ucunda korkakl─▒─č─▒ i┼čaret eder. ─░tidali de yerine g├Âre temkin, yerine g├Âre cesaret ve ┼čecaat olur.

Ki┼činin varl─▒─č─▒na tehdit olu┼čturan ┼čeylerden nefret etmesi, onlar─▒ bertaraf etme duygusu beslemesi ├Âfkedir. KurÔÇÖ├ónÔÇÖda ┼čeytan─▒n, Hazret-i ├édem ve Havv├óÔÇÖya yapt─▒klar─▒ anlat─▒larak, insan─▒n ┼čeytandan nefreti kabart─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Yine d├╝nyan─▒n f├ón├«li─či hasebiyle, ukb├óya nisbetle ├žirkinli─či g├Âsterilerek, ondan i─črendirilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒r. Had├«s-i ┼čeriflerde, k├╝fre d├Ânmeyi ate┼če d├╝┼čmek korkusuyla; ├«m├ón─▒, so─čuk su i├žme arzusuyla mukayese eden ifadeler de bu minvalde g├Âr├╝lebilir.

Modern psikolojide de, sinir dili programlanarak, insan─▒n hissiyat ve dolay─▒s─▒yla davran─▒┼člar─▒n─▒n daha iyi bir noktaya getirilmesi hedeflenmektedir. Dindar ├ževrelerde yeti┼čenler, i├žki ve h─▒nz─▒ra kar┼č─▒ b├Âyle bir nefretle kendiliklerinden dolarlar. Fakat insan─▒n tabi├« olarak meyletti─či mal, kad─▒n, makam gibi ┼čeylere kar┼č─▒ b├Âyle bir toplum psikolojisi geli┼čtirilemez. ├ç├╝nk├╝ bunlar, hel├óliyet ve me┼čr├╗iyet taraflar─▒ da olan ┼čeylerdir. Burada da h─▒nz─▒ra kar┼č─▒ geli┼čen, ├žirkin g├Ârme ve uzak durma duygusunu, b├╝t├╝n haramlara kar┼č─▒ geli┼čtirebilmek, e─čitimin en b├╝y├╝k ba┼čar─▒lar─▒ndan olacakt─▒r.

B─░R TAVIR OLARAK

Dolay─▒s─▒yla, ├Âfke; temelindeki nefret ve bu─čzun adresine g├Âre anlam kazan─▒r, diyebiliriz. K├╝f├╝rden, putlardan, haramlardan, k├Ât├╝ ahl├óktan nefret ve bunlara kar┼č─▒ ├Âfke, bir m├╝ÔÇÖminde bulunmal─▒d─▒r.

Fakat burada, k├ófiri, k├╝f├╝rden s─▒yr─▒ld─▒─č─▒nda potansiyel bir m├╝ÔÇÖmin; g├╝nahk├ór─▒, g├╝nah─▒ndan kurtuldu─čunda bilkuvve bir muttak├« olarak da g├Ârebilmek noktas─▒ ka├ž─▒r─▒lmamal─▒d─▒r. Buna ensesinde akrep bulunan ve bundan habersiz olan bir ki┼či misal verilir. Akrepten nefret edilir, onun zarar─▒na kar┼č─▒ ├Âfke beslenir; fakat ensesinde bunu ta┼č─▒yan ki┼čiye ancak merhamet edilir. Akrebi bertaraf etmek i├žin, adam─▒ telef etmek ise, bize ┬źAy─▒n─▒n Dostlu─ču┬╗ k─▒ssas─▒n─▒ hat─▒rlatmal─▒d─▒r!

├ľfkenin kendisi, bir ciddiyet sergisidir. ─░nand─▒─č─▒ de─čerlerin ┼čahidi olan m├╝ÔÇÖmin, onlar─▒ korumak yolundaki gayretiyle, onlara sata┼č─▒ld─▒─č─▒nda g├Âsterece─či hiddetle (keskinlik, katÔÇÖ├«yet) de bir duru┼č sergiler.

