KurÔÇÖ├ón-─▒ KerimÔÇÖden E─čitim Prensipleri -11-

YAZAR : Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI tali@yuzaki.com

AKLI, SARHO┼×LUKTAN KORUMAK… -3-

KORKU, UYKU VE ├ľL├ťM

K─▒y├ómetten m├╝thi┼č bir sahneyi anlatarak ba┼člayan Hac S├╗resiÔÇÖnin ikinci ├óyetinde, o ├ófet ├ón─▒n─▒n deh┼četinden dolay─▒ sa─ča, sola savrulan, ├ž─▒lg─▒na d├Ânm├╝┼č, fakat yapacak bir ┼čey de bulamayan insanlar─▒n h├óli, sarho┼člara benzetilmi┼čtir:

ÔÇťOnlar─▒, sarho┼č olmad─▒klar─▒ h├ólde sarho┼č vaziyette g├Âr├╝rs├╝n.ÔÇŁ (el-Hac, 2)

Burada, korku ve deh┼četin insan kimyas─▒n─▒ bozup, onu ak─▒ll─▒, kontroll├╝ davran─▒┼čtan ├ž─▒karmas─▒ anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

KORKU SARHO┼×LU─×U

─░nsan b├╝nyesine, hay├ótiyetini korumak, k─▒ymetlerine sahip ├ž─▒kmak ├╝zere korku kuvvesi verilmi┼čtir. Tehlikeden uzakla┼čt─▒ran bu duygunun ileri h├óli, uhrev├« ate┼čten uzakla┼čt─▒racak Rahm├ón├« bir korkudur. Takv├ó, meh├ófetullah, ha┼čyet adlar─▒yla an─▒lan bu korku, ├╝mit / rec├ó ile dengelidir.

Baz─▒ h├óllerde, ├Âl├╝mden koruyan tabi├« korku ile, cehennemden koruyan uhrev├« korku kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelir. Mesel├ó cihadda…

├éhiret inanc─▒ sa─člam bir ki┼či, derh├ól tercihini ikinciden yana yapar ve ├Âl├╝m korkusunu ├╝zerinden atar, ┼čeh├ódete ko┼čar. Fakat ├óhiret inanc─▒ zay─▒f olursa; can tatl─▒ gelir, ├Âl├╝m├╝n korkusu insan─▒n b├╝t├╝n benli─čini kaplar. G├Âz; t─▒pk─▒ sarho┼čta oldu─ču gibi yerinden kayar, ├Âlmeden ├Âl├╝m sarho┼člu─čuna d├╗├ž├ór olur! ┼×u ├óyet-i ker├«mede bu ├žirkin sarho┼čluk anlat─▒lm─▒┼čt─▒r:

ÔÇť├Äm├ón edenler; ┬źKe┼čke sava┼č hakk─▒nda bir s├╗re indirilseydi?┬╗ diyorlar. Fakat net ve kesin bir s├╗re indirilip de i├žinde sava┼čma emri zikredilince; kalplerinde hastal─▒k bulunanlar─▒n, ├Âl├╝m seker├ót─▒na giren kimsenin bak─▒┼č─▒ gibi bo┼č g├Âzlerle Sana bakt─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n…ÔÇŁ (Muhammed, 20)

Bu korku galey├ón─▒, ├žok b├╝y├╝k g├╝nahlara sevk eder:

Cepheden firar…

Hakk─▒ s├Âyleyememe…

Zalime tabasbus…

Zulme r─▒z├ó…

Zillet…

Bir m├╝sl├╝man─▒n sahip olmas─▒ gereken hasletlerden biri de cesaret ve ┼čecaattir. Cen├ób-─▒ Hak, korkunun ger├žek adresi olarak, All├óhÔÇÖ─▒n kahr─▒ ve gazab─▒, k─▒y├ómet ve mah┼čer yerinin deh┼četlerini arz eder. (en-Nahl, 50; el-─░sr├ó, 57; en-N├╗r, 37; ez-Z├óriy├ót, 37; el-─░ns├ón, 7) ├ľl├╝m├╝, i┼čkenceyi hi├že sayan m├╝ÔÇÖminleri metheder. (el-Ahz├ób, 23; el-Bur├╗c, 4-11) K├ófirlerin k─▒y├ómet ve mah┼čerden korkmamalar─▒n─▒ k─▒nar. (el-M├╝ddessir, 53)

Korku ├╝zerindeki bu b├╝y├╝k vurguya ra─čmen, ÔÇťAllahÔÇÖtan korkulmaz, Allah sevilir.ÔÇŁ t├╝r├╝, h─▒ristiyan e─čitim ve il├óhiyat sisteminden kaynaklanan, ─░sl├ómiyetÔÇÖte temeli olmayan itirazlar zaman zaman dile getirilmektedir. Bu konuda ├«m├ól-i fikir etmi┼č bulunan Necip Faz─▒lÔÇÖ─▒n yaz─▒ ve ┼čiirleriyle daha evvel bir makale haz─▒rlam─▒┼čt─▒k.*