Toplumlar, k─▒ymet verdikleri ┼čeylere tasallut olundu─čunda, ┼čiddetle mukabele ederler. Din, vatan, namus gibi mefhumlar─▒ i├žin ├Âfkelenmek, ├«manl─▒ bir kalbin i┼čidir. Bir k├Ât├╝l├╝─č├╝ gidermek i├žin fiil├« ve s├Âzl├╝ m├╝dahale etmek bir m├╝ÔÇÖminin vazifesidir. Bunlara g├╝├ž yetiremeyen bir ki┼či, ├«m├ón─▒n en zay─▒f halkas─▒nda, o fiile kar┼č─▒ kalb├« bir bu─čzu ta┼č─▒mak mecburiyetindedir. (M├╝slim, ├Äm├ón, 78)

Bu m├ón├óda, bat─▒ d├╝nyas─▒nda y├╝kselen Peygamber Efendimiz -sall├óll├óhu aleyhi ve sellem-ÔÇÖe yap─▒lan kin dolu, hakaret dolu sald─▒r─▒lara da m├╝ÔÇÖminlerin tepki g├Âstermesi tabi├«dir. Hatt├ó ├«manlar─▒n─▒n g├Âstergesidir. Bat─▒ d├╝nyas─▒; bayra─č─▒ndan don bi├žen, en pespaye gerdanlara dinlerinin remzi olan ha├ž─▒n konmas─▒na kar┼č─▒ koyamayan; d├«ni, ayaklar alt─▒na serilmi┼č bir toplumdur. M├╝sl├╝manlar─▒n, i├žinde bulunduklar─▒ onca buhrana ra─čmen Peygamberlerine hakarete m├╝saade etmemek i├žin ├ž─▒rp─▒nmalar─▒; bat─▒daki bir├žok k─▒v─▒lc─▒m bekleyen g├Ân├╝lde hakikatin ilk ─▒┼č─▒─č─▒n─▒ yakabilir.

H─░DDETTEN ┼×─░DDETE

Ancak hiddetin, hak n├óm─▒na da olsa orant─▒s─▒z, haks─▒z bir ┼čiddete d├Ân├╝┼čmesi m├ózur g├Âr├╝lmez. ─░sl├ómÔÇÖda baz─▒ su├žlara kar┼č─▒ verilen cezalar─▒n dah├« ├Âfkeyle, ha┼čin bir ┼čekilde uygulanmas─▒ yasakt─▒r. ├ľfke ile h├╝k├╝m verilmeyece─či gibi, ceza da infaz edilmez.

Y─▒llarca s├╝ren Mekke d├Âneminde, bin bir hakarete u─črayan m├╝ÔÇÖminler, mukabelede bulunmak, intikam almak imk├ón─▒ndan da mahrum idiler. Bu d├Ânemde n├ózil olan ├óyet-i ker├«meler de sabretmeyi telkin ediyordu. (├él-i ─░mr├ón, 176, 186; el-AÔÇśr├óf, 199; T├óh├ó, 130, S├ód, 17; K─üf, 39; el-M├╝zzemmil, 10) Bir intikam al─▒nacak, bir ceza verilecekse; bunun as─▒l adresinin ├óhiret olaca─č─▒ bildiriliyordu. (ed-Duh├ón, 14-16) M├╝┼čriklerle m├╝nasebetlerde g├Ân├╝llerin yumu┼čayabilece─či kar┼č─▒l─▒kl─▒ konu┼čmalar, ├Âfke temelli didi┼čmelere d├Ân├╝┼č├╝rse, keremli bir ┼čekilde ayr─▒l─▒k emrediliyordu. (el-M├╝zzemmil, 10; el-Furk─ün, 63, 72; el-EnÔÇś├óm, 68; 106; el-AÔÇśr├óf, 199)

├ľFKEN─░N YATI┼×MASI

├ľfkenin giderilmesine sakinle┼čmek, teskin, s├╝k├╗net diyoruz. Yani kalbin at─▒┼člar─▒n─▒n normale d├Ânmesi.

├ľfke nas─▒l yat─▒┼č─▒r?

1. ─░ntikam alarak.

2. Acziyet, kar┼č─▒ intikam korkusu ve s├óire ile ├žaresizlik sebebiyle…

3. Kar┼č─▒ taraf─▒n ├Âz├╝r├╝, iyili─či, kendini affettirmesiyle…

4. ├ľfkeyi yenerek, yok ederek…

Harbin gerek├želeri aras─▒nda, mazlum m├╝sl├╝manlar─▒n g├Ân├╝llerindeki; i┼čkenceci, zalim k├ófirlere kar┼č─▒ birikmi┼č kinin giderilmesi de zikredilmi┼čtir. (et-Tevbe, 14, 15) Bedir Harbi, tarihte b├Âyle bir vazife g├Ârm├╝┼č, Bil├óllerin, ├ťmeyyelerden; ─░bn-i MesÔÇÖ├╗dlar─▒n, Eb├╗ Cehillerden intikamlar─▒ al─▒nm─▒┼čt─▒. Bu duygular─▒n bir an ├Ânce bertaraf olmas─▒, ├žok de─čil, 6 sene sonra MekkeÔÇÖnin fethinin, olabilecek en kans─▒z ┼čekilde ger├žekle┼čmesine yard─▒mc─▒ olacakt─▒. Uhud Harbi de m├╝┼črikler i├žin BedirÔÇÖin intikam─▒ oldu. ├ť├ž├╝nc├╝ harp Hendek ve sonras─▒ndaki Umre, Hudeybiye ve Fetih gibi kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geli┼člerde art─▒k, fiil├« ├žarp─▒┼čma asgar├« seviyeye inmi┼čtir.

┼×ehev├« duygular─▒n, taleplerinin kar┼č─▒lanmas─▒yla dinmemesi gibi, ├Âfke de intikamla sadece ge├žici olarak yat─▒┼č─▒r. Hatt├ó zafer sarho┼člu─čuyla, art─▒┼č da g├Âsterebilir. Hiddet ve gaddarl─▒k artabilir.

K─▒s├ós─▒ bir hayat ├Âl├ž├╝s├╝ olarak koyan KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim; burada da af ve diyet yolunun se├žilmesini, katil ile kar┼č─▒l─▒k yolunda a┼č─▒r─▒l─▒─ča ka├ž─▒lmamas─▒n─▒ tavsiye etmektedir. (el-─░sr├ó, 33)

─░ntikam duygusu, a┼č─▒r─▒ya ka├žmaya ├žok yatk─▒n bir histir. Had├«s-i ┼čerifte, k├Ât├╝l├╝─če kar┼č─▒ daha a┼č─▒r─▒ bir mukabelede bulunmak m├╝naf─▒kl─▒k al├ómetleri aras─▒nda say─▒l─▒rken (Buh├ór├«, ├Äm├ón 24, Mez├ólim 17; M├╝slim, ├Äm├ón 106), ├óyet-i ker├«mede, ├Âfkenin yerini temkin ve itidale b─▒rakmas─▒ sa─članmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒r:

ÔÇťCeza verecek olursan─▒z, size yap─▒lan muamelenin misliyle cezaland─▒r─▒n. Ama e─čer bu hususta sabrederseniz, bilin ki bu, sabredenler i├žin daha hay─▒rl─▒d─▒r.ÔÇŁ (en-Nahl, 126)

├ç├╝nk├╝, k├Ât├╝l├╝kleri iyili─če tebdil edecek ┼čey, k├Ât├╝l├╝─če misliyle de─čil, iyilikle mukabelede bulunmakt─▒r. (Fuss─▒let, 34) Buna da ancak b├╝y├╝k bir olgunluk ve sab─▒r ile ula┼č─▒labilir. (Fuss─▒let, 35)

Hendek HarbiÔÇÖnde, MedineÔÇÖyi i┼čgal etmek maksad─▒yla gelen k├ófir ordular─▒n─▒n, zafer ve gan├«met gibi muratlar─▒na eri┼čemeden, kan d├Âkmek, intikam almak gibi ├Âfkelerini yat─▒┼čt─▒racak emellerine ula┼čamadan, il├óh├« bir r├╝zg├ór ile s├Âk├╝l├╝p at─▒lmalar─▒ ve geri ├ževrilmeleri ├óyet-i ker├«mede vurgulanm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťAllah, o ink├ór edenleri hi├žbir fayda elde edemeden ├Âfke ve kinleri ile geri ├ževirdi. Sava┼čta All├óh(─▒n yard─▒m─▒) m├╝ÔÇÖminlere k├óf├« geldi. Allah g├╝├žl├╝d├╝r, mutlak galiptir.ÔÇŁ (el-Ahz├ób, 25)

Bu ├óyet-i ker├«mede, ┬ź├Âfkeleri ile┬╗ ifadesine, ┬ź├Âfkeleri sebebiyle┬╗ m├ón├ós─▒n─▒ vermek de m├╝mk├╝nd├╝r. Kalpte galey├óna gelmi┼č, kontrols├╝z bir ├Âfke, sadece yak─▒p-y─▒kmaya yarar. Fayda elde etmeye, bir projeyi ba┼čarmaya, bir neticeye ula┼čmaya yaramaz.