UYKU SARHO┼×LU─×U

Uykunun da sarho┼člu─ču olur. R├╝yalar─▒, k├óbuslar─▒ olur. Onlar─▒n da Rahm├ón├«si olur, ┼čeyt├ón├«si olur, nefs├ón├«si olur…

M├╝ttak├« kullar; uykunun ├žoklu─ču, kat─▒l─▒─č─▒ ve gafletine kar┼č─▒ da ├žare ararlar. Uykunun sarho┼ču olmamaya ├žal─▒┼č─▒rlar. Uyku ihtiyac─▒n─▒n, g─▒da ile irtibat─▒n─▒ yakalar, fazla yemenin fazla uyumakla neticelenece─čini idrak ederek, kontroll├╝ bir ┼čekilde yiyip i├žerler.

Yats─▒dan sonra erken yat─▒p, gecenin son diliminden g├╝n a─čar─▒ncaya kadar olan vakti, uyan─▒k ge├žirme gayretinde olurlar. Geceleri az uyur ve seher vaktinde isti─čf├ór ederler. (ez-Z├óriy├ót, 17-18)

G├╝n├╝m├╝z d├╝nyas─▒nda ise, anlay─▒┼č tersinedir. Prime-time denilen, en k─▒ymetli vakitlere; en cazip ma├žlar, filmler, diziler getirilerek, insanlar─▒n evlerinde ge├žirebildikleri saatlerin ilk dilimi i┼čgal edilmekte, beden ve zihinlerin seher ve fecir vakitlerinde y─▒─č─▒l─▒p kalmas─▒ sa─članmaktad─▒r.

Uyku d├╝zeni, insan─▒n h├╝kmedebilece─či bir sahad─▒r. Yeter ki azmetsin.

M├╝ft├╝l├╝kte ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m y─▒llarda n├Âbet├ži olarak bakt─▒─č─▒m─▒z fetv├ó hatt─▒n─▒ s─▒k s─▒k arayan bir kad─▒nca─č─▒z, v├╝cudunun uyku saatini bozmu┼č, sabah namaz─▒ vaktinde uyan─▒k kalamayaca─č─▒na kendini inand─▒rm─▒┼čt─▒. Fetv├ó hatt─▒ndan s├╝rekli, sabah namaz─▒n─▒ ku┼čluk vaktinde k─▒lmas─▒n─▒n uygun olup olmad─▒─č─▒na dair, nefsine uygun g├Âr├╝┼č istiyordu.

RabbimizÔÇÖin, be┼č vakit namaz─▒ mevsimlere g├Âre de─či┼čen aral─▒klarla g├╝n├╝n ├že┼čitli dilimlerine yay─▒l─▒r tarzda, mevkut / vakitli bir ┼čekilde farz k─▒lmas─▒; insana, v├╝cut saatini de ayarlamas─▒n─▒ ├Â─čretmek hikmetine mebn├« olmal─▒d─▒r. (en-Nis├ó, 103)

Geceleri oturup, g├╝nd├╝zleri uykuyla ge├žirmek, insan i├žin Cen├ób-─▒ HakkÔÇÖ─▒n takdir etti─či nizam─▒ (el-Furk─ün, 47, 62; en-NebeÔÇÖ 9-10) bozmak demektir. Gecenin m├╝him bir k─▒sm─▒n─▒ ib├ódete ay─▒rmaya davet eden (el-M├╝zzemmil, 2-4) ve gecenin konsantrasyon gerektiren i┼čler i├žin uygun bir zaman dilimi oldu─čunu ifade eden (el-M├╝zzemmil, 6) M├╝zzemmil S├╗resiÔÇÖndeki ├óyetlerin devam─▒nda, g├╝nd├╝zlerin de, hizmet, tebli─č, mai┼čet ve benzeri me┼čgalelerle ge├žece─čine i┼čaret edilmi┼čtir. (el-M├╝zzemmil, 7) G├╝nd├╝z├╝ ve g├╝nd├╝ze ait i├žtim├ó├« vazifeleri uykuya teslim ederek, geceyi ihy├ó etmek bir faz├«let de─čildir.

Belirli bir zaman─▒ mescidde ge├žirmek ├╝zere, ib├ódete hasretmek demek olan ├«tik├ófta da uykuyu az tutmak faz├«letlidir.