M├╝sl├╝manlara kin g├╝denlere kar┼č─▒ ├óyet-i ker├«mede yer alan; ÔÇťDe ki: Kininizden (kahrolup) ├Âl├╝n!ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 119) ifadesinde de, kinin insan─▒ kudurtan, madd├«-m├ónev├« fel├ž eden, saf d─▒┼č─▒ b─▒rakan ├Âzelli─čine i┼čaret vard─▒r.

Hazret-i MusaÔÇÖn─▒n, peygamberli─činden ├Ânce, yeti┼čti─či firavun saray─▒n─▒n bir ferdi olarak, toplumda g├Ârd├╝─č├╝ haks─▒zl─▒klara fiilen ve ┼čiddetle m├╝dahale etmesi, kazar├ó bir ki┼činin ├Âl├╝m├╝ne sebebiyet vermesiyle aleyhine neticelenmi┼čti. (el-Kasas, 14-19)

Gazap girerse g├Ân├╝l m├ósiv├óya torba olur!..
Niyet-garez kar─▒┼č─▒r, sirke balla ├žorba olur!..
KasasÔÇÖta Hazret-i M├╗s├óÔÇÖy─▒ can g├Âz├╝yle oku;
Sab─▒rla pi┼čmeyen, ─▒slah pe┼činde zorba olur!.. (T├ól├«)

Hazret-i Ali, sava┼čta haklamak ├╝zere oldu─ču bir ki┼čiyi, m├╝b├órek ve├žhine t├╝k├╝rd├╝─č├╝ i├žin b─▒rakm─▒┼čt─▒. ├ç├╝nk├╝ nefsi ad─▒na ├Âfkenin, Hak n├óm─▒na adaleti icr├ó faaliyetine kar─▒┼čmas─▒n─▒ istemiyordu.

KARDE┼×LER ARASINDA YER─░ YOK!

Buraya kadar hakl─▒ ├Âfkelerin dah├«, ciddiyet tavr─▒ndan ├Âteye ge├žecek bir ┼čiddete d├Ân├╝┼čmesinin d├«nimizce makbul g├Âr├╝lmedi─čini serdetmi┼č olduk. Haks─▒z yere ├Âfkelenmek ve hiddeti ┼čiddete d├Ân├╝┼čt├╝rmek ise, f├ócialar─▒n fitilidir.

Karde┼čler aras─▒nda -Hak n├óm─▒na ├Âl├ž├╝l├╝ hiddetler h├óri├ž- kibir ve ┼čiddet de─čil, al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝k ve merhamet esast─▒r. (el-M├óide, 54; el-Fetih, 29)

Hazret-i Mevl├ón├ó, bu a├ž─▒dan ├Âfke ate┼čini, cehennem ate┼činin ta kendisi olarak tasvir eder:

ÔÇťSen hiddete kap─▒l─▒p, g├Ân├╝ller k─▒rm─▒┼č, onlara ate┼č d├╝┼č├╝rm├╝┼č isen, o ate┼č senin i├žin cehennem ate┼činin mayas─▒ olur. Senin ├Âfke ate┼čin bu d├╝nyada bile seni yakar, yani zillete d├╝┼č├╝r├╝r. Ondan do─čan cehennem ate┼či ise bu zilletin neticesi olarak seni ├óhirette de ebed├« olarak yakar.ÔÇŁ

Sarho┼č iken sarf edilen s├Âzler daha sonra ├žo─ču kez hat─▒rlanmaz. ├ľfkeli anlarda sarf edilen s├Âzlerin de ├žo─čunlukla hat─▒rlanmamas─▒, ┬ź├Âfkeyle a─čz─▒mdan b├Âyle bir s├Âz ├ž─▒km─▒┼č olabilir.┬╗ tarz─▒ yayg─▒n savunmalarla s├óbittir.

Sadece s├Âz de─čil elbette. ├ľfke sarho┼ču; kavga eder, adam bo─čazlar, kendine veya ba┼čkas─▒na zarar verir. ├ť├ž├╝nc├╝ sayfa haberlerinin me┼čhur ifadesiyle bu h├ólin ad─▒ cinnettir…

Bu yaz─▒y─▒ haz─▒rlarken, 15 ya┼č─▒nda bir sekizinci s─▒n─▒f ├Â─črencisinin, ge├ž kald─▒─č─▒ i├žin kendisini idareye g├Ânderen ├Â─čretmenini b─▒├žaklayarak ├Âld├╝rd├╝─č├╝ haberini i┼čittim. Alt─▒ y─▒l ├Ânce de ayn─▒ ya┼člarda bir ├žocuk, arkada┼člar─▒n─▒ b─▒├žaklam─▒┼čt─▒. Bunun teess├╝r├╝yle ┼ču m─▒sralar─▒n yer ald─▒─č─▒ bir ┼čiir do─čmu┼čtu:

K├╝├ž├╝c├╝k kalbini nefretle mi doldurdun o─čul?
┼×u bahar vakti yaz─▒k, sen g├╝l├╝ soldurdun o─čul!

Nereden r├╗ha bula┼čm─▒┼č bu cin├óyet vir├╝s├╝?
Daha bir s├╝t kuzusuyken, kana sald─▒rd─▒n o─čul!

Nice ├«kazlara ald─▒rmad─▒ ┼čiddet oyunu,
Hangi tahriklere, i─čfallere ald─▒rd─▒n o─čul?

Sana k─ütilleri seyrettiren ekranlara yuh!
K├Ârpe vicd├ón─▒n─▒ satt─▒n ya da ├žald─▒rd─▒n o─čul!

TEDB─░RLER

Bu bilgiler ─▒┼č─▒─č─▒nda m├╝ÔÇÖmin karde┼čler aras─▒nda meydana gelen ├Âfke ile ilgili olarak yap─▒labileceklerin iki t├╝rl├╝ olabilece─čini anlayabiliriz:

├ľfke galey├ón─▒ meydana geldikten sonra, zarara d├Ân├╝┼čmesini engellemek ad─▒na yap─▒labilecekler.

Genel olarak ├Âfkelenmeye kar┼č─▒ al─▒nabilecek tedbirler.

Yaz─▒m─▒za giri┼čteki, ┼čeytandan All├óhÔÇÖa s─▒─č─▒nma tavsiyesi, o sarho┼čluk ├ón─▒nda, bir an durup, durulup ├Âfkenin ve temelindeki nefretin servis sa─člay─▒c─▒s─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeye davettir. ┼×eytan, insanlar aras─▒na ├Âfke ve d├╝┼čmanl─▒k atmak ister. (el-M├óide, 91) Bu sebeple, ┼čeytandan bir k─▒┼čk─▒rtma, bir d├╝rtme, tahrik geldi─činde, hemen All├óhÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒lmal─▒d─▒r. (el-AÔÇśr├óf, 200; Fuss─▒let, 36)

Bu s─▒─č─▒nman─▒n lisan ve zikir yolu, e├╗zu besmele ├žekmek, fiil├« yolu da, All├óhÔÇÖ─▒, ├óhireti, hesab─▒ hat─▒rlayarak, s├Âz ve davran─▒┼člar─▒ kontrol alt─▒na almakt─▒r. ├ľfke, benli─čin azametinden cesaret al─▒r; Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒ d├╝┼č├╝nmek, kulun ├ócizli─čini, hi├žli─čini idr├ók etmesidir ki, ├Âfkeyi dindirir. All├óhÔÇÖa kar┼č─▒ kusurlu ve mahcup olmayan kul yoktur. OÔÇÖnun aff─▒na muhta├ž olmayan kimse yoktur. ├ľfkelenen ki┼či, Cen├ób-─▒ HakÔÇÖtan af bekledi─čini, All├óhÔÇÖ─▒n da affedenleri sevdi─čini hat─▒rlay─▒nca, s├╝k├╗nete erecektir.