S├╝nnet-i seniyyede uyku i├žin uygun oldu─ču bildirilen vakitler (en-N├╗r, 58), v├╝cudun ve zihnin ihtiya├ž duydu─ču istirahati en g├╝zel ┼čekilde temin eden zamanlard─▒r.

1. Yats─▒ sonras─▒ (As─▒l, ihtiya├ž duyulan uyku)

2. ├ľ─čle sonras─▒ (Kayl├╗le / destek)

3. Sabah namaz─▒ ├Âncesi (k─▒sa bir s├╝re)

Uyunmamas─▒ tavsiye edilen seher, g├╝n do─čumu ve g├╝n bat─▒m─▒ gibi vakitlerde uyuyan insan ise; madd├«-m├ónev├« mahrumiyetler ve rahats─▒zl─▒klar ya┼čar.

Yatma seherde, u─črars─▒n derde…

Yeri gelmi┼čken ifade edelim ki, uyku h├ólinde insan─▒n m├ózur oldu─čunu ifade eden had├«s-i ┼čerifleri yanl─▒┼č yorumlamamak gerekir. Sorumluluklar─▒n─▒ bile bile uyku d├╝zenine ehemmiyet vermemek, namaz vaktinde uyumak HakkÔÇÖa kar┼č─▒, hele n├Âbet yerinde uyumak ayr─▒ca vatana kar┼č─▒, mesai saatinde uyumak da hak sahiplerine kar┼č─▒ bir cinayettir.

Uykuyu kontrol├╝ alt─▒na almak, onun sarho┼člu─čundan idr├ókini korumak; bir m├╝ÔÇÖminin vazifesidir. Daha y├╝ksek ruhlar, EfendimizÔÇÖin, g├Âzleri uyusa da, kalbi uyumaz h├ólinden hisse almaya ├žal─▒┼č─▒rlar.

Peygamber Efendimiz, gece namaz─▒ bahsinde; ┬źNe s├Âyledi─čini bilmez vaziyette (├ódeta uyku sarho┼ču olarak) namaz k─▒l─▒nmamas─▒n─▒┬╗ ihtar buyurmu┼čtur. Ehl-i ir┼čad; geceleri uyku sarho┼člu─čundan kurtarmak i├žin, g├╝nd├╝zleri ┼čehvet, gazap ve benlik sarho┼čluklar─▒ndan kurtarmaya davet etmi┼člerdir.

Seher, g├╝n├╝n sonudur. Ecel de ├Âmr├╝n sonu. G├╝n├╝n sonunda uyku sarho┼člu─čuna ma─čl├╗p olmayanlar; kuvvetle umulur ki; ├Âl├╝m├╝n sarho┼člu─čunda da ├óhiretlerini mest edici ┼čah├ódet kelimesini dilleri dolanmadan getirir, ukb├ó ├ólemine ad─▒m atarlar.

Uykunun karde┼či olan ve insan─▒n b├╝y├╝k bir deh┼četle ka├žt─▒─č─▒ ├Âl├╝m ├ón─▒ndaki korku dolu h├ólete de, seker├ót denir.

├ľL├ťM SARHO┼×LU─×U

Kalbin han├žereye dayand─▒─č─▒, (el-V├ók─▒a, 83) bak─▒┼člar─▒n d├Ând├╝─č├╝ ve bo┼čla┼čt─▒─č─▒ an (el-V├ók─▒a, 84), belki de kulun Azr├óilÔÇÖle g├Âz g├Âze geldi─či and─▒r. Azr├óil, ├Âl├╝m, kabir, berzah ├óleminin b├╝t├╝n duraklar─▒, ├Âb├╝r ├ólem yolcusunun kalb├« k─▒vam─▒na, ├Âm├╝r kay─▒tlar─▒n─▒n de─čerine nisbetle ┼čekillenir. Cennet gibi veya cehennem gibi… G├╝l y├╝zl├╝ bir melek gibi veya korkun├ž bir zeb├ón├« gibi…

Dolay─▒s─▒yla ├Âl├╝m├╝n sarho┼člu─ču; kiminde, ┼čeb-i ar├╗s gibi tatl─▒ bir mest├ónelik, kiminde korkun├ž bir peri┼čanl─▒k olacakt─▒r.

Mesele, o sarho┼čluk ├ón─▒nda, ┼čah├ódet kelimesini dili dola┼čmadan s├Âyleyebilmektir. Bunun i├žin de ┼čuur kadar, ┼čuur alt─▒na da ┼čah├ódet ettirilmesi zarureti vard─▒r:

┬źH├╗!┬╗ deyip ├Âlmek dilersen her nefes temrin gerek… (T├ól├«)
___________________

* Mustafa As─▒m K├ť├ç├ťKA┼×CI, ┬źSevgi Korkulu ┼×ey…┬╗ May─▒s, 2010, sa: 63, s. 10-12.