Davran─▒┼č─▒ kontrol alt─▒na alman─▒n bir yolu, hareketi k─▒s─▒tlamakt─▒r. Ayakta olan─▒n oturmas─▒, oturan─▒n uzanmas─▒ zarar verici hareketleri k─▒s─▒tlad─▒─č─▒ gibi, kalbin normal ritmine d├Ânmesine de yard─▒mc─▒ olabilecektir. ├ç├╝nk├╝ hararet ile hareket aras─▒nda irtibat vard─▒r. ├ľfkenin zarar─▒ genellikle insan─▒ aceleye sevk etmesindedir. Teenn├«, durup d├╝┼č├╝nmek, ihtiyat ise hareketi ertelemeyi emreder.

├ľfkeyi, kalpte meydana gelen bir ate┼č, bir hararet olarak tarif eden Cen├ób-─▒ Peygamber, o ate┼či; dokunulacak toprakla ve abdest alarak suyla teskin etmeyi de tavsiye etmi┼čtir. (Eb├╗ D├óv├╗d, Edeb, 4)

Bu anl─▒k ├ž├Âz├╝mlerin d─▒┼č─▒nda, umum├« olarak da ├Âfkeyle m├╝cadelenin yollar─▒ g├Âsterilmi┼čtir.

Efendimiz, ┬ź├ľfkelenmeme┬╗yi prensip h├óline getirmeyi, cennete g├Ât├╝recek bir davran─▒┼č olarak ifade etmi┼čtir. (Buh├ór├«, Edeb, 76; Tirmiz├«, Birr, 73) KurÔÇÖ├ón-─▒ Kerim, ├Âfkelerine h├ókim olanlar─▒ methetmi┼čtir:

ÔÇťO takv├ó sahipleri ki, bollukta da darl─▒kta da Allah i├žin harcarlar; ├Âfkelerini yutarlar ve insanlar─▒ affederler. Allah da g├╝zel davran─▒┼čta bulunanlar─▒ sever.ÔÇŁ (├él-i ─░mr├ón, 134)

├ľfkelerini yutanlar ┼čeklinde terc├╝me edilen ├óyetteki ifadenin fiil k├Âk├╝, nefesi tutmak, s├╝k├╗t etmek, kendini tutmak gibi m├ón├ólara gelir. Dili konu┼čmaktan, ├óz├ólar─▒ da hareketten menetmek.

├éyette bunu per├žinleyecek iki madde daha vard─▒r: 1. Affetmek. 2. ─░yilik yapmak.

Bu tavsiyeleri yerine getirerek ├Âfkeyi yenebilmenin zorlu─čunu ┼ču had├«s-i ┼čerif dile getirir:

ÔÇťYi─čit dedi─čin, g├╝re┼čte rak├«bini yenen kimse de─čildir; as─▒l yi─čit, k─▒zd─▒─č─▒ zaman ├Âfkesini yenen ki┼čidir.ÔÇŁ (Buh├ór├«, Edeb, 76; M├╝slim, Birr, 107, 108)

Tasavvuf erbab─▒n─▒n ┼ču tavsiyesi, ├Âfkenin temeli olan nefret tohumlar─▒n─▒ kalpten uzak tutmakla ilgilidir:

ÔÇťSana yap─▒lan k├Ât├╝l├╝kleri unut ki, kalbinde kin ve ├Âfke tomurcuklanmas─▒n.ÔÇŁ

├ľfke sarho┼člu─čunun ┼čarab─▒, kalbe doldurulan nefrettir. Bu k├Ât├╝ al─▒┼čkanl─▒k terk edilirse; r─▒z├ó, tevekk├╝l, huzur duygular─▒yla bu sarho┼čluktan kurtulmak m├╝mk├╝n olacakt─▒r.

Muhabbet iklimi olsun, g├Ân├╝lde koyma kini,
Ne m├╝mk├╝n insan i├žin gizlemek g├Ân├╝ldekini…
├ľb├╝r tarafta boy atmakta g├╝l vey├ó zakkum;
G├Ân├╝lde ekti─čimizdir, ├Âb├╝r cih├ón ekini… (T├ól├«)

___________________

* KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖden E─čitim Prensipleri -12